کالبدشکافی تنگه هرمز/ پیروزی بدون شلیک

به گزارش ایران اکونومیست؛ چگونه پروژه 45 هزار کیلومتری کابل اینترنت جهان در تنگه هرمز زمین‌گیر شد؟

 تسنیم،‌ در بررسی معماری پیچیده اینترنت جهانی، تنگه‌های استراتژیک و آبراه‌های بین‌المللی همواره به‌عنوان نقاط اتصال حیاتی و در عین حال پاشنه آشیل زنجیره تأمین داده‌ها شناخته شده‌اند.

یافته‌های مستند تأیید می‌کنند که پروژه 2Africa، به‌عنوان بزرگ‌ترین پروژه کابل‌های اینترنت جهان، اکنون به طور کامل زمین‌گیر شده است. کنسرسیوم متا (Meta) و شرکت شبکه‌های زیردریایی آلکاتل (ASN) در مواجهه با تشدید تنش‌های منطقه‌ای مرتبط با جنگ ایران و ایالات متحده/اسرائیل، عملیات کابل‌گذاری را متوقف کرده و با اعلام رسمی فورس ماژور (Force Majeure)، کشتی‌های خود را زمین‌گیر کرده‌اند.

این واقعه که مستقیماً به خاطر جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل رخ داده، یک «پیروزی بدون شلیک» برای ایران محسوب می‌شود. 

کالبدشکافی فنی و اقتصادی ابرپروژه 2Africa

پروژه 2Africa که در ماه مه سال 2020 معرفی شد، بلندپروازانه‌ترین و عظیم‌ترین شبکه کابلی زیردریایی در تاریخ ارتباطات دیجیتال است. این پروژه با هدف ایجاد یک حلقه ارتباطی یکپارچه میان سه قاره آفریقا، آسیا و اروپا طراحی شد تا پهنای باند و پایداری شبکه را برای مناطقی که به‌شدت به اینترنت نیازمند هستند، به‌طور ریشه‌ای دگرگون سازد.

طراحی این سیستم، استانداردهای پیشین کابل‌کشی زیردریایی را از نظر مقیاس، طول و فناوری به‌طور کامل جابه‌جا کرده است و نشان‌دهنده تغییر قدرت از شرکت‌های مخابراتی سنتی به غول‌های فناوری (Hyperscalers) در مدیریت زیرساخت‌های جهانی است.

از منظر معماری فنی، سیستم اولیه 2Africa به طول 45٬000 کیلومتر امتداد دارد که این مسافت از محیط کره زمین نیز بیشتر است. این کابل با استفاده از پیشرفته‌ترین فناوری مالتی‌پلکسینگ تقسیم فضایی (SDM) ساخته شده است که امکان استفاده از 16 جفت فیبر نوری را در یک کابل واحد فراهم می‌کند.

این فناوری نوین، ظرفیت طراحی‌شده سیستم را به 180 ترابیت بر ثانیه می‌رساند که معادل دو تا سه برابر ظرفیت کل کابل‌های زیردریایی است که تا پیش از این به قاره آفریقا متصل بوده‌اند.

این ظرفیت عظیم، زیرساخت لازم برای پشتیبانی از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی (AI)، رایانش ابری و اپلیکیشن‌هایی با پهنای باند بالا را فراهم می‌آورد و امکان سوئیچینگ طول موج نوری در زیر دریا را برای مدیریت انعطاف‌پذیر پهنای باند مقدور می‌سازد.

کنسرسیوم سازنده این سیستم، ترکیبی از قدرت‌های فناوری غربی، آسیایی و خاورمیانه‌ای است که خود نشان‌دهنده اهمیت ژئوپلیتیکی آن است. شرکت متا رهبری این پروژه را بر عهده دارد و غول‌های مخابراتی شامل چاینا موبایل اینترنشنال (China Mobile International)، گروه بیاباب (Bayobab متعلق به MTN)، اورنج (Orange)، تلکام مصر (Telecom Egypt)، وودافون (Vodafone)، شرکت سعودی سنتر3 (center3 وابسته به گروه stc) و WIOCC در آن مشارکت فعال دارند.

در نوامبر 2025، شرکت متا به‌طور رسمی اعلام کرد که زیرساخت هسته اصلی سیستم 2Africa که قاره آفریقا را دور می‌زند، تکمیل شده است. تأثیر اقتصادی این فاز از پروژه به‌قدری چشمگیر ارزیابی شده است که براساس مطالعات مؤسسه RTI، پیش‌بینی می‌شود ظرف دو تا سه سال پس از عملیاتی شدن کامل، بین 26٫2 تا 36٫9 میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی (GDP) قاره آفریقا اضافه کند که معادل 0٫42 تا 0٫58 درصد از کل GDP این قاره است.

