طاعون در سیبری؛ آیا ایران باید منتظر تأیید بماند؟

بهرام حسن زاده؛ مرگ مشکوک یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در ایرکوتسک روسیه، قرنطینه بیمارستان شلخوف و قرار گرفتن نزدیک به ۲۰۰ نفر تحت مراقبت پزشکی، نگرانی‌هایی درباره احتمال ابتلا به طاعون ریوی ایجاد کرده است. با این حال، مقام‌های بهداشتی روسیه تاکنون ابتلا به طاعون را تأیید نکرده و علت مرگ را «پنومونی با منشأ نامشخص» اعلام کرده‌اند.

مسئله اما فقط تشخیص نهایی نیست. گزارش‌های منتشرشده از قرنطینه چند بیمارستان در منطقه ایرکوتسک، جداسازی بیش از ۶۰ کارمند مؤسسه ضدطاعون، حضور نیروهای امنیتی در انتقال برخی افراد و حتی انتشار و سپس حذف هشدارهایی درباره سفر به شلخوف، نشان می‌دهد مقام‌های روسی با یک وضعیت عادی روبه‌رو نیستند. رئیس سازمان نظارت بهداشتی روسیه نیز شخصاً برای بررسی وضعیت به ایرکوتسک رفت و جلسه اضطراری مقابله با یک «بیماری عفونی بسیار خطرناک» برگزار شد.

از سوی دیگر، گزارش‌هایی درباره احتمال وقوع حادثه آزمایشگاهی و تماس کارمند جان‌باخته با عامل طاعون منتشر شده، اما این ادعا هنوز از سوی مقام‌های رسمی روسیه تأیید نشده است. حتی مقام منطقه‌ای بوریاتیا ابتدا از مرگ بر اثر طاعون سخن گفت و سپس عبارت خود را به «احتمالاً طاعون» تغییر داد. همین تناقض‌ها ضرورت بررسی مستقل‌تر را افزایش می‌دهد، نه اینکه بتوان بر اساس آنها وقوع اپیدمی را قطعی دانست.

برای ایران، مسئله مهم‌تر از خودِ شلخوف، سطح آمادگی نظام سلامت و کنترل مرزهاست.

ایران با روسیه ارتباط هوایی و رفت‌وآمد انسانی دارد و شمار قابل توجهی از شهروندان روسیه نیز در ایران حضور دارند. همچنین همه پروازهای غیرتجاری، اختصاصی یا موردی الزاماً در برنامه‌های عمومی پروازهای مسافری قابل مشاهده نیستند. بنابراین دستگاه‌های مسئول سلامت و مرزبانی باید بدانند در صورت تغییر وضعیت، چه تعداد مسافر از روسیه وارد کشور می‌شوند و از چه مسیرهایی.

در چنین شرایطی، انتظار از وزارت بهداشت، سازمان هواپیمایی کشوری و دستگاه‌های مسئول مرزی، ایجاد هراس یا بستن مرزها نیست؛ بلکه افزایش سطح پایش و آمادگی است.

سازمان جهانی بهداشت نیز در حال حاضر خطر عمومی را پایین ارزیابی کرده است، اما مقام‌های آمریکایی و اروپایی اعلام کرده‌اند که وضعیت را از نزدیک دنبال می‌کنند. در عین حال گزارش‌هایی از افزایش اقدامات مراقبتی در برخی کشورهای آسیای مرکزی منتشر شده است.

پرسش مشخص از مسئولان ایرانی

آیا وزارت بهداشت و دستگاه‌های مرزی ایران وضعیت بهداشتی مسافران ورودی از روسیه، به‌ویژه مناطق شرقی و سیبری، را بررسی کرده‌اند؟

آیا برای شناسایی سریع موارد احتمالی طاعون ریوی، امکانات آزمایشگاهی، داروهای آنتی‌بیوتیکی و سازوکار ردیابی تماس‌ها آماده است؟

و آیا اطلاعات دقیقی از پروازهای مستقیم، چارتر و اختصاصی میان روسیه و ایران در اختیار نهادهای بهداشتی وجود دارد؟

منتظر ماندن برای تأیید یک اپیدمی، با پیشگیری از آن تفاوت دارد.

اگر بعداً مشخص شود طاعون در روسیه مطرح نبوده، اقدامات احتیاطی هزینه محدودی داشته است؛ اما اگر تشخیص تغییر کند، نداشتن آمادگی می‌تواند هزینه بسیار بزرگ‌تری ایجاد کند.

بهرام حسن زاده