يا مقلب الاقلوب و الابصار "هر گاه بهار را ديديد بسيار ياد رستاخيز كنيد"

به گزارش (ايسنا) عيد نوروز، از جمله اعيادي است که قدمتي ديرين و گستره‌اي وسيع دارد. ملت‌هاي گوناگون از جمله ايرانيان، از عهد باستان تابه حال اين مراسم را با آداب و رسومي خاص برگزار مي کنند. اين سنت حسنه كه با حلول بهار و نو شدن طبيعت همزمان شده آداب و رسوم زيبايي در دل خود دارد كه مورد توجه وسفارش آئين مقدس اسلام بوده است.

ديد و بازديد و صله ارحام، عيادت مريضان، دستگيري از فقرا و مستمندان، ذكر و توجه قلبي و لساني به خداوند متعال و توسل به اهل البيت(ع)و... از جمله سنت‌ها و آداب و رسومي هستند که در سال نو در ميان مردم ما رايج‌اند.

سنت نوروز در فرهنگ اسلامي

دين مبين اسلام همواره به سنت‌ها و آداب و رسوم نيك و پسنديده ملل مختلف احترام گذاشته و نه تنها درصدد نفي آنها نبوده بلكه سعي داشته آنها را تاييد و نسبت به گسترش و ترويج آن تشويق كند و اين مساله در سيره و روش رسول خدا(ص) و ائمه معصومين(ع) به وضوح قابل مشاهده و مطالعه است. در باره عيد نوروز نيز بايد گفت اين عيد با آمدن اسلام و زدودن خرافات از چهرۀ آن مورد موافقت و تأييد اسلام قرار گرفت.

در معارف اسلامي براين مطلب تاكيد شده"هر روزي كه در آن گناه صورت نگيرد، عيد است چنان كه حضرت علي(ع) مي‌فرمايد: "كل يوم لا يعصي الله فيه فهو يوم عيد."

نبي مكرم اسلام حضرت محمد(ص) در حديثي گهربار مي‌فرمايند:"هر گاه بهار را ديديد بسيار ياد رستاخيز نمائيد اين سخن بلند و حكيمانه، سخني از سخنان پيامبر اعظم(ص) در مورد بهار و ادب ورود به بهار است. براساس عبارت فوق هرگاه به بهار مي رسيم بايد فراوان ياد آخرت كنيم. نشور طبيعت و گل و گياه ما را به ياد نشور اصلي و رستاخيز هستي بياندازد و اين ياد را در دل و زبان پيوسته جاري كنيد. در روايات آمده است كه روزي براي حضرت علي(ع) هديه‌اي آوردند، حضرت فرمود اين چيست؟ گفتند: ‌اي امير المؤمنين، امروز نوروز است. فرمود هر روز را براي ما نوروز قرار دهيد.

هم‌چنين در روايتي از حضرت امام صادق (ع) ذكر شده كه به معلى بن خنيس فرمودند :" چون روز نوروز شود، غسل كن و پاكيزه‏‌ترين جامه‏‌هاى خود را بپوش و به بهترين بوهاى خوش خود را خوشبو گردان و در آن روز را روزه بدار".

آن حضرت درباره نوروز فرموده‌‌اند: "هيچ نوروزي نيست كه ما در آن متوقع گشايش و فرجي نباشيم؛ زيرا نوروز از روزهاي ما و شيعيان ما است".

آداب و رسوم حسنه در نوروز؛

ديد و بازديد و صله ارحام، عيادت مريضان، دستگيري از فقرا ومستمندان ،ذكر وتوجه قلبي ولساني به خداوند متعال وتوسل به اهل البيت عليهم السلام و ... از جمله سنت‌ها و آداب ورسومي هستند که در سال نو در ميان مردم ما رايج‌اند.

۱) صله رحم:

يکي از سنت‌هاي خوب و با ارزش که در ايام نوروز رايج و متداول است، ديد و بازديدهاست که در ميان اقوام و دوستان انجام مي‌گيرد و در کتب روائي ما از آن به «صله رحم» تعبير شده است.

پيامبر اکرم(ص) فرمودند: «صله الرحم تزيد في العمر و تدفع ميته السوء، صله رحم عمر آدمي را بسيار بلند مي‌کند و از مرگ بد جلوگيري مي‌کند.»

در اين ديد و بازديدها، انسان‌ها از مشکلات هم آگاه مي‌شوند و درصدد حل آنها برمي‌آيند، مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خود فرمودند: «نوروز براي ما عبادت است... (مردم) اين روزها را بهانه‌اي براي ديد و بازديد و رفع کدورت‌ها و کينه‌ها و محبت به يکديگر قرار مي‌دهند، اين همان برادري و عطوفت و همان صله رحم در اسلام است، بسيار خوب است.. عيد نوروز چيز خوبي است، وسيله‌اي است که دل‌ها با آن شاد مي‌شود، انسان‌ها با يکديگر ارتباط برقرار مي‌کنند، صله رحم و صله احباب مي‌کنند... انسان بايد با ارحام صله کند، يعني ارتباط برقرار کند.» و اين صله رحم و ديد و بازديد از خويشان و دوستان و رفع کدورت‌ها از بهترين ارزش‌ها و سنت‌هاي نوروز است، و روايات اسلامي در اين باره بسيار فراوان است تا جايي که در روايات آمده، با بستگان خود ديدار داشته باشيد، هر چند در حد نوشاندن آبي باشد، واگر چه با سلام کردن باشد.

