اثر تحریم‌های جدید بر سفر مردم

به گزارش ایران اکونومیست؛ محدودیت‌های جدید علیه صنعت هوانوردی ایران در حالی وارد مرحله اجرایی شده که طی روزهای اخیر، بخشی از مسیرهای پروازی ایران در کشورهای منطقه با توقف یا محدودیت مواجه شده‌اند. این شرایط باعث شده دسترسی مسافران ایرانی به برخی مسیرهای بین‌المللی دشوارتر شود و شرکت‌های هواپیمایی نیز با چالش‌های بیشتری برای ادامه پروازها روبه‌رو شوند.

تحریم‌ها فقط هواپیماهای ایرانی را هدف نگرفته‌اندیکی از ابعاد مهم محدودیت‌های جدید، فشار بر شرکت‌ها و فرودگاه‌هایی است که به هواپیماهای ایرانی خدمات ارائه می‌کنند.

بر اساس مواضع اعلام‌شده از سوی مقام‌های آمریکایی، ارائه خدماتی مانند سوخت‌رسانی، خدمات فرودگاهی و برخی خدمات مرتبط با فروش و پشتیبانی پرواز می‌تواند برای شرکت‌های ارائه‌دهنده این خدمات تبعات مالی و تحریمی داشته باشد.

به همین دلیل، بخشی از فشار ایجادشده بر هوانوردی ایران می‌تواند غیرمستقیم باشد؛ یعنی حتی در شرایطی که یک هواپیما از نظر فنی امکان انجام پرواز داشته باشد، نبود خدمات ضروری در مقصد یا مسیر، ادامه فعالیت را با مشکل مواجه کند.

توقف یا محدود شدن برخی پروازهای منطقه‌ای

در روزهای اخیر گزارش‌هایی درباره تغییر وضعیت پروازهای ایران به چند کشور منطقه منتشر شده است.

پروازهای ایران به امارات با محدودیت مواجه شده و درباره مسیرهای عراق نیز تغییراتی در مقصد یا نحوه انجام پروازها مطرح شده است. همچنین گزارش‌هایی درباره توقف پروازهای ایران به مسقط و محدودیت در برخی مسیرهای دیگر منطقه منتشر شده است.

در یکی از موارد، ترکمنستان اجازه عبور یک پرواز ایرانی به مقصد دوشنبه را از حریم هوایی خود صادر نکرد و هواپیما مجبور به بازگشت شد.

با این حال، مجموعه این تحولات به معنای بسته شدن کامل حریم هوایی ایران یا توقف همه پروازهای خارجی نیست. برخی مسیرها همچنان فعال هستند و وضعیت پروازها نیز به دلیل شرایط منطقه‌ای می‌تواند در مدت کوتاهی تغییر کند.

چرا سوخت و خدمات زمینی تعیین‌کننده‌اند؟

ادامه یک پرواز بین‌المللی فقط به باز بودن حریم هوایی وابسته نیست.

هواپیما برای انجام پرواز به مجموعه‌ای از خدمات در فرودگاه مقصد نیاز دارد؛ از سوخت‌رسانی گرفته تا خدمات زمینی، پشتیبانی فنی و امور فرودگاهی.

اگر ارائه این خدمات برای شرکت‌های خارجی با خطر تحریم همراه شود، ممکن است برخی اپراتورها ترجیح دهند همکاری خود را با شرکت‌های ایرانی کاهش دهند یا متوقف کنند.

در چنین شرایطی، حتی یک مسیر هوایی که از نظر مقررات پروازی باز است، ممکن است در عمل با محدودیت مواجه شود.

فشار بیشتر بر سفرهای زمینی

کاهش گزینه‌های پروازی می‌تواند بخشی از مسافران را به سمت مسیرهای زمینی سوق دهد؛ به‌خصوص افرادی که سفر آنها به کشورهای همسایه یا مقصدهایی وابسته به مسیرهای منطقه‌ای است.

در چنین شرایطی، مرزهای زمینی ایران با کشورهای همسایه می‌توانند اهمیت بیشتری در جابه‌جایی مسافران پیدا کنند.

