اجاره خودرو یا خرید آن کدام به‌صرفه‌تر است؟

این روزها هر کس با قیمت‌های چندمیلیاردی بازار خودرو روبه‌رو می‌شود، دیر یا زود به این سؤال می‌رسد: با این پول ماشین بخرم یا آن را نگه دارم و هر وقت لازم شد خودرو اجاره کنم؟ سؤالی که تا چند سال پیش جواب ساده‌ای داشت. خرید خودرو آن زمان هم نوعی پس‌انداز بود و هم وسیله رفت‌وآمد، و اجاره «پول دور ریختن» به حساب می‌آمد. اما حالا با رسیدن قیمت یک شاسی‌بلند وارداتی به مرز ۹ میلیارد تومان و بالا رفتن هزینه بیمه، نگهداری و پارکینگ، این معادله دیگر به آن سادگی حل نمی‌شود.

بر اساس گزارش دنیای اقتصاد، از حدود ۲۷ میلیون خانوار کشور نزدیک به ۱۳.۵ میلیون خانوار خودرو ندارند. در همین حال، بازار اجاره خودرو گرم‌تر از گذشته است و کسانی سراغ آن می‌روند که یا توان خرید ندارند، یا ترجیح می‌دهند سرمایه‌شان را در پارکینگ خانه زمین‌گیر نکنند. با این حال، پاسخ این سؤال که «اجاره به‌صرفه است یا خرید؟» بیش از قیمت‌ها به یک عدد بستگی دارد: تعداد روزهایی که فرد واقعاً پشت فرمان می‌نشیند.

قیمت خرید خودرو در برابر نرخ اجاره

کیا اسپورتیج نمونه خوبی برای این مقایسه است، چون یکی از پرطرفدارترین شاسی‌بلندهای بازار ایران است. قیمت خرید و فروش این خودرو این روزها به حدود ۱۴ میلیارد تومان رسیده است. در بازار اجاره خودرو در تهران، اجاره روزانه مدل‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ همین خودرو حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان است. حتی اگر کسی بخواهد همان مدل‌های کارکرده را هم بخرد، باز هم با رقمی چندمیلیاردی روبه‌رو است.

اگر این اعداد را کنار هم بگذاریم، تصویر روشن‌تری به دست می‌آید. کسی که سالی چهار سفر سه‌روزه دارد، برای اجاره اسپورتیج بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان می‌پردازد. اگر هر ماه یک سفر سه‌روزه برود، این رقم به ۳۶۰ تا ۵۴۰ میلیون تومان می‌رسد. یعنی کمتر از ۴ درصد قیمت خرید یک اسپورتیج. اما برای کسی که هر روز خودرو لازم دارد، ماجرا کاملاً برعکس است. یک سال اجاره پیوسته با همین نرخ‌ها بین ۳ میلیارد و ۶۵۰ میلیون تا ۵ میلیارد و ۴۷۵ میلیون تومان هزینه دارد. این رقم یک‌چهارم تا بیش از یک‌سوم قیمت خرید است و در پایان سال هم چیزی در مالکیت فرد نیست. تخفیف قراردادهای بلندمدت می‌تواند این رقم را کمی پایین بیاورد، اما ماهیت ماجرا را عوض نمی‌کند.

هزینه‌هایی که در خرید خودرو دیده نمی‌شود

با این حال، مقایسه قیمت خرید با نرخ اجاره تنها نیمی از ماجراست. مالک خودرو علاوه بر پولی که یک‌جا برای مالکیت خودرو می‌پردازد، هر سال هزینه‌های دیگری هم دارد:

• بیمه شخص ثالث و بدنه
• سرویس‌های دوره‌ای، لاستیک و لنت
• تعمیرات پیش‌بینی‌نشده
• عوارض، پارکینگ و برای خیلی‌ها طرح ترافیک

این هزینه‌ها حتی وقتی خودرو هفته‌ها در پارکینگ می‌ماند هم متوقف نمی‌شوند. اما بنزین در هر دو حالت (اجاره یا خرید خودرو) پرداخت می‌شود و در این مقایسه نقشی ندارد.

