تنها معدودی از مکمل‌های طبیعی برای افسردگی مؤثرند

به گزارش ایران اکونومیست؛ در حالی‌که استفاده از مکمل‌ها و محصولات گیاهی بدون نسخه برای درمان افسردگی در میان مردم رواج زیادی دارد، یک مطالعه علمی جامع نشان می‌دهد که فقط تعداد اندکی از این محصولات شواهد محکمی در پشتیبانی از اثربخشی خود دارند.

به گزارش سالم‌خبر به نقل از ساینس دیلی، محققان در پژوهشی تازه که در جولای ۲۰۲۵ در نشریه علمی Frontiers منتشر شد، با بررسی ۲۰۹ کارآزمایی بالینی، اثربخشی ۶۴ محصول طبیعی و بدون نسخه (OTC) را برای درمان افسردگی ارزیابی کردند.

این مطالعه به یکی از اساسی‌ترین پرسش‌ها پاسخ می‌دهد: آیا مکمل‌های طبیعی که در داروخانه‌ها، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و فضای مجازی به‌راحتی در دسترس‌اند، واقعاً مؤثر و ایمن هستند؟

تحقیق بر پایه داده‌های واقعی
پژوهشگران با بررسی بیش از ۲۳ هزار رکورد علمی و مطالعه ۱۳۶۷ مقاله منتشرشده، در نهایت ۲۰۹ مطالعه را انتخاب کردند که در آن‌ها استفاده از یک محصول OTC برای درمان افسردگی، به‌مدت بیش از  یک هفته، در افراد ۱۸ تا ۶۰ سال بررسی شده بود. هدف آن‌ها بررسی علمی اثربخشی این محصولات بر افسردگی خفیف تا متوسط بود. همچنین بخشی از تحقیقات نیز به‌طور جداگانه افراد سالمند را بررسی کرده تا امکان سوگیری سنی نیز کنترل شود.

کدام مکمل‌ها واقعاً اثر دارند؟
در میان ده‌ها مکمل بررسی‌شده، سه محصول گیاهی برجسته شدند:

• سنت‌جانز ورت (St John’s Wort): یکی از شناخته‌شده‌ترین درمان‌های طبیعی افسردگی است. چندین مطالعه اثربخشی آن را با داروهای ضدافسردگی مرسوم قابل مقایسه دانسته‌اند.
  
  زعفران: این گیاه بومی ایران، عملکرد خوبی در برخی مطالعات داشته و به‌عنوان مکملی با اثربخشی مناسب و عوارض کم معرفی شده است.
  
  پروبیوتیک‌ها: برخی مطالعات نشان می‌دهند که بهبود سلامت روده و میکروبیوم می‌تواند به کاهش علائم افسردگی کمک کند.
  
   

علاوه بر این سه، مکمل‌هایی مانند اسیدهای چرب امگا ۳، منیزیم، اسید فولیک، اسطوخودوس و بادرنجبویه شواهد محدودی از اثربخشی  داشتند، اما در اغلب موارد نیاز به مطالعات دقیق‌تر وجود دارد.

بسیاری بی‌اثر یا فاقد شواهد
بیش از نیمی از مکمل‌های مورد بررسی یا فقط در یک مطالعه آزمایش شده‌اند، یا در آزمایش‌های متعدد نتایج متناقض و غیرقابل اتکایی داشته‌اند. این مسئله نگرانی‌هایی را درباره توصیه‌های عمومی بدون پشتوانه علمی ایجاد می‌کند. برخی مکمل‌ها تنها به‌دلیل تبلیغات شبکه‌های اجتماعی یا توصیه‌های غیررسمی رواج یافته‌اند، درحالی‌که هیچ پشتوانه مستند و علمی درباره اثرگذاری‌شان وجود ندارد.

مسئله ایمنی: هنوز داده کافی نداریم
نکته قابل‌توجه اینکه، اگرچه بسیاری از این مکمل‌ها در ظاهر بی‌خطرند، اما گزارش‌های ایمنی آن‌ها اغلب ناقص است. برای نمونه، تداخل برخی گیاهان دارویی با داروهای ضدافسردگی یا رقیق‌کننده خون، می‌تواند خطرناک باشد. پژوهشگران تأکید می‌کنند که مطالعات آینده باید بر ایمنی بلندمدت و عوارض احتمالی این مکمل‌ها تمرکز بیشتری  داشته باشند.

نیاز به شفافیت بیشتر و مقررات دقیق‌تر
در حال حاضر، مقررات در کشورهای مختلف درباره فروش و طبقه‌بندی مکمل‌های OTC متفاوت است. بسیاری از این محصولات بدون هیچ نوع کنترل کیفیت یا بررسی بالینی جدی به بازار عرضه می‌شوند. نویسندگان این تحقیق پیشنهاد می‌کنند که در کنار افزایش آگاهی عمومی، سازمان‌های نظارتی نیز باید الزامات سخت‌گیرانه‌تری برای تأیید علمی و ایمنی این محصولات تعیین کنند.

انتخاب آگاهانه، نه احساسی
در حالی‌که امید به درمان افسردگی از طریق روش‌های طبیعی و مکمل‌های گیاهی قابل‌درک است، این مطالعه نشان می‌دهد که تنها معدودی از آن‌ها واقعاً تأثیرگذارند. مصرف بی‌رویه یا انتخاب ناآگاهانه برخی مکمل‌ها نه‌تنها سودی ندارد، بلکه ممکن است عوارضی هم به‌دنبال داشته باشد. بنابراین، پیش از آغاز مصرف هرگونه مکمل برای افسردگی، مشورت با پزشک و توجه به یافته‌های علمی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.