مسیر تازه اقتصاد تورمی؛ پاک‌کن را هم قسطی خریدیم!

گروه دیجی‌کالا در گزارش سالانه خود برای سال ۱۴۰۴ اعلام کرده است که ۱۸ درصد از کل خریدهای انجام شده با اعتبار چهارقسطه، ۷ درصد با وام دیجی‌پی و ۱ درصد با اعتبار یک‌ماهه صورت گرفته است. این آمار نشان می‌دهد که نزدیک به یک‌چهارم معاملات از طریق روش‌های اعتباری یا اقساطی انجام شده و ارزش این خریدها نسبت به سال قبل ۲۲۱ درصد رشد داشته است. این افزایش تنها ناشی از فشار اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از مردم برای حفظ نقدینگی خود و جلوگیری از خرج ناگهانی پول، خریدها را قسط‌بندی می‌کنند. برخی دیگر، خرید اعتباری را راهی برای تثبیت قیمت امروز و مقابله با گرانی‌های آینده می‌دانند. در این میان، گروه بزرگی نیز به دلیل عدم توازن درآمد و هزینه‌ها، چاره‌ای جز تقسیم هزینه‌های ضروری خود در چند ماه ندارند. این تغییر رفتار در شرایطی رخ داده که آمار رسمی از افزایش تورم خبر می‌دهد؛ به طوری که تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارها در پایان سال ۱۴۰۴ به ۷۱.۸ درصد و تورم سالانه به ۵۰.۶ درصد رسیده است. فشار بر اقلام خوراکی حتی از متوسط تورم نیز فراتر رفته و تورم نقطه‌ای این گروه در اسفندماه به ۱۱۲.۵ درصد رسیده بود. در چنین وضعیتی، خرید اقساطی دیگر فقط برای تهیه خودرو، تلفن همراه یا لوازم خانگی نیست، بلکه به بخشی از سبک زندگی روزمره تبدیل شده است. سبد خرید، تصویری نزدیک‌تر از وضعیت معیشت آمارهای رسمی تورم، مسیر قیمت‌ها را نشان می‌دهند، اما کمتر به واکنش خانوارها در برابر گرانی، حذف کالاها، تعویق نیازها، خرید زودهنگام یا استفاده از اعتبار می‌پردازند. در این میان، داده‌های خرید آنلاین دیجی‌کالا اهمیت پیدا می‌کنند. اگرچه این داده‌ها نماینده کل جامعه ایران نیستند و نمی‌توانند جایگزین آمارهای مرکز آمار شوند، اما تصویری ملموس‌تر از لحظه تصمیم‌گیری مصرف‌کننده ارائه می‌دهند. فرآیند جستجو، مقایسه قیمت، سنجش تخفیف، افزودن کالا به سبد خرید و انتخاب بین پرداخت نقدی و اقساطی، بخشی از رفتار اقتصادی مردم را ثبت می‌کند که در آمارهای کلی کمتر به چشم می‌خورد. در میان پرفروش‌ترین کالاهای دیجی‌کالا در سال ۱۴۰۴، محصولاتی چون ضدآفتاب، شکر سفید، رب گوجه، مولتی‌ویتامین و پنیر دیده می‌شوند. این ترکیب نشان می‌دهد که سبد خرید خانوار تنها به رفع گرسنگی محدود نیست و مراقبت از سلامت نیز، هرچند با فشار بیشتر، همچنان بخشی از هزینه‌های زندگی باقی مانده است. همچنین، مشاهده خرید های انبوه مانند هزار و ۶۰۳ قلم کنسرو، ماکارونی و پودر رختشویی توسط یک مشتری، یا ثبت بیش از ۲۵ سفارش در هر روز توسط پرسفارش‌ترین مشتری، نشان‌دهنده این است که در شرایط عدم اطمینان نسبت به قیمت‌ها، نگهداری کالا برای برخی افراد و کسب‌وکارها منطقی‌تر از نگهداری پول نقد است. این خرید زودهنگام، تلاشی برای جلوگیری از پرداخت قیمت بالاتر در آینده تلقی می‌شود. تورم، تصمیم‌گیری را دشوار و پرهزینه می‌کند تورم نه تنها قیمت کالاها را افزایش می‌دهد، بلکه هزینه تصمیم‌گیری را نیز بالا می‌برد. در اقتصادی با تغییرات سریع قیمت‌ها، برنامه‌ریزی برای خانوار دشوار می‌شود؛ خریدی که امروز به تعویق می‌افتد، ممکن است در آینده نزدیک گران‌تر شود و پولی که برای نیاز ضروری کنار گذاشته می‌شود، ممکن است در مدت کوتاهی توان پوشش همان هزینه را از دست بدهد. با توجه به تورم ماهانه ۹.