تورم افسارگسیخته؛ افزایش چشمگیر شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مهرماه

به گزارش ایران اکونومیست؛»بر اساس آخرین گزارش بانک مرکزی، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران در مهرماه ۱۴۰۵ به ۸۳۶.۸ واحد رسیده که نشان‌دهنده تورم ماهانه ۶.۴ درصدی، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۳.۵ درصدی و تورم دوازده‌ماهه ۷۱.۴ درصدی است. این ارقام در مقایسه با شهریورماه، حاکی از شتاب گرفتن روند افزایش قیمت‌ها است؛ به طوری که تورم ماهانه از ۳.۹ درصد به ۶.۴ درصد و تورم ۱۲ ماهه از ۶۸.۴ درصد به ۷۱.۴ درصد افزایش یافته است. هرچند تورم نقطه‌به‌نقطه با کاهش اندک ۰.۳ درصدی به ۸۳.۵ درصد رسیده، اما افزایش تورم ماهانه و دوازده‌ماهه نشان می‌دهد فشار تورمی همچنان ادامه دارد و کاهش محدود تورم نقطه‌به‌نقطه نمی‌تواند نشانه‌ای از فروکش کردن این فشارها تلقی شود. بررسی روند تورم ماهانه در سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد اقتصاد ایران پس از تجربه تورم‌های بالا در فروردین، اردیبهشت و خرداد، در ماه‌های تیر تا شهریور شاهد کاهش نسبی تورم بود، اما این روند در مهرماه مجدداً معکوس شد و تورم ماهانه به ۶.۴ درصد افزایش یافت. این وضعیت بیانگر آن است که کاهش سرعت افزایش قیمت‌ها در تابستان به معنای رفع فشار تورمی نبوده و اقتصاد همچنان با افزایش مستمر سطح عمومی قیمت‌ها روبرو است. یکی از ویژگی‌های مهم تورم مهرماه، شکاف قابل توجه میان تورم کالاها و خدمات است؛ به طوری که تورم ماهانه کالاها ۵.۴ درصد و خدمات ۳.۵ درصد بوده است. این اختلاف در مقیاس سالانه بسیار عمیق‌تر شده و تورم نقطه‌به‌نقطه کالاها به ۱۱۵.۵ درصد و خدمات به ۵۱.۷ درصد رسیده است. در فاصله یک سال، تورم ۱۲ ماهه کالاها حدود ۵۹.۵ واحد درصد افزایش یافته، در حالی که این شاخص برای خدمات تنها ۵ واحد درصد رشد داشته است. این واگرایی می‌تواند ناشی از حساسیت بیشتر کالاها به شوک‌های اقتصادی، نرخ ارز و هزینه‌های وارداتی باشد، در حالی که قیمت خدمات به دلیل وابستگی به دستمزدها و قراردادها با تاخیر بیشتری تعدیل می‌شود. در میان گروه‌های کالایی و خدماتی، مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها با ضریب اهمیت ۳۷.۵۸ درصد و خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها با ضریب اهمیت ۳۲.۴۵ درصد، بیشترین وزن را در سبد مصرف خانوار دارند. در مهرماه، تورم ماهانه گروه مسکن و انرژی ۳ درصد و خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها ۳.۷ درصد بوده است. این دو گروه در مجموع حدود ۲.۳ واحد درصد از تورم ماهانه ۶.۴ درصدی مهرماه را به خود اختصاص داده‌اند. این موضوع اهمیت زیادی در رفاه خانوار دارد، زیرا افزایش قیمت این اقلام ضروری، فشار قابل توجهی بر قدرت خرید خانوارها وارد می‌کند. سایر گروه‌ها نیز افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کرده‌اند؛ از جمله حمل‌ونقل با ۱۰.۶ درصد، پوشاک و کفش با ۱۱ درصد، ارتباطات با ۱۲.۶ درصد و اثاث و لوازم خانگی با ۷.۹ درصد. تورم گروه تحصیل نیز به ۳۶.۱ درصد رسیده است، اما به دلیل وزن پایین آن در سبد مصرفی، تاثیر کمتری بر شاخص کل دارد. در مجموع، افزایش قیمت‌ها در مهرماه به گروه‌های محدودی محدود نشده و بخش‌های مختلف سبد مصرفی را درگیر کرده است، اما به دلیل وزن بالای خوراکی‌ها و مسکن، این دو گروه همچنان نقش اصلی را در انتقال فشار تورمی به هزینه زندگی خانوارها ایفا می‌کنند. استمرار تورم بالا در سطوحی مانند تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۳.۵ درصدی مهرماه، نشان‌دهنده افزایش شدید هزینه خرید سبد ثابت کالا و خدمات نسبت به سال گذشته است. این وضعیت می‌تواند با عواملی چون رشد مستمر متغیرهای پولی، کاهش ارزش پول ملی، افزایش هزینه‌های تولید و تداوم انتظارات تورمی مرتبط باشد. پیامد اصلی تورم بالا، کاهش قدرت خرید واقعی خانوارهاست. در صورت عدم افزایش متناسب درآمد اسمی، خانوارها مجبور به کاهش مصرف، تغییر ترکیب سبد خرید یا استفاده از پس‌اندازهای خود می‌شوند. افزایش قیمت خوراکی‌ها به دلیل سهم بالای آن در سبد مصرفی، به ویژه برای خانوار‌های کم‌درآمد، فشار مضاعفی وارد کرده و می‌تواند به تشدید نابرابری منجر شود. مهار تورم در اقتصاد ایران نیازمند توجه همزمان به منشأهای پولی، مالی، ارزی و ساختاری است. کنترل رشد نقدینگی، جلوگیری از تأمین مالی تورم‌زای کسری بودجه، اصلاح ناترازی‌های مالی و بانکی، مدیریت بازار ارز و کاهش نااطمینانی‌های خارجی، در کنار بهبود دسترسی تولیدکنندگان به نهاده‌ها و رفع محدودیت‌های سمت عرضه، برای دستیابی به ثبات پایدار قیمت‌ها ضروری است.