آیا جهان به سوی جنگ جهانی سوم می‌رود؟ تحلیلگران از افزایش خطر رویارویی قدرت‌های بزرگ می‌گویند

به گزارش ایران اکونومیست؛ هم‌زمانی بحران نظامی در خاورمیانه، ادامه جنگ روسیه و اوکراین و افزایش تنش‌های چین و آمریکا، نگرانی‌ها درباره گسترش درگیری‌ها را افزایش داده است. با این حال، تحلیلگران تأکید می‌کنند که افزایش خطر جنگ فراگیر به معنای قطعی بودن وقوع جنگ جهانی سوم نیست.

افزایش هم‌زمان تنش‌های نظامی در چند منطقه حساس جهان، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا نظام بین‌الملل به سمت یک جنگ جهانی دیگر حرکت می‌کند؟ گزارش تحلیلی روزنامه فایننشال تایمز در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، با اشاره به تحولات اخیر در خاورمیانه، اوکراین و شرق آسیا، هشدار می‌دهد که افزایش رقابت میان قدرت‌های بزرگ و تضعیف قواعد بین‌المللی می‌تواند احتمال محاسبه‌های اشتباه و گسترش درگیری‌ها را افزایش دهد.

سه کانون اصلی نگرانی

نخستین کانون، خاورمیانه است؛ جایی که تداوم رویارویی ایران با آمریکا و اسرائیل، خطر گسترش درگیری به کشورهای دیگر منطقه را افزایش داده است. هرگونه حمله به نیروها یا زیرساخت‌های کشورهای ثالث می‌تواند دامنه بحران را فراتر از میدان اصلی نبرد گسترش دهد.

دومین کانون، جنگ روسیه و اوکراین است. ادامه حملات و احتمال گسترش برخوردها به محدوده کشورهای عضو ناتو، خطر رویارویی مستقیم روسیه با اعضای این ائتلاف را مطرح می‌کند؛ سناریویی که در صورت وقوع، می‌تواند پیامدهایی بسیار فراتر از جنگ فعلی داشته باشد.

سومین کانون، رقابت راهبردی آمریکا و چین، به‌ویژه بر سر تایوان و امنیت شرق آسیاست. یک درگیری محدود در این منطقه نیز ممکن است به دلیل تعهدات امنیتی آمریکا، واکنش متحدان واشنگتن و نقش روسیه به بحرانی گسترده‌تر تبدیل شود.

چرا برخی تحلیلگران نگران افزایش خطر جنگ جهانی هستند؟

به نوشته فایننشال تایمز، شکل‌گیری همکاری‌های راهبردی میان روسیه، چین، ایران و کره شمالی در کنار رقابت این کشورها با نظم تحت رهبری آمریکا، معادلات امنیتی را پیچیده‌تر کرده است. با این حال، میزان همکاری و اهداف هر یک از این کشورها یکسان نیست و نباید این روابط را به‌معنای وجود یک ائتلاف نظامی یکپارچه برای آغاز جنگ جهانی دانست.

از سوی دیگر، برخی تحلیلگران مؤسسه فارین پالیسی هشدار می‌دهند که استفاده گسترده از تعبیر «جنگ جهانی سوم» ممکن است تفاوت میان جنگ‌های منطقه‌ای و یک جنگ مستقیم میان قدرت‌های بزرگ را نادیده بگیرد. در ارزیابی این کارشناسان، منافع اقتصادی و راهبردی چین، هزینه سنگین جنگ و بازدارندگی هسته‌ای همچنان عواملی هستند که می‌توانند پکن و واشنگتن را از ورود به یک رویارویی مستقیم بازدارند.

چه عواملی می‌تواند مانع جنگ جهانی شود؟

هزینه انسانی و اقتصادی جنگ میان قدرت‌های هسته‌ای، خطر نابودی گسترده، وابستگی متقابل اقتصادهای جهان و امکان حل‌وفصل بحران‌ها از مسیر مذاکره، همچنان موانع مهمی در برابر شکل‌گیری یک جنگ فراگیر محسوب می‌شوند. همچنین، دولت‌ها ممکن است با وجود رقابت شدید، تلاش کنند درگیری‌های منطقه‌ای را محدود نگه دارند و از برخورد مستقیم با قدرت‌های دیگر اجتناب کنند.

جمع‌بندی تحلیلی

مجموع تحولات اخیر نشان می‌دهد که خطر تشدید بحران‌های بین‌المللی را نمی‌توان نادیده گرفت؛ اما شواهد موجود به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که جنگ جهانی سوم قریب‌الوقوع است. مهم‌ترین شاخص‌هایی که باید زیر نظر گرفته شوند، ورود مستقیم قدرت‌های بزرگ به جنگ یکدیگر، فعال شدن تعهدات دفاعی پیمان‌های نظامی، گسترش حملات به قلمرو کشورهای ثالث و شکست مسیرهای دیپلماتیک است.

بنابراین، پرسش اصلی فقط این نیست که آیا جنگ جهانی سوم رخ خواهد داد؛ بلکه این است که آیا قدرت‌های بزرگ می‌توانند بحران‌های هم‌زمان را مهار کنند و مانع تبدیل رقابت‌های منطقه‌ای به یک رویارویی مستقیم و گسترده شوند.

منابع: فایننشال تایمز، ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶؛ فارین پالیسی، تحلیل منتشرشده در ۱۲ مارس ۲۰۲۶.