۴ درصدی در بهمن ۱۴۰۴ و تورم ماهانه ۱۵.۵ درصدی خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، و تورم نقطه‌ای ۱۰۵.۵ درصدی خوراکی‌ها در همان ماه، بودجه خانوارها فشرده‌تر شده و سهم بیشتری از درآمد صرف اقلام ضروری می‌شود. این فشار باعث می‌شود تا خانوارها قبل از هر خرید، محاسبات چندلایه‌ای انجام دهند و علاوه بر قیمت کالا، به هزینه ارسال، تخفیف، امکان بازگشت کالا، زمان دریافت حقوق، اقساط پیشین، احتمال افزایش قیمت و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده نیز توجه کنند. در چنین شرایطی، نقدینگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و خانواده‌ها ممکن است ترجیح دهند پول لازم برای خرید یک کالا را به طور یکجا خرج نکنند تا برای هزینه‌های ناگهانی مانند درمان، اجاره خانه، تعمیر خودرو یا افزایش ناگهانی قیمت یک کالای ضروری، آمادگی داشته باشند. پول نقد برای روزهای نامعلوم خرید اقساطی برای بخشی از جامعه، نه نشانه ضعف مالی، بلکه راهی برای مدیریت نقدینگی است. حتی خانواده‌هایی که توان پرداخت نقدی دارند، ممکن است ترجیح دهند هزینه یک کالا را در چند مرحله بپردازند و بخشی از پول خود را برای هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده نگه دارند. این انتخاب برای خانواده‌هایی با درآمد ثابت اما هزینه‌های ناپایدار، قابل درک است. گزارش دیجی‌کالا نشان می‌دهد که پرداخت اینترنتی همچنان با ۵۴ درصد سهم، روش اصلی پرداخت است، اما پرداخت اعتباری (چهارقسطه ۱۸ درصد، وام دیجی‌پی ۷ درصد و اعتبار یک‌ماهه ۱ درصد) به بخشی معمول از خرید آنلاین تبدیل شده است. این امر به مصرف‌کننده امکان می‌دهد تا فشار فوری بر بودجه خود را کاهش دهد، به‌ویژه زمانی که از هزینه‌های ماه آینده خود اطلاع دقیقی ندارد. پلتفرم‌های تجارت الکترونیک با ارائه گزینه‌های متنوع پرداخت، به تسهیل برنامه‌ریزی مالی کمک می‌کنند، اما شفافیت در اعلام قیمت نهایی، کارمزد، شرایط بازپرداخت و جریمه تاخیر ضروری است. در عین حال، حفظ نقدینگی در برخی موارد، نشان‌دهنده عدم وجود حاشیه امن کافی و نگرانی از هزینه‌های ناگهانی است. خرید قسطی، راهی برای جلو افتادن از گرانی برخی خریداران، خرید قسطی را ابزاری برای پیش‌دستی در برابر افزایش قیمت‌ها می‌دانند. در شرایط تورم بالا، خرید کالا با قیمت امروز و پرداخت آن در آینده، جذاب است، به خصوص اگر پیش‌بینی شود که قیمت کالا در آینده بیشتر از هزینه اعتبار افزایش خواهد یافت. در چنین حالتی، خرید اقساطی شکلی از "سرمایه‌گذاری" محسوب می‌شود که هدف آن حفظ قدرت خرید است، نه کسب سود. این رفتار به ویژه در خرید کالاهای بادوام مانند تلفن همراه، لپ‌تاپ، لوازم خانگی و ابزار کار مشهود است. منطق این خریداران این است که اگر امروز خرید نکنند، ممکن است در آینده همان کالا را گران‌تر بخرند. با این حال، این روش همیشه سودمند نیست و