✍️ آیدین اونال؛
سکوی سازمانهای مردمنهاد جوانان ترکیه (TGSP) هر سه سال یکبار پژوهشی گسترده با عنوان «جوانان ترکیه» انجام میدهد. علی حیدر اوستائوغلو، رئیس هیئتمدیره این نهاد، در نشستی با حضور بلال اردوغان، نتایج پژوهش سال ۲۰۲۶ را اعلام کرد. در این تحقیق، از ۸۱۰۳ جوان ۱۵ تا ۳۰ ساله درباره عادتها، سبک زندگی، گرایشها و دیدگاههای اجتماعی، فرهنگی و سیاسیشان پرسش شده است. دادههای امسال نیز در کنار نتایج دو پژوهش پیشین، در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۳، قرار گرفتهاند تا امکان مقایسه فراهم شود.
نتایج پژوهش نکات قابل تأملی دارد، اما آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، پاسخ جوانان به پرسشهای مربوط به «هویت» و «دینداری» است. ۲۱.۵ درصد خود را آتاتورکیست معرفی کردهاند، ۱۸.۳ درصد ملیگرا و ۹.۵ درصد اسلامگرا یا دیندار. پس از آنها، لیبرالها با ۸.۲ درصد و محافظهکاران با ۸ درصد قرار دارند. سهم سکولارها ۲.۹ درصد، ملیگرایان کرد ۲.۵ درصد، سوسیالدموکراتها ۱.۷ درصد، سوسیالیستها ۱.۵ درصد و کمالیستها ۱.۲ درصد است. نکته مهمتر اینکه ۲۴.۷ درصد جوانان گفتهاند هیچیک از این مفاهیم معرف هویت آنها نیست.
مجموع جوانانی که خود را آتاتورکیست، سکولار یا کمالیست میدانند، تنها ۲۵.۶ درصد است. این رقم بسیار پایین است. باید به این نکته توجه کرد که از دوران مهدکودک تا پایان تحصیلات دانشگاهی، این مفاهیم پیوسته در برابر چشم کودکان و جوانان قرار دارند. جوان ترک از خانهای در خیابان آتاتورک بیرون میآید، از کنار مجسمه آتاتورک میگذرد، به مدرسهای میرود که نام آتاتورک بر آن گذاشته شده و در کلاس درس، زیر تصویر او مینشیند. کتابهای درسی با عکس آتاتورک آغاز میشوند، در درس ریاضی از علاقه او به ریاضیات میخواند و با سرود «مارش دهمین سال» به زنگ تفریح میرود. در رسانهها، شبکههای اجتماعی، پول ملی، ساختمانهای دولتی، سالنها و مراسم رسمی نیز با نمادهای آتاتورک روبهروست. با وجود این حجم از آموزش و حضور نمادین، تنها یکچهارم جوانان خود را به آتاتورک و مفاهیم مرتبط با او منتسب میکنند.
این نتیجه، در واقع اعتراض جوانان به فرایند قالبسازی هویتی را نشان میدهد؛ فرایندی که با وجود صرف هزینه و انرژی فراوان، نتوانسته است آنگونه که انتظار میرفت، نتیجه بدهد. گویی هرچه تلاش بیشتری برای تحمیل یک هویت صورت گرفته، فاصله بخشی از نسل جدید با آن نیز آشکارتر شده است.
اما در موضوع دینداری، تصویر متفاوت و امیدوارکنندهتری دیده میشود. ۱۳.۸ درصد جوانان خود را «بسیار دیندار» و ۳۷.۸ درصد «دیندار» معرفی کردهاند. به این ترتیب، ۵۱.۶ درصد از جوانان ترکیه در این دو گروه قرار میگیرند. در مقابل، ۳۹.۲ درصد گفتهاند نه دیندارند و نه غیردیندار، ۶.۲ درصد خود را غیردیندار و ۳.۹ درصد کاملاً غیردیندار دانستهاند. این ارقام و ترتیب گروهها نیز تفاوت چشمگیری با نتایج سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۳ ندارد.
نتیجهای که از مجموع این دادهها میگیرم، این است که قضاوت درباره جوانان بر اساس نمونههای منفیای که در خیابانها، معابر و شبکههای اجتماعی دیده میشوند، گمراهکننده است. بخش بزرگی از نسل جوان را نمیبینیم؛ جوانانی که کمتر خودنمایی میکنند، اما مسیر مثبتی را طی میکنند و همچنان امیدبخشاند. بیش از نیمی از جوانان، با وجود فشارهای ایدئولوژیک و فرهنگی گستردهای که از داخل و خارج بر آنها وارد میشود، هویت، ارزشها و ریشههای خود را حفظ کردهاند. این فشارها از حمایت مالی گسترده برخوردارند و با کمک رسانهها، سازمانها، چهرههای مشهور، اینفلوئنسرها، هنرمندان، خوانندگان و الگوهای فرهنگی پیش میروند.
نباید فقط به نیمه خالی لیوان خیره شویم. یک قرن است که تلاش و توان فراوانی برای خالیکردن این لیوان به کار گرفته میشود؛ با این حال، نیمه پر آن همچنان بر نیمه خالی غلبه دارد.
بنابراین، دلیلی ندارد با دیدن وضعیت جوانان ترکیه افسوس بخوریم و بپرسیم: «این نسل به کجا میرود؟» جوانان در مسیر درستی حرکت میکنند. البته برای اینکه این مسیر به سوی وضعیت بهتری ادامه یابد، نباید دچار غرور و آسودگی خیال شویم. باید با اراده، تلاش و فداکاری، سرمایهگذاری بیشتری بر نسل جوان انجام دهیم.
منبع: ینیشفق/ مطالعات ترکیه و قفقاز