تاثیر مخرب تهدیدهای ترامپ بر روند مذاکرات با ایران

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا نشان داد که چندان برای توافق عجله دارد و با بهانه قرار دادن میزان غنی سازی ایران برای تهدید گفت که زمان زیادی وجود ندارد و حتی فاصله یک هفته ای مذاکرات نیز را طولانی دانسته و مورد انتقاد قرار داد.

استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیس جمهور آمریکا در امور غرب آسیا در مصاحبه خود با فاکس نیوز به طور واضح‌تر خواسته‌های آمریکا از مذاکرات پیش رو را مطرح کرد. بنظر می‌رسد آنچه ترامپ گفت و آنچه ویتکاف مطرح کرد، نتیجه تصمیماتی بود که بعد از دور اول مذاکرات در نشستی با حضور خود ترامپ و بعضی از مشاوران گرفته شده است و تا حدودی آینده پیش روی مذاکرات را برای طرف مقابل در آنسوی میز و جهانیان اعلام کردند.

نکته جالب توجه اینکه ترامپ اعلام کرد که مذاکرات مربوط به «عدم دسترسی ایران به سلاح هسته‌ای» را برای جهان انجام می‌دهد. حالا این سوال مطرح می‌شود اگر امریکا تا این اندازه خیرخواه جهان شده است پس اصرار بر شعار «آمریکا اول» و نیز در فشار گذاردن حتی متحدان و خروج از برجام با همین میزان غنی سازی ۳/۶۷ در دولت نخست او برای چه بوده است، در حالیکه در برجام هم با همین میزان غنی سازی توافق شده بود.

با این صحبت‌ها می‌توان ارزیابی بهتری از مذاکرات دور دوم داشت. در دور اول چارچوب گفت‌وگوها مشخص ولی احتمالا در این دور به تدریج وارد جزئیات خواهند شد. همچنین با این صحبت‌ها تا حدودی اختلاف نظرها پدیدار می‌شود. البته ایران اعلام کرده که برای راستی آزمایی و دادن اطمینان خاطر به طرف آمریکایی حاضر است از میزان غنی سازی خود در قالب برجام بکاهد، نکته‌ای که وزیر خارجه بدان اشاره داشته است ولی برخلاف آنچه که از گفت‌وگوهای اولیه برداشت شد، مساله موشکی و توان دفاعی از موارد حساس برای جمهوری اسلامی است و آمادگی مذاکره برای آن وجود ندارد.

به رغم خوشبینی‌ها بعد از دور اول مذاکرات، صحبت‌های توام با تهدید ترامپ و نیز اشاره به این نکته نادرست که ایران بدنبال وقت تلف کردن است، با ابراز خوشبینی قبلی مقامات مختلف آمریکایی و حتی خود ترامپ و وزیر دفاع آمریکا در تضاد است. رهبری نیز در سخنانی بدون اشاره به این فراز و نشیب‌های بلند آمریکایی در این مدت کوتاه، بدبینی زیاد خود را به سیاست‌های دولت آمریکا اعلام ولی در عین حال تاکید کردند که به این گفت‌وگوها نه بصورت افراطی خوشبین و نه بصورت افراطی بدبین هستیم. در عین حال تایید کردند کاری است که شروع شده و اجرای دور اول گفت‌وگوها مورد تایید قرار گرفت.

آنچه که مسلم است بر خلاف اظهار نظر ترامپ، ایران هم در مذاکرات و هم براساس سیاست‌های اعلام شده، برای ادامه مذاکرات جدی است. به همین جهت وزیر امور خارجه پس از اولین دور مذاکرات در مسقط با مقامات بعضی کشورهای منطقه همچون عربستان تماس گرفتند و آنها را در جریان مذاکرات قرار دادند. همچنین قرار است وزیر خارجه به روسیه هم سفری داشته باشد. احتمالا تماس‌هایی با اروپا برقرار خواهد شد و خوب است خانم کالاس، رییس کمیسیون سیاست خارجی اتحادیه اروپایی در جریان امور قرار گیرد.

حساسیت‌های کشورهای ۱+۴ و نیز کشورهای منطقه نسبت به مذاکرات در نظر گرفته شده و این تماس‌ها در آینده و با ادامه مذاکرات ادامه خواهد یافت. گفت‌وگوهای ایران و آمریکا و به نتیجه رسیدن آن نه تنها منافع کشورهای منطقه و خارج از حوزه پیرامونی را تهدید نمی‌کند بلکه به دلیل رفع تحریم، فرصتی برای همکاری‌های اقتصادی و سیاسی بیشتر برای ایران و کشورهای همسایه و البته فرامنطقه ایجاد خواهدکرد.

در صورت نهایی شدن توافق، اروپا می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های متوقف شده و تجارت گسترده با ایران را آغاز کند و اجرای توافق ۲۵ ساله چین و ایران به ارزش ۴۰۰ میلیارد دلار نیز فعال خواهدشد. حتی بعضی مقامات کشور اعلام کرده‌اند آمریکا نیز می‌تواند در فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه گذاری مشارکت داشته باشد. با توجه به اینکه مقامات کشور بطور جدی تصمیم به ادامه مذاکره گرفته‌اند لذا نباید خیلی به فراز و نشیب‌های سخنان ترامپ توجه داشته باشند. نه تنها در مورد ایران بلکه در رابطه با چین، روسیه، اروپا، پاناما، کانادا، دانمارک و بسیاری از متحدین آمریکا چنین وضعیتی وجود دارد.

سفر روز چهارشنبه آقای گروسی، مدیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در همین رابطه از اهمیت زیادی برخوردار است. توافق با وی می‌تواند به بحث راستی آزمایی در مذاکرات با آمریکا و اروپا کمک کند، هر چند که طرف آمریکایی اعلام کرده به سازمان ملل اطمینان ندارد و می‌خواهد خود به نظارت بر فعالیت هسته‌ای ایران بپردازد. حرفی غیر معقول زیرا آژانس انرژی اتمی زیر نظر سازمان ملل برای همین فعالیت ایجاد شده و هر کشور عضو "ان پی تی"، زیر نظر آژانس فعالیت می‌کند و نمی‌توان بدعت جدیدی را گذاشت.

این دور از مذاکرات نباید تاثیر خاصی بر روابط ایران و آمریکا داشته باشد ولی مشخص خواهد شد که بعد از مشورت‌های ویتکاف با رییس جمهور آمریکا و مشاوران او چه مواضعی را خواهند گرفت. احتمالا مذاکره کننده ایرانی به طرف آمریکایی متذکر می‌شود که تهدیدات رییس جمهور آمریکا نه تنها کمکی به سرعت مذاکرات نخواهد کرد بلکه ممکن است نتیجه عکس داشته باشد. حس نیت حتما به روند مذاکرات کمک خواهد کرد.

*کارشناس ارشد سیاست خارجی و استاد ژئوپلتیک