ممکن است قیمت اقساطی از قیمت نقدی بالاتر باشد و کارمزدها یا جریمه تاخیر، مزیت خرید را از بین ببرد. همچنین، تضمینی برای ثبات درآمد یا عدم افزایش هزینه‌های ضروری در ماه‌های آینده وجود ندارد. وقتی خرید خرد هم قسطی می‌شود حضور اقلامی مانند پد الکلی، پاک‌کن و استیکر دیواری در میان ارزان‌ترین کالاهای اعتباری دیجی‌کالا، نشان‌دهنده نزدیک شدن ابزارهای اعتباری به خریدهای روزمره است. این امر، همراه با رشد خرید اعتباری و فشار تورم، حاکی از جابه‌جایی مرز ذهنی میان کالای بزرگ و کوچک است. دیگر خرید اقساطی تنها به کالاهای بزرگ محدود نیست و زیرساخت پرداخت دیجیتال، امکان قسط‌بندی را به اقلامی که پیش‌تر معمولاً نقدی خریداری می‌شدند، گسترش داده است. این تحول، از یک سو ناشی از توسعه ابزارهای مالی نوین است و از سوی دیگر، نشان‌دهنده فشرده شدن بودجه خانوار. حتی خرید اقساطی قطعاتی مانند رابط شلنگ کولر یا دیافراگم آبگرمکن، نشان می‌دهد که پرداخت یک‌جای هزینه‌های ضروری برای بخشی از مردم دشوار شده است. سه معنای متفاوت قسط خرید اقساطی را نمی‌توان با یک برچسب واحد توضیح داد؛ پشت آن واقعیت‌های متفاوتی نهفته است: ۱. مدیریت مالی: افرادی که نقدینگی دارند اما نمی‌خواهند آن را یک‌باره خرج کنند و ترجیح می‌دهند پول خود را برای هزینه‌های دیگر نگه دارند. ۲. پیش‌دستی در برابر تورم: کسانی که خرید قسطی را راهی برای تثبیت قیمت امروز و جلوگیری از عقب‌ماندن از گرانی‌های آینده می‌دانند. ۳. جبران فاصله درآمد و هزینه: خانوارهایی که به دلیل عدم توازن درآمد و هزینه، چاره‌ای جز تقسیم هزینه‌های ضروری در چند ماه ندارند. این سه گروه ممکن است در یک خانواده نیز هم‌زمان حضور داشته باشند. بنابراین، قسطی‌خریدن نه نشانه قطعی رفاه است و نه فقر، بلکه بیشتر نشان‌دهنده تلاش خانوار برای اداره زندگی در محیطی پرنوسان است. خرید قسطی، پدیده‌ای جهانی خرید اقساطی مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز رواج دارد. با این حال، تفاوت اصلی در زمینه اقتصادی است. در کشورهای با تورم پایین، درآمد نسبتاً پایدار و نظام اعتبارسنجی گسترده، پرداخت مرحله‌ای بیشتر یک ابزار مدیریت مالی است. در اقتصادی مانند ایران، تورم بالا و نااطمینانی، باعث شده تا اعتبار کارکرد دیگری نیز پیدا کند و مصرف‌کننده بخواهد هزینه امروز را تثبیت کند. گسترش خرید اقساطی در ایران را نباید صرفاً یک نشانه منفی دانست، بلکه می‌تواند نشانه توسعه خدمات مالی نوین باشد، اما کیفیت این خدمات، شفافیت قیمت‌ها، کارمزدها، شرایط بازپرداخت و تناسب سقف اعتبار با توان پرداخت مشتری، امری حیاتی است. اعتماد، سرمایه اصلی دیجی‌کالا در فضای آنلاین، خرید قسطی تنها یک تراکنش مالی نیست، بلکه رابطه‌ای است که تا پایان دوره بازپرداخت ادامه دارد. اعتماد کاربر به سازوکار خرید دیجیتال، تحویل کالا، پشتیبانی، شفافیت پرداخت و تداوم فعالیت پلتفرم، امری کلیدی است. رشد ۲۲۱ درصدی ارزش خرید اعتباری در دیجی‌کالا، نشان‌دهنده پذیرش تدریجی خدمات مالی دیجیتال است، اما این اعتماد تنها در صورت تجربه منصفانه و شفاف، پایدار خواهد ماند. تخفیف، قسط و خریدهای عقب‌افتاده ۴۱.