چالش‌های ثبت جهانی طولانی‌ترین دیوار ایران و حکم نهایی برای جرجان

علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح آخرین وضعیت پرونده ثبت جهانی دیوار بزرگ گرگان (بزرگ‌ترین دیوار دفاعی ایران منسوب به دوره ساسانیان) که در فهرست موقت  یونسکو قرار دارد، اظهار کرد: قصد داریم پرونده «دیوار گرگان» را تا پنج سال آینده برای ثبت جهانی آماده کنیم. این پرونده به دلیل گستردگی آن با توجه به طول این دیوار که حدود ۲۰۰ کیلومتر است، یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین پرونده‌های ثبت جهانی ایران به شمار می‌رود و ساماندهی عرصه، تعیین تکلیف مالکیت اراضی و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، از مهم‌ترین اقدامات در مسیر ثبت نهایی آن است.  

او افزود: تفاوت دیوار گرگان با دیگر پرونده‌های ما این است که چیزی بالغ بر ۲۰۰ کیلومتر طول دارد، و با مستحدثاتی مانند پایگاه‌ها، کوره‌های آجرپزی و سایر آثاری که مرتبط با دیوار بوده‌اند، در ارتباط است. بنابراین دیوار گرگان یکی از بزرگ‌ترین پرونده‌های ماست و طبیعتاً حساسیت‌های خاص خود را دارد. برداشت‌های میدانی، نقشه‌برداری و برداشت‌های هوایی پروژه تاکنون حدود ۹۲ درصد پیشرفت داشته است. اکنون در حال استخراج اطلاعات مربوط به وضعیت مالکیت اراضی هستیم؛ زیرا بخشی از این محدوده در اختیار منابع طبیعی، بخشی در اختیار امور اراضی و بخش دیگری نیز اراضی کشاورزی است.

ایزدی ادامه داد : در مورد آنچه در ید مالکیت امور اراضی است، مکاتبات لازم انجام شده است. با استاندار گلستان جلسه مفصلی داشتیم و معاون عمرانی استانداری هم حضور داشتند. قرار شد پس از این ایام، یک شورای راهبردی در گرگان تشکیل شود تا درباره وضعیت مالکیت زمین‌ها تصمیم‌گیری شود. آنچه در ید مالکیت دولت و به نام حاکمیت جمهوری اسلامی است، به نوعی به میراث فرهنگی واگذار شود و درباره باقی اراضی هم، هر آنچه در عرصه ثبت جهانی قرار می‌گیرد، باید برای آزادسازی آن اقدام کنیم و پرونده دیوار گرگان را سامان بدهیم.

او تأکید کرد: این پروژه، کوچک نیست که بتوان ظرف یک یا دو سال آن را به پایان رساند. آزادسازی و تعیین تکلیف ۲۰۰ کیلومتر از اراضی، به همکاری دستگاه‌های مختلف نیاز دارد و به همین دلیل تشکیل شورای راهبردی اهمیت زیادی دارد. همچنین بخشی از اراضی در اختیار وزارت راه و شهرسازی است که باید وضعیت آن مشخص شود و در کنار آن، ادامه برخی کاوش‌های باستان‌شناسی نیز در دستور کار قرار دارد. خوشبختانه قرار شد شورای راهبردی با حضور ما تشکیل شود تا وظایف دستگاه‌ها مشخص شود.  

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور همچنین با اشاره به اینکه درباره بازنگری عرصه و حریم جرجان قدیم، درخواست‌های مطرح شده بود، گفت: درخواست‌هایی مطرح بود که خط بین محدوده شهری و جرجان قدیم مشخص شود. ما این موضوع را بررسی و انطباق دادیم. حریم میراث فرهنگی که از اواخر دهه ۷۰ تعیین شده، به قوت خود باقی است. داده‌های ما هم مشخص است. بررسی کردیم و پاسخ دادیم که همان خط مشخصِ محدوده شهری ملاک است و اجازه توسعه بیشتر شهر به سمت جرجان قدیم وجود ندارد. جرجان باید در همان چارچوب حفظ شود.

ایزدی افزود: بحث این بود که آیا امکان دارد محدوده شهر به این سمت گسترش پیدا کند یا خیر. ما صراحتاً اعلام کردیم که خیر، امکان افزایش محدوده وجود ندارد.