تنش آبی در ۵۸ شهر/ بحران آب تمام شد؟

با وجود آنکه میزان بارش‌ها در سال آبی جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۱ درصد بیشتر شده، اما خشکسالیِ چندساله و پراکندگی نامناسب بارندگی‌ها باعث شده مسئله تنش آبی همچنان در صدر اولویت‌ها بماند. در حال حاضر، تأمین آب شرب برای حدود ۳۴ میلیون نفر در ۵۸ شهر کشور همچنان نیازمند مدیریت جدی است؛ موضوعی که نشان می‌دهد افزایش باران به‌تنهایی نتوانسته کمبودهای انباشته سال‌های گذشته را جبران کند. بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، هرچند بارش‌های امسال در مقیاس ملی در محدوده نرمال قرار گرفته، اما شاخص خشکسالی SPI همچنان از تداوم شش سال خشکسالی پیاپی حکایت دارد. به همین دلیل، با توجه به کسری‌های انباشته در مخازن آب زیرزمینی، وضعیت موجود هنوز از نظر منابع آبی نگران‌کننده است و بارندگی‌های اخیر هم نتوانسته‌اند این عقب‌ماندگی را از میان بردارند. بررسی آمار ایستگاه‌های سنجش بارش نشان می‌دهد تصویر کلی کشور ممکن است متعادل به نظر برسد، اما واقعیت در استان‌ها یکسان نیست. توزیع مکانی بارش‌ها نابرابر بوده و بخش قابل توجهی از مناطق همچنان با کم‌بارشی دست و پنجه نرم می‌کنند. همین مسئله باعث شده کارشناسان نسبت به خوش‌بینی زودهنگام درباره وضعیت آب هشدار دهند. طبق اعلام مسئولان حوزه آب، اکنون ۱۲ استان در شرایط زیرنرمال قرار دارند و مدیریت تنش آبی در تأمین آب شرب ۵۸ شهر، با جمعیتی بیش از ۳۴ میلیون نفر، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های این بخش تبدیل شده است. ادامه این وضعیت می‌تواند در ماه‌های آینده به کاهش تولید آب، افت رواناب‌های سطحی، کم شدن ورودی سدها و فشار بیشتر بر سفره‌های زیرزمینی منجر شود؛ در نتیجه، تأمین آب برای مصارف مختلف با دشواری بیشتری همراه خواهد شد. از سوی دیگر، تازه‌ترین آمار مخازن سدهای کشور تا ۲۷ تیرماه نشان می‌دهد که ۶۲ درصد ظرفیت آنها پر شده است. با این حال، ۹ سد مهم کشور هنوز کمتر از ۲۰ درصد ذخیره دارند. همچنین از ابتدای مهرماه تا ۲۷ تیرماه، ورودی آب به سدها به ۴۵.۴۰ میلیارد مترمکعب رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۷۵ درصد افزایش داشته است. حجم آب موجود در مخازن نیز با ثبت ۳۱.۹۳ میلیارد مترمکعب، نسبت به رقم ۲۳.۱۴ میلیارد مترمکعب در سال گذشته، رشد ۳۸ درصدی را نشان می‌دهد. کارشناسان می‌گویند اگر خانوارها بتوانند ۱۵ تا ۲۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، در بسیاری از شهرهای درگیر تنش آبی، وضعیت تأمین آب تا حد زیادی به ثبات می‌رسد. از این رو، صرفه‌جویی دیگر یک توصیه معمولی نیست، بلکه به ضرورتی برای حفظ پایداری آب‌رسانی در کشور تبدیل شده است. با این همه، حل بحران آب تنها با ساخت‌وساز و اجرای طرح‌های عمرانی ممکن نیست. عبور از این شرایط نیازمند حکمرانی دقیق‌تر، تصمیم‌گیری علمی، اصلاح شیوه تخصیص آب، کاهش اتلاف در شبکه‌های شهری و کشاورزی و اجرای برنامه‌های سازگاری با کم‌آبی است. در کنار این موارد، بازچرخانی آب، تغییر الگوی کشت و سرمایه‌گذاری هدفمند نیز باید در اولویت قرار بگیرد. نقش مردم هم در این میان بسیار تعیین‌کننده است، به‌خصوص در روزهای گرم سال و زمان اوج مصرف. اما مشارکت عمومی زمانی تقویت می‌شود که آموزش، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی شفاف درباره وضعیت منابع آب جدی گرفته شود. در نهایت، مدیریت پایدار آب زمانی معنا پیدا می‌کند که سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری و همراهی مردم در کنار هم قرار بگیرند و آب به‌عنوان یک اولویت ملی واقعی در تصمیم‌ها و سبک مصرف دیده شود.