تحولات اخیر پاکستان و گسترش همکاریهای اقتصادی، امنیتی و راهبردی این کشور با قطر، ترکیه، عربستان و آمریکا، بار دیگر اهمیت دیپلماسی فعال و فرصتساز را آشکار ساخته است. کشورها امروز میکوشند با بهرهگیری از ظرفیت متحدان و شرکای خود، منافع ملی را به دستاوردهای ملموس اقتصادی و سیاسی تبدیل کنند.
در این میان، جمهوری اسلامی ایران با وجود برخورداری از موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی، منابع عظیم انرژی و روابط تاریخی با همسایگان، نتوانسته از تمامی ظرفیتهای خود بهرهبرداری مطلوب داشته باشد.
واقعیت تلخ آن است که بخشی از فرصتهایی که طی سالها تلاش، مذاکره و تدبیر دیپلماتهای کشور به مرحله بهرهبرداری رسیده بود، در مقاطعی با تصمیمهای شتابزده و فقدان هماهنگی راهبردی، یکشبه به فرصتسوزی تبدیل شد. فرصتهایی که احیای آنها نیازمند صرف زمان، هزینه و سرمایه سیاسی مضاعف است.
تجربه پاکستان نشان میدهد که دیپلماسی موفق، هنر تبدیل روابط سیاسی به همکاریهای عملی در حوزه انرژی، تجارت، امنیت، فناوری و سرمایهگذاری است.
ایران نیز باید از ظرفیت دوستان، متحدان و شرکای منطقهای خود همافزایی راهبردی یا سینرژی تولید کند؛ بهگونهای که حاصل همکاری مشترک، فراتر از مجموع توانمندیهای منفرد کشورها باشد.
روابط با پاکستان، چین، روسیه و سایر شرکای منطقهای زمانی ارزش راهبردی خواهد داشت که به پروژههای مشخص، اتصال زیرساختها، افزایش تجارت و ارتقای رفاه عمومی منجر شود.
سیاست خارجی نباید میدان آزمونوخطا و تصمیمهای مقطعی باشد؛ بلکه باید عرصه حفظ دستاوردهای دیپلماتیک، اعتمادسازی و تولید فرصتهای پایدار باشد.
اکنون ضرورت دارد ایران با بازنگری در شیوه بهرهبرداری از ظرفیتهای منطقهای، دیپلماسی اقتصادی و همکاریهای چندجانبه را تقویت کند.
هنر حکمرانی، تنها ایجاد فرصت نیست؛ بلکه حفظ فرصتهای حاصل از تلاش دیپلماتها، جلوگیری از فرصتسوزی و تبدیل سرمایه روابط خارجی به قدرت ملی است./ علیرضا رجائی