البته در شرایط فعلی، شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره اعمال محدودیت گسترده مشابه در مرزهای زمینی وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان توقف یا محدود شدن گسترده سفرهای زمینی را یک اتفاق قطعی دانست.

آنچه در حال حاضر بیشتر قابل مشاهده است، افزایش دشواری و هزینه سفرهای بین‌المللی برای بخشی از مسافران ایرانی است.

تجارت و حمل کالا هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد؟

پیامدهای محدودیت پرواز تنها به جابه‌جایی مسافران مربوط نیست.

هواپیماهای باری و پروازهای مسافری در انتقال برخی کالاهای باارزش، حساس یا زمان‌بر نیز نقش دارند. کاهش ظرفیت حمل هوایی می‌تواند در بعضی موارد باعث افزایش هزینه یا طولانی‌تر شدن زمان انتقال کالا شود.

با این حال، نمی‌توان همه کالاها را به یک شکل ارزیابی کرد. بخش قابل توجهی از کالاها از مسیرهای دریایی و زمینی منتقل می‌شوند و وابستگی آنها به حمل هوایی متفاوت است.

در مورد کالاهای حساس مانند برخی اقلام پزشکی نیز باید میان محصولات مختلف و شیوه تأمین آنها تفاوت قائل شد؛ بنابراین هرگونه ادعا درباره ایجاد اختلال در تأمین یک کالای مشخص نیازمند بررسی جداگانه است.

آیا محدودیت‌ها به مرزهای زمینی می‌رسد؟

در حال حاضر روند محدودیت‌ها عمدتاً در حوزه حمل‌ونقل هوایی قابل مشاهده است و نمی‌توان از شکل‌گیری یک محدودیت فراگیر علیه مسیرهای زمینی سخن گفت.

با این حال، افزایش فشارهای اقتصادی و محدودیت در برخی مسیرهای هوایی باعث شده نقش کشورهای همسایه در جابه‌جایی مسافر و کالا اهمیت بیشتری پیدا کند.

در صورت تداوم محدودیت‌های هوایی، هرگونه تغییر در مقررات مرزی، عبور کامیون‌ها یا تردد مسافران می‌تواند اثر بیشتری بر حمل‌ونقل منطقه‌ای ایران داشته باشد.

آسمان ایران کاملاً بسته نشده است

با وجود توقف یا محدود شدن بخشی از پروازها، تصویر فعلی را نمی‌توان به‌عنوان بسته شدن کامل مسیرهای هوایی ایران توصیف کرد.

برخی پروازها همچنان در حال انجام هستند و مسیرهایی به مقصد کشورهایی مانند ترکیه، چین و ارمنستان در مقاطعی برقرار بوده‌اند. البته شرایط هوانوردی منطقه به سرعت تغییر می‌کند و وضعیت هر مسیر ممکن است بر اساس تصمیم کشورهای مقصد، شرایط امنیتی و مقررات جدید تغییر کند.

در نتیجه، آنچه در حال شکل‌گیری است بیشتر مجموعه‌ای از محدودیت‌های پراکنده و فزاینده در شبکه پروازی ایران است؛ محدودیت‌هایی که در صورت تداوم می‌تواند هزینه سفر، تجارت و ارتباطات بین‌المللی را افزایش دهد.

محدودیت پروازها؛ فشار تازه بر رفت‌وآمد ایران

کاهش دسترسی به برخی مسیرهای هوایی، برای مسافران تنها به معنای لغو یک پرواز نیست. تغییر مقصد، استفاده از مسیرهای جایگزین، افزایش زمان سفر و احتمال رشد هزینه بلیت، بخشی از پیامدهای چنین شرایطی است.

از سوی دیگر، شرکت‌های هواپیمایی نیز باید برای سوخت‌گیری، خدمات فرودگاهی و برنامه‌ریزی مسیرهای جایگزین تصمیم‌های جدیدی اتخاذ کنند.

به همین دلیل، ادامه یا گسترش این محدودیت‌ها می‌تواند هوانوردی ایران را با فشار بیشتری روبه‌رو کند؛ هرچند برای ارزیابی دامنه واقعی این وضعیت باید منتظر تصمیم‌های بعدی کشورها و شرکت‌های هواپیمایی ماند.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.