۲) نظافت

رعايت نظافت و بهداشت از جمله اموري است که در دستورات ديني و اسلامي مورد سفارش و تأکيد فراوان قرار گرفته است. پيامبر اکرم(ص) فرمودند: «النظافه من الايمان، پاکيزگي و نظافت جزء ايمان است» اسلام دين نظافت، پاکي و نشاط و شادي است و خداوند هم زيبائي و نظافت را دوست دارد.

۳) توجه به قرآن کريم

پيامبر اکرم(ص) فرمودند: «ان هذا القرآن مأدبه الله فتعلموا مأدبته ما استطعتم، قرآن سفره ضيافت خداست پس تا مي‌توانيد از ضيافت او فرا گيريد." از آن جا که قرآن کريم آخرين کتاب آسماني براي هدايت بشر مي‌باشد و سعادت خوشبختي انسان را در دنيا و آخرت تامين مي‌کند و در زندگي مسلمانان نيز حضوري ثابت و گسترده دارد، امروزه جزو يکي از ارکان سفره عيد نوروز بشمار رفته، و قرائت آن در ساعات اوليه سال، از جمله آداب تحويل سال است.

۴) هديه و عيدي

يکي از رسوم معمول در عيدها، هديه و عيدي دادن است، پيامبر اکرم(ص) فرمودند: «الهديه تذهب الضغائن من الصدور، هديه دادن کينه‌ها را از دل مي‌برد.

۵) حسابرسي

حضرت علي(ع) فرمودند: «من حاسب نفسه سعد، هر کس نفس خود را حسابرسي کند نيکبخت شود. در پايان هر سال ادارات، تشکيلات، صاحبان کسب و پيشه و... به حسابرسي کارهاي خود در طول سال مي‌پردازند و اين امري است طبيعي که با اين بررسي‌ها، کم و کاستي‌ها و ضعف‌ها و قوت‌ها روشن مي‌شود و افراد درصدد جبران ضعف‌هاي خود بر مي‌آيند.چه خوب است ما هم به حساب اعمال و کردارهاي يکساله خود بپردازيم و آنها را مورد بازنگري قرار دهيم.

6) دعاي تحويل سال

اما آن چه در لحظه تحويل سال نو بيشتر مرسوم است، خواندن دعاي مشهور " يا مقلب القلوب و الابصار، يا مدبر الليل و النهار، يا محول الحول و الاحوال،حول حالنا الي احسن الحال، هنگام تحويل سال نو مي‌باشد. اين دعا به شکل شايع و فراگيري در اين وقت خاص خوانده مي‌شود. البته در کتاب شريف مفاتيح الجنان آداب خاصي در مورد نوروز وجود دارد که در اين زمينه با رواياتي منسوب به امام صادق (ع) همراه است البته خواندن دعاي مكارم الاخلاق كه در مفاتيح الجنان آمده نيز سفارش شده است.

عيد نوروز علاوه بر مواردي كه ذكرشد داراي ارزش‌هاي مثبت ديگري نظير زيارت اهل قبول، حضور در اماکن متبرکه، توجه به خانواده و فرزندان و... است.

تفكر در پيام نوروز و زنده شدن طبيعت

ما در اين دوران فرصت فكر كردن نداريم، آيات الهي را در اطراف و درون‌مان نمي‌بينيم، معجزات فراواني پيوسته در اطراف ما رخ مي‌دهد ولي چون اهل انديشه و فكر نيستيم همه آنها را طبيعي و عادي دانسته و از كنار آنها به راحتي مي‌گذريم.

از جمله تحول در طبيعت و بهار كه معجزه عمومي سالانه است و اين همه تحول شگرف و عظيم را بدون آن‌كه چند دقيقه را به تفكر پيرامون آن اختصاص دهيم، ‌مي‌آيد و مي‌گذرد ولي فرصت نمي‌كنيم به آن بيانديشيم، هياهوي زندگي شهري، اشتغالات فراوان، منازعات روزمره، و... آن‌قدر ما را به خود مشغول كرده است كه گاهي حتي فكر كردن يادمان مي‌رود، گوئي مسخ شده‌ايم و تفكر از آن ما نيست. اگر مي‌شد گاهگاهي رابطه با پيرامون را قطع كرده و كمي در مورد تحولات طبيعت مي‌انديشيديم و از تحول طبيعت و گذر عمر بهره‌ها مي‌گرفتيم.

اما... يا صاحب الزمان اين سال هم به سر آمد اما تو نيامدي

و در پايان يادمان باشد كه بدون شك بهترين عيد و با ارزش‌ترين عيدي يك عاشق و منتظر ديدن روي معشوق است پس در لحظه تحويل سال دعا براي فرج يوسف زهرا امام زمان(عج) را فراموش نكنيم.

خودت گفتي وعده در بهار است/بهار آمد دلم در انتظار است/ بهار هركسي عيد است و نوروز/بهار عاشقان ديدار با يار است/.

پي نوشت:

بحارالانوار

تفسير نمونه

نهج البلاغه

نهج الفصاحه

پيام نوروزي مقام معظم رهبري

ميزان الحکمه