ضرورت تدوین نقشه ملی کالاهای حیاتی؛ ایران در کجای زنجیره تأمین منطقه‌ای و جهانی قرار دارد؟

به گزارش ایران اکونومیست؛» سینا علی‌پور، کارشناس زنجیره تأمین امنیت غذایی، با اشاره به پیامدهای احتمالی بسته شدن تنگه هرمز، بر ضرورت تدوین نقشه‌ای جامع از کالاهای حیاتی کشور تأکید کرد. وی هشدار داد که اختلال در مسیرهای تأمین نهاده‌های کشاورزی و دامی می‌تواند پیامدهای طولانی‌مدت و جدی‌تری نسبت به نوسانات کوتاه‌مدت بازار انرژی داشته باشد. علی‌پور با بیان اینکه حدود یک‌سوم تجارت جهانی کودهای شیمیایی و نیمی از تجارت گوگرد از تنگه هرمز عبور می‌کند، توضیح داد که این امر، وابستگی امنیت غذایی به ثبات این مسیر آبی را افزایش می‌دهد. او افزود که قیمت جهانی اوره با وجود کاهش اخیر، همچنان تحت تأثیر محدودیت‌های تأمین قرار دارد و کاهش خرید توسط کشاورزان، آثار خود را با تأخیر در فصل برداشت محصولات نمایان خواهد کرد. این کارشناس همچنین به موقعیت دوگانه ایران در زنجیره تأمین اشاره کرد؛ کشوری که هم صادرکننده اوره است و هم برای تأمین نهاده‌های کشاورزی و دامی به واردات وابسته است. وی با اشاره به تورم ۴۰ درصدی مواد غذایی در ایران، نسبت به تشدید فشار بر بازار در صورت اختلال بیشتر در واردات نهاده‌ها هشدار داد. تمرکز ۸۵ تا ۹۰ درصدی واردات کالاهای فله کشاورزی به چند بندر محدود، آسیب‌پذیری زنجیره تأمین کشور را افزایش داده است. وابستگی به واردات ۳۰ درصد گندم و تمام ذرت مورد نیاز، نشان‌دهنده اهمیت حیاتی تأمین پایدار این محصولات برای سبد خانوار و تولید دام و طیور است. علی‌پور با اشاره به محدودیت ظرفیت بنادر جایگزین مانند چابهار و انزلی و همچنین موانع بیمه‌ای در شرایط بحران، بر ناکافی بودن مسیرهای جایگزین تأکید کرد. وی ضعف مدیریت زنجیره تأمین در بنگاه‌های اقتصادی، از جمله نگاه صرف به خرید ارزان و نادیده گرفتن نگهداری موجودی احتیاطی را مورد انتقاد قرار داد و نبود متولی مشخص در سطح کلان برای هماهنگی کل زنجیره تأمین را از دیگر چالش‌ها برشمرد. تجربه شرکت‌هایی مانند تویوتا پس از زلزله ژاپن و اقدام چین در ممنوعیت صادرات کود در شرایط بحران، درس‌هایی برای تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان و ایجاد ذخایر راهبردی ارائه می‌دهد. علی‌پور راهکارهایی مانند شناسایی تأمین‌کنندگانِ تأمین‌کنندگان، یافتن منابع تأمین دوم از مسیرهای جغرافیایی متفاوت و مقایسه هزینه نگهداری موجودی با هزینه توقف تولید را برای بنگاه‌ها ضروری دانست. در سطح ملی، تهیه فهرستی زنده از کالاهای حیاتی، توزیع استراتژیک ذخایر، تقویت ظرفیت مسیرهای جایگزین واردات پیش از بحران، تدوین قواعد پیش‌بینی‌پذیر برای صادرات کود و تعیین نهادی مسئول برای هماهنگی کل زنجیره تأمین را از اقدامات لازم برشمرد. وی با یادآوری تجربه آلمان در جنگ جهانی اول و وابستگی به نیترات شیلی، بر پیوند عمیق امنیت غذایی و امنیت صنعتی از طریق پایداری زنجیره تأمین تأکید کرد و گفت: در شرایط بحران، کشوری برنده است که از قبل مسیرهای جایگزین و مواد اولیه مورد نیازش را شناسایی کرده باشد.