نکته دیگری که در این میان حائز اهمیت است، هزینه فرصت پولی است که صرف خرید خودرو می‌شود. برای مثال، حتی اگر ۱۴ میلیارد را با سودی در حدود ۲۰ درصد در یک سپرده یک‌ساله بگذارید، سالانه نزدیک به ۲ میلیارد و ۸۶۰ میلیون تومان سود می‌سازد. این رقم با نرخ‌های فعلی بازار اجاره، معادل ۱۹۰ تا ۲۸۶ روز اجاره همین خودروست. به بیان ساده‌تر، کسی که سالی چند ده روز به خودرو نیاز دارد، تنها با سود پولش می‌تواند هزینه اجاره را بپردازد و اصل سرمایه را هم دست‌نخورده نگه دارد. در عین حال، نمی‌توان از باور «ماشین در ایران سرمایه است» به‌سادگی گذشت. قیمت اسپورتیج در شرایط فروش اردیبهشت امسال حدود ۷ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان بود و در مرداد به حدود ۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان رسید. حالا قیمت خرید و فروش آن از ۱۴ میلیارد تومان هم گذشته است.

این جهش در همین چند ماه از سود هر سپرده بانکی جلوتر بوده است. اما گران شدن اسمی خودرو لزوماً به معنای حفظ ارزش واقعی آن نیست. خودرو در این مدت به علت کارکرد، مدلش قدیمی می‌شود و هر سال هزینه نگهداری دارد. از طرف دیگر، هیچ تضمینی نیست که موج‌های قیمتی بعدی هم همین مسیر را بروند. بنابراین کسی که خودرو را به نیت حفظ ارزش پول می‌خرد، در واقع روی افزایش قیمت در بازار خودرو سرمایه گذاری کرده است، نه روی نیاز رفت‌وآمدش.

الگوی مصرف، تعیین‌کننده نهایی

در محاسبه صرفه اقتصادی میان خرید یا اجاره خودرو، تورم به‌تنهایی برنده این رقابت را مشخص نمی‌کند. آنچه تصمیم اصلی را می‌سازد، الگوی مصرف است. فردی که هر روز برای رفتن به محل کار یا رساندن بچه‌ها به مدرسه به خودرو نیاز دارد، با هزینه اجاره پیوسته‌ای روبه‌رو است که به چند میلیارد تومان در سال می‌رسد. پس خرید برای او منطقی‌تر است، البته اگر توان مالی‌اش را داشته باشد. اما برخی بیشتر رفت‌وآمدهایشان را با مترو و تاکسی انجام می‌دهند و یا خودروی دیگری  برای داخل شهر دارند و فقط برای سفرهای آخر هفته، مهمانی یا جابه‌جایی خانواده به خودروی لوکس نیاز دارند. این گروه با خرید عملاً سرمایه‌ای را صرف وسیله‌ای می‌کنند که بیشتر روزهای سال بی‌استفاده می‌ماند.

بازار اجاره هم بی‌دردسر نیست. به گزارش دنیای اقتصاد، شرکت‌های اجاره معمولاً از مشتری چک یا سفته‌ای هم‌ارز ارزش خودرو به‌علاوه ودیعه نقدی می‌گیرند. سقف کیلومتر روزانه هم دارند. در فصل‌های شلوغی مثل نوروز و تابستان، هم پیدا کردن خودرو سخت‌تر می‌شود و هم نرخ‌ها بالاتر می‌رود. این مشکل برای خودروهای کمیاب‌تری مثل اسپورتیج دوچندان است. فعالان این بازار هم می‌گویند تورم هزینه‌های تعمیر و نگهداری مستقیماً به نرخ اجاره منتقل شده است. پس کسی که امروز اجاره را انتخاب می‌کند، باید هر سال حساب‌وکتابش را از نو انجام دهد.

یک کارشناس بازار هم در گفت‌وگو با همین رسانه معتقد است که برای نیازهای بیش از یک روز، اجاره خودرو از تاکسی به‌صرفه‌تر است. اما برای یک مسیر کوتاه درون‌شهری، تاکسی همچنان گزینه ارزان‌تری به شمار می‌رود. گروه دیگری هم پیش از خرید، چند روز خودرویی از همان کلاس را اجاره می‌کنند تا با سواری و اندازه خودرو در ترافیک روزانه و پارکینگ خانه آشنا شوند. هزینه سه روز اجاره اسپورتیج بین ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان است. این رقم در برابر یک خرید ۱۴ میلیاردی و احتمال پشیمانی از آن، ناچیز به نظر می‌رسد.

این مقایسه در شرایطی مطرح می‌شود که قیمت خودروهای وارداتی در کمتر از یک سال چند بار جهش کرده و هزینه نگهداری هم پا‌به‌پای تورم بالا رفته است. در چنین بازاری، سؤال اصلی دیگر این نیست که «اجاره بهتر است یا خرید». سؤال این است که هر خانوار در سال چند روز واقعاً به خودرو نیاز دارد و حاضر است پول خرید آن را در کجا نگه دارد.

رپورتاژ/