با وجود تکمیل هسته اصلی در سال 2025، ارزش راهبردی این پروژه به‌شدت به انشعابات شرقی آن وابسته بود. شاخه خلیج فارس، موسوم به 2Africa Pearls، با هدف نفوذ به یکی از ثروتمندترین و پرمصرف‌ترین بازارهای داده در جهان طراحی شد تا ظرفیت بین‌المللی را برای جمعیتی بالغ بر 3 میلیارد نفر (معادل 36 درصد از جمعیت جهان) تضمین کند.

طول کل سیستم

45٬000 کیلومتر (با احتساب شاخه Pearls)

ظرفیت طراحی‌شده

180 ترابیت بر ثانیه (11٫25 ترابیت بر هر جفت فیبر)

تعداد جفت فیبر

16 جفت با بهره‌گیری از فناوری پیشرفته SDM

پیمانکار اجرایی

شبکه‌های زیردریایی آلکاتل (Alcatel Submarine Networks - ASN)

تعداد ایستگاه‌های فرود

46 ایستگاه در 33 کشور مختلف در سه قاره

اثر اقتصادی پیش‌بینی‌شده

26٫2 تا 36٫9 میلیارد دلار رشد GDP در کشورهای هدف

معماری شاخه خلیج فارس (Pearls) و آسیب‌پذیری‌های ژئوپلیتیک

شاخه 2Africa Pearls که در سپتامبر 2021 به‌عنوان یک الحاقیه استراتژیک به طرح اصلی افزوده شد، قرار بود خاورمیانه را به‌طور مستقیم به هند و پاکستان در شرق، و به آفریقا و اروپا در غرب متصل کند.

نقاط فرود (Landing Points) این شاخه با دقت بالا انتخاب شده بودند تا تمامی کشورهای عربی منطقه را پوشش دهند؛ این نقاط شامل برکاء و صلاله در عمان، کلبا و ابوظبی در امارات متحده عربی، دوحه در قطر، منامه در بحرین، الخُبَر در عربستان سعودی، شهر کویت، فاو در عراق، کراچی در پاکستان و در نهایت بمبئی در هند بود.

از نظر راهبردی، این گستردگی جغرافیایی قرار بود وابستگی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را به سیستم‌های قدیمی‌تر، فرسوده و پرهزینه‌تر کاهش دهد. شبکه‌هایی مانند GBI (Gulf Bridge International) و FALCON که سال‌ها بار اصلی ترافیک منطقه را بر دوش می‌کشیدند، ظرفیت محدودی داشتند.

به ویژه سیستم GBI که در آب‌های سرزمینی ایران نیز دارای ایستگاه فرود است، همواره از سوی کشورهای عربی به‌عنوان یک نقطه آسیب‌پذیر تلقی می‌شد! شاخه Pearls قرار بود یک شریان داده با ظرفیت بالا و کاملاً مستقل ایجاد کند که تسلط غول‌های غربی و هم‌پیمانان عرب آن‌ها را بر جریان اطلاعات در خلیج فارس تضمین کند.

با این حال، محاسبات مهندسی و مدل‌های تجاری کنسرسیوم با یک واقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی غیرقابل پیش‌بینی برخورد کرد. تنگه هرمز، به‌عنوان گذرگاه اجباری و تنها راه ورود تمامی کابل‌های زیردریایی به خلیج فارس، به کانون تنش‌های شدید نظامی میان ایران و ارتش تروریستی ایالات متحده و اسرائیل تبدیل شد.

بحران مارس 2026؛ اعلام فورس ماژور و زمین‌گیر شدن ناوگان غربی

در مارس 2026، همگام با تشدید درگیری‌های موشکی و پهپادی در منطقه، شرکت پیمانکار فرانسوی Alcatel Submarine Networks (ASN) که مسئولیت ساخت و استقرار کل سیستم را برعهده داشت، اعلامیه‌های فورس ماژور (قوه قهریه) را به مشتریان و شرکای کنسرسیوم صادر کرد.

این اعلامیه حقوقی بدین معنا بود که شرایط محیطی، از کنترل شرکت خارج شده و امکان تضمین امنیت جانی خدمه و تجهیزات چند صد میلیون دلاری به هیچ وجه وجود ندارد. در نتیجه، ASN رسماً توقف عملیات را اعلام کرد.

واقعیت میدانی، ابعاد فاجعه‌بار این توقف را برای زیرساخت غرب روشن‌تر کرد. کشتی کابل‌گذار «Île de Batz» (شماره ثبت بین‌المللی IMO 9247041)، یک شناور 140 متری فرانسوی که در سال 2001 ساخته شده و برای عملیات‌های پیچیده مهندسی زیردریایی در آب‌های کم‌عمق و عمیق طراحی شده است، در سواحل بندر دمام در عربستان سعودی زمین‌گیر شد...