۵ درصد از فروش سالانه دیجی‌کالا با تخفیف انجام شده که نشان می‌دهد تخفیف از یک ابزار تبلیغاتی فراتر رفته و به بخشی از نقشه خرید خانوار تبدیل شده است. تخفیف و اعتبار، دو ابزار مکمل برای دست‌یافتنی کردن خریدهایی هستند که ممکن است از بودجه ماهانه خارج باشند. در اقتصاد تورمی، تخفیف‌ها ممکن است قیمت نهایی را به طور قابل توجهی کاهش ندهند، اما فرصتی برای خرید پیش از گرانی بیشتر فراهم می‌کنند. کمپین‌های فروش بزرگ نیز می‌توانند محل تجمیع تقاضای عقب‌افتاده باشند؛ خانوارهایی که به دلیل محدودیت بودجه، خرید کالا را به تعویق انداخته‌اند، با استفاده از تخفیف یا اعتبار، اقدام به خرید می‌کنند. بنابراین، جهش فروش در رویدادهای تخفیفی لزوماً نشانه افزایش رفاه نیست، بلکه ممکن است نشان‌دهنده مصرف ضروری باشد که پیش‌تر به دلیل فشار مالی به آینده منتقل شده بود. اعتبار، فرصت یا بدهی؟ اعتبار مصرفی می‌تواند ابزاری مفید برای تامین هزینه‌های ناگهانی، تهیه مواد اولیه یا رفع نیازهای فوری باشد. اما اگر از توان بازپرداخت خانوار فراتر رود، می‌تواند به بدهی انباشته تبدیل شود. تقسیم یک مبلغ بزرگ به اقساط کوچک، گاهی فشار واقعی تعهد را پنهان می‌کند و جمع چند قسط از خرید‌های مختلف ممکن است در ماه‌های بعد فشار زیادی بر بودجه وارد کند، به ویژه در شرایط تورمی که هزینه‌های زندگی افزایش می‌یابد. سبدی که روایت تورم را کامل می‌کند داده‌های مرکز آمار، روند تورم و تغییر هزینه‌های خانوار را نشان می‌دهند، اما سبد خرید دیجیتال، لایه دیگری به این روایت اضافه می‌کند و نشان می‌دهد که مردم در واکنش به گرانی چه کرده‌اند. اگرچه داده‌های یک پلتفرم، جایگزین آمار رسمی نیستند و ممکن است تفاوت‌هایی با کل جامعه داشته باشند، اما می‌توانند نشانه‌های زودهنگامی از تغییرات معیشتی را ثبت کنند. درک این جزئیات، مانند خرید اعتباری پاک‌کن، قسطی شدن قطعه آبگرمکن، انبارکردن ماکارونی و تلاش برای حفظ پول نقد، روایت اقتصادی را از صفحه آمار به زندگی واقعی نزدیک‌تر می‌کند. قسط، زبان تازه معیشت خرید قسطی، اگرچه ممکن است ظاهری تلخ داشته باشد، اما واقعیت بزرگ‌تری را آشکار می‌کند: در اقتصاد تورمی، خرید دیگر فقط مصرف نیست. هر خرید، تصمیمی برای حفظ نقدینگی، پیش‌دستی در برابر گرانی، تامین نیاز فوری یا عبور از فاصله میان درآمد و هزینه است. در این میان، گسترش خدمات اعتباری دیجیتال و اقبال مردم به پلتفرم‌هایی همچون دیجی‌کالا، خبر از پذیرش ابزارهای نوین مالی و اهمیت اعتماد در بازار آنلاین می‌دهد. این اعتماد زمانی دوام می‌آورد که اعتبار شفاف، هزینه‌ها روشن، بازپرداخت متناسب با توان مشتری و حمایت از مصرف‌کننده واقعی باشد. در نهایت، سبد خرید آنلاین در دیجی‌کالا در سال ۱۴۰۴، داستان مردمی را روایت می‌کند که میان تبدیل پول به کالا و نگه‌داشتن پول برای هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده، میان تخفیف و قسط، و میان نیاز فوری و درآمد ناکافی در حال انتخاب هستند. در چنین شرایطی، خرید یک پاک‌کن نیز می‌تواند از یک تراکنش ساده فراتر رفته و نشانه‌ای کوچک از تلاش بزرگ‌تر برای اداره زندگی باشد. منبع: آفتاب نیوز