تعرفه‌های تنبیهی علیه شرکای تجاری ایران

ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا درحالی فرمان اجرایی اعمال تعرفه‌های گمرکی تا ۲۵ درصد بر واردات از کشورهایی که با ایران تجارت می‌کنند را صادر کرد که به گفته کارشناسان این فرمان می‌تواند پیامدهای ژرفی بر روابط اقتصادی بین‌المللی ایران به‌خصوص در بخش‌های حساسی مانند واردات دارو و تجهیزات پزشکی داشته باشد.
در متن فرمان اجرایی آمده که وزارت بازرگانی آمریکا موظف به شناسایی کشورهایی است که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با ایران تجارت دارند و سپس تعیین و اعمال تعرفه‌ها را با همکاری وزارتخانه‌های دیگر انجام دهد؛ تعرفه‌ای که  ممکن است به‌عنوان ابزار فشار اقتصادی به‌کار رود. اگرچه جزئیات اجرایی هنوز مشخص نیست اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که این سیاست می‌تواند به پیچیده‌تر شدن واردات کالاهای اساسی، به‌ویژه دارو و تجهیزات پزشکی منجر شود.

چرا این تعرفه‌ها می‌تواند بر دارو تأثیر بگذارد؟
بخش بزرگی از تجارت خارجی ایران با کشورهایی است که نقش کلیدی در تأمین دارو و ملزومات پزشکی دارند. طبق داده‌های سازمان جهانی تجارت، چین، ترکیه، امارات متحده عربی، آلمان و کشورهای شرق آسیا از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران هستند. بسیاری از این کشورها نه‌تنها کالاهای صنعتی می‌فروشند، بلکه  تامین‌کننده‌های کلیدی داروهای عمومی، مواد اولیه دارویی و تجهیزات پزشکی نیز هستند. اعمال تعرفه‌های ۲۵ درصدی می‌تواند قیمت تمام‌شده واردات این اقلام را به‌طور محسوس افزایش دهد؛ از جمله داروهای برند، قطعات تجهیزات پزشکی و مواد اولیه کارخانجات داروسازی ایران.

هرچند کارشناسان تأکید می‌کنند که اجرای عملی این تعرفه‌ها مستلزم همکاری کشورهای ثالث و سازوکارهای پیچیده حقوقی است، اما خودِ هراس از فشار اقتصادی ثانویه باعث می‌شود شرکت‌های خارجی در تجارت با ایران تجدیدنظر کنند؛ مخصوصاً در بخش‌هایی که حاشیه سود کمی دارند یا نگران محدودیت‌های آمریکا  هستند.

تهدید استراتژی ذخیره دارو
برنامه‌های کوتاه‌مدت در کشور برای تأمین دارو، به‌خصوص استراتژی‌ ذخیره‌های چندماهه تأمین دارو و تجهیزات پزشکی با خطر مواجه‌اند. وقتی تعرفه‌ها بازار را دستخوش تغییر کند، واردکنندگان مجبور می‌شوند هزینه‌های گمرکی را به قیمت نهایی اضافه کنند یا راهکارهای جدیدی برای تامین کالا پیدا کنند. این موضوع می‌تواند فشار بر ذخایر دارویی را افزایش داده و در نهایت منجر به کمبود مقطعی دارو و تجهیزات پزشکی شود. کمااینکه با اعلام رئیس سازمان غذا و دارو مبنی بر ذخیره دارویی کشور به مدت دوماه این هشدار پررنگ تر می‌شود.

اگرچه  ظاهراً این تعرفه‌ها هنوز در مرحله طراحی و اعلام هستند و جزئیات اجرایی مشخص نشده، اما پیامد بالقوه آن برای سلامت عمومی و نظام تأمین دارو در ایران جدی است. به‌ویژه زمانی که اقتصاد کشور هنوز با چالش‌های بودجه‌ای، تحریم‌های طولانی‌مدت و نوسانات ارزی دست‌وپنجه نرم می‌کند، فشارهای جدید می‌توانند ادامه راه استراتژی‌های تأمین چند ماهه دارو را پیچیده‌تر کنند.

ادامه این روند می‌تواند کشور را مجبور به بازنگری در زنجیره‌های تأمین داخلی و خارجی دارو و تجهیزات پزشکی کند؛ موضوعی که در تحلیل‌های آینده باید با جزئیات بیشتری بررسی شود.