تأثیر قطعی برق بر چاه‌های کشاورزی و تولید محصولات اساسی؛ چالش‌ها و راهکارها

کاهش منابع آبی، محدودیت در تخصیص آب و قطعی برق چاه‌های کشاورزی، در کنار شرایط نامساعد جوی، مجموعه‌ای از چالش‌های جدی را برای تولید محصولات کشاورزی ایجاد کرده است. کارشناسان معتقدند این مشکلات علاوه بر کاهش عملکرد مزارع و باغ‌ها، تحقق اهداف خودکفایی در تولید محصولات اساسی را نیز با موانع جدی روبرو می‌سازد. بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، مصرف آب بخش کشاورزی باید از حدود ۸۰ میلیارد مترمکعب به ۶۵ میلیارد مترمکعب تا پایان برنامه هفتم توسعه کاهش یابد. با این حال، محدودیت‌های ناشی از کاهش تخصیص آب و قطعی برق چاه‌های کشاورزی، می‌تواند توسعه سطح زیر کشت و افزایش تولید را تحت تأثیر قرار دهد. قطعی برق چاه‌های کشاورزی به یکی از دغدغه‌های اصلی بهره‌برداران تبدیل شده است. اگرچه وزارت نیرو طبق قانون مکلف به تأمین برق مورد نیاز چاه‌های کشاورزی دارای پروانه در تمام ساعات شبانه‌روز است و در صورت اعمال محدودیت باید خسارت وارده را جبران کند، اما فعالان این بخش از مشکلاتی در اجرای این تکالیف خبر می‌دهند. کارشناسان هشدار می‌دهند که استمرار قطعی برق در فصول حساس زراعی، به‌ویژه زمانی که محصولات به آبیاری مستمر نیاز دارند، می‌تواند خسارت قابل توجهی به تولید وارد کند. برخی برآوردها حاکی از آن است که در صورت تداوم قطعی برق چاه‌های کشاورزی، تولید محصولات اساسی حداقل ۳۰ درصد کاهش خواهد یافت. توسعه سامانه‌های نوین آبیاری به عنوان یکی از راهکارهای افزایش بهره‌وری مصرف آب و کاهش آثار کم‌آبی مطرح است. تاکنون حدود ۳ میلیون و ۲۵۰ هزار هکتار از اراضی کشور به این سامانه‌ها مجهز شده‌اند و طبق اهداف برنامه هفتم توسعه، باید سالانه ۳۵۰ هزار هکتار به این سامانه‌ها تجهیز شوند. تحقق این امر نیازمند تأمین اعتبارات و حمایت از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است. با این حال، کاهش اعتبارات دولتی برای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و تداوم محدودیت برق چاه‌های کشاورزی، نگرانی‌ها درباره آینده تولید محصولات اساسی را افزایش داده است. این در حالی است که سیاست‌های بخش کشاورزی بر کاهش مصرف آب و افزایش بهره‌وری تأکید دارد، اما محدودیت‌های زیرساختی می‌تواند تولید و برنامه‌های خودکفایی را با چالش مواجه کند. فریبرز عباسی، مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به محدودیت‌های اعتباری، اعلام کرد که از ابتدای سال جاری تاکنون ۸ هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند. وی افزود که سال گذشته ۸۰ هزار هکتار سامانه نوین آبیاری اجرا شد که ۳۰ هزار هکتار آن با مشارکت بخش خصوصی بوده است. عباسی با بیان اینکه بهره‌برداران توانمند مالی منتظر تخصیص اعتبارات دولتی نمانده‌اند و به دلیل چالش قطعی برق و شرایط جوی، استفاده از فناوری‌های نوین آبیاری بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است، تصریح کرد که قطعی برق حدود ۱۰ درصد بر کاهش عملکرد و تولید تأثیرگذار بوده است. وی همچنین اشاره کرد که بخش کشاورزی به سمت تولید برق از طریق پنل‌های خورشیدی حرکت کرده و پیش‌بینی می‌شود در آینده تعداد بیشتری از صنایع کشاورزی و واحدهای کشت و صنعت نیز به این سمت حرکت کنند تا بخشی از مشکلات ناشی از قطعی برق برطرف شود. وی ظرفیت توسعه سامانه‌های نوین آبیاری در کشور را ۲.۵ میلیون هکتار اعلام کرد و گفت که از نظر تأمین تجهیزات، با توجه به ظرفیت‌های ایجاد شده در چند دهه گذشته، محدودیت خاصی وجود ندارد. عباسی افزود که کشور ظرفیت تجهیز سالانه ۴۰۰ هزار هکتار از اراضی به سامانه‌های نوین آبیاری را دارد و با برنامه‌ریزی و تأمین منابع مالی، می‌توان طی هفت تا هشت سال، اراضی مستعد را به این سامانه‌ها مجهز کرد. امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی، از تدوین الگوی کشت برای سال زراعی جاری خبر داد و گفت که این الگو با رعایت الزامات قانونی برنامه هفتم توسعه، سه ماه پیش از آغاز سال زراعی تدوین شده است. وی افزود که الگوی کشت نهایی شده با مصرف ۶۹ میلیارد مترمکعب آب، نسبت به پیش‌بینی اولیه ۷۱ میلیارد مترمکعب، کاهش نشان می‌دهد. هدایتی درباره چالش قطعی برق چاه‌های کشاورزی اظهار داشت که بر اساس مصوبه اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۱، بخش کشاورزی برای ماه‌های گرم سال برنامه‌ریزی مشخصی دارد، اما گزارش‌هایی از قطعی برق در برخی مناطق دریافت شده است. وی تأکید کرد که موضوع تأمین آب و حفظ امنیت غذایی در دستور مذاکرات با وزارت نیرو قرار گرفته و از طریق شورای دووزارتی و شورای عالی آب دنبال می‌شود تا با تغییر اولویت‌بندی در اعمال محدودیت‌های برق، خسارت به بخش کشاورزی به حداقل برسد. وی با هشدار نسبت به ابعاد خسارت‌های ناشی از محدودیت‌های آبی و قطعی برق، بیان کرد که این چالش‌ها تنها به کاهش تولید محصولات محدود نمی‌شود و تجهیزات و تأسیسات کشاورزی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. هدایتی برآورد کرد که تاکنون بیش از ۹ میلیون تن از محصولات زراعی و باغی، معادل حدود ۱۰ درصد از این محصولات، آسیب دیده‌اند که ارزش ریالی خسارت‌های وارده به حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد. در مجموع، مسئولان و کارشناسان بر این باورند که بخش کشاورزی برای عبور از شرایط فعلی، علاوه بر مدیریت منابع آب، به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آبیاری و تأمین برق پایدار نیاز دارد. توسعه سامانه‌های نوین آبیاری می‌تواند مصرف آب را افزایش دهد، اما جایگزین تأمین برق مورد نیاز چاه‌های کشاورزی نخواهد شد. بنابراین، تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در زمینه کاهش مصرف آب و افزایش تولید محصولات اساسی، نیازمند هماهنگی بیشتر وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی، تخصیص اعتبارات کافی برای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و اجرای تعهدات قانونی در زمینه تأمین برق چاه‌های کشاورزی است. در غیر این صورت، تداوم هم‌زمان محدودیت‌های آبی و برقی می‌تواند هزینه تولید را افزایش داده، عملکرد مزارع و باغ‌ها را کاهش دهد و دستیابی به اهداف خودکفایی در محصولات اساسی را با چالش جدی مواجه کند. باشگاه خبرنگاران جوان