راسوت؛ منظومه ماهواره‌ای روسیه برای رقابت با استارلینک

 این روزها رقابت استراتژیک قدرت‌های بزرگ بر سر تسخیر مدار پایین زمین (LEO) است و طبیعتاً روسیه هم به‌عنوان یکی از قدرت‌های جهانی به‌سادگی از این بازی پا پس نمی‌کشد.

آن‌ها در این راستا و برای شکستن انحصار سامانه‌هایی مثل استارلینک، درحال‌توسعه منظومه ماهواره‌ای راسوت (Rassvet)  هستند. مقام‌های ارشد روسیه با معرفی پروژه راسوت، هشدار بزرگی درباره جنگ تمام‌عیاری در فضا داده‌اند و به نظر می‌رسد که این پروژه، ابعاد فنی، ژئوپلیتیک و نظامی بسیار پیچیده‌ای دارد.

راسوت دقیقاً چیست

پروژه راسوت (در زبان روسی به معنی سپیده‌دم یا طلوع) توسط شرکت خصوصی بورو ۱۴۴۰  (Bureau ۱۴۴۰) راه‌اندازی شده که این شرکت، زیرمجموعه هلدینگ فناوری X Holding روسیه است و از حمایت‌های مستمر برنامه‌های فضایی و بودجه‌های فدرال روسیه بهره‌ می‌برد.

سامانه راسوت یک شبکه ارتباطی پهن‌باند مبتنی بر ماهواره‌های مدار پایین زمین است که هدفش ارائه خدمات اینترنت پرسرعت و پایدار با پهنای باند بالا در سراسر روسیه و مناطق پیرامونی اعلام شده.

ماهواره‌های راسوت از باندهای فرکانسی Ku و Ka برای تبادل داده بهره می‌برند و بر پایه استاندارد ارتباطی ۵G NTN طراحی‌شده‌اند.

یکی از مهمترین موفقیت‌های مهندسان بورو ۱۴۴۰، دستیابی به ارتباط لیزری بین‌ماهواره‌ای است؛ آن‌ها در آزمایش‌ها داده‌ها را با سرعت ۱۰ گیگابیت بر ثانیه و در فواصل تا ۱۰۰۰ کیلومتری بین ماهواره‌ها منتقل کردند. بدین ترتیب نیاز ماهواره‌ها به ایستگاه‌های زمینی واسط به‌شدت کاهش خواهد یافت.

از آزمایش‌های اولیه تا شتاب‌گیری عملیاتی

پروژه ساخت و توسعه زیرساخت‌های راسوت از سال ۲۰۲۰ شروع شد و روند آزمایش‌های مداری آن به شرح زیر پیش رفته:

در ژوئن سال ۲۰۲۳ (خرداد ۱۴۰۲)، اولین پرتاب مأموریت آزمایشی «راسوت-۱» با ۳ ماهواره توسط موشک سایوز ۲.۱b  و برای ارزیابی بسترهای اولیه فرستنده و گیرنده‌ها از پایگاه فضایی وستوچنی انجام شد. کمتر از یک سال بعد در می ۲۰۲۴، دومین مجموعه آزمایشی «راسوت-۲» شامل ۳ ماهواره از پایگاه پلستسک پرتاب و آزمایش‌های ارتباط لیزری فضایی با موفقیت انجام شد.

اسفند پارسال، اولین سری از ماهواره‌های عملیاتی و تجاری نسل «راسوت-۳» شامل ۱۶ فروند ماهواره توسط موشک سایوز ۲.۱b. به فضا پرتاب شدند و تیر امسال، دومین گروه از ماهواره‌های عملیاتی راسوت-۳ (۱۶ ماهواره دیگر) به مدار زمین ارسال شدند.

طبق گزارش‌های منتشره، روسیه در نظر دارد که تا پایان سال ۲۰۲۶، تعداد ماهواره‌های فعال این منظومه را به ۱۵۶ فروند برساند و در پایان سال ۲۰۲۷ و برای شروع خدمات تجاری سراسری، ۲۹۲ فروند ماهواره در مدار مستقر کند و درنهایت تا سال ۲۰۳۵ این تعداد را به حدود ۹۰۰ ماهواره برساند.

شباهت‌ها و تفاوت‌های راسوت با استارلینک

گرچه رسانه‌های بین‌المللی راسوت را «استارلینک روسی» می‌نامند، اما در مقایسه معماری و هدف این دو شبکه، تفاوت‌های مهمی به چشم می‌خورد:

1. ارتفاع مداری: ماهواره‌های راسوت در ارتفاعی بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ کیلومتری زمین مستقر می‌شوند ولی ماهواره‌های استارلینک معمولاً در ارتفاع پایین‌تری (حوالی ۵۵۰ کیلومتر) قرار دارند. استقرار در ارتفاع بالاتر، این امکان را برای راسوت فراهم می‌کند که با تعداد ماهواره‌های به‌مراتب کمتری، پوشش جغرافیایی اولیه را انجام دهد.
2. مدل بازار و مخاطبان هدف: استارلینک شبکه‌اش را برای کاربران خرد و خانگی در سطح بین‌المللی ساخته اما مدل کسب‌وکار راسوت بیشتر شبیه OneWeb است. مشتریان اصلی راسوت شرکت‌های بزرگ دولتی، زیرساخت‌های صنعتی و نظامی هستند و مثلاً شرکت راه‌آهن روسیه و خطوط هوایی ایرفلوت قراردادهایی را برای تأمین اینترنت پرسرعت داخل قطارها و هواپیماها با این شرکت به امضا رسانده.
3. ترمینال‌های زمینی و کاربرد دوگانه: شرکت بورو ۱۴۴۰ سه مدل پایگاه و ترمینال زمینی (مشابه دیش‌های استارلینک) طراحی کرده؛ ابعاد فشرده مدل‌های کوچک‌تر، توجه تحلیل‌گران نظامی را به خود جلب کرده؛ چرا که می‌توان آنها را برروی پهپادهای دوربرد و خودروهای زرهی نصب کرد.

هشدار درباره جنگ فضایی

اهمیت استراتژیک راسوت وقتی به اوج رسید که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از آمریکا خواست تا این پروژه فضایی را تحریم و عملکرد مداری‌اش را مسدود کند.

این درخواست واکنش صریح دمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه را به همراه داشت. مدودف اعلام کرد که تلاش برای مسدود کردن یا انهدام ماهواره‌های راسوت، به معنای نابودی فیزیکی آن‌ها بوده و راه قطعی و مستقیمی برای آغاز یک جنگ تمام‌عیار در فضاست.

او هشدار داد در صورت وقوع این اتفاق، ماهواره‌های استارلینک آمریکا هم مثل مگس سقوط خواهند کرد؛ چراکه مدار زمین فضایی محدود است و انهدام یک شبکه، زنجیره‌ای از نابودی ایجاد خواهد کرد.