تاثیر گرانی بنزین بر معیشت مزدبگیران

در ادامه چند هفته پیش، خبر از افزایش قیمت بنزین سوم در سطرهای رسانه‌ها به گوش رسید؛ در این طرح قصد دولت وجود دو هزار تومان اضافی برای این سوخت دارد. همان‌طور که به‌راحتی می‌توان دید، این اقدام در زمانی اتفاق می‌افتد که فشارهای هزینه‌ای بر روی خانوارهای کارگری و بازنشستگان بسیار حاد شده است. رهبر جمهوری اسلامی اعلام کرد که برای هماهنگی با نهادها، قیمت بنزین سوم حتماً به یازده هزار تومان خواهد رسید. منابع مستقل، درصد تورم حاکم بر خانوارهای ایران را در مردادماه ۸۹ ٪، برای خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها ۵/۱۲۷ ٪، و برای حوزه فناوری کم‌درآمد ۳/۷۸ ٪ گزارش می‌دهند. این اعداد، نشان می‌دهد که قیمتی که بر سوخت فرض می‌شود، می‌تواند نقش مهمی در زندگی روزمره کارگران داشته باشد؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های آنان بر کار و حمل‌ونقل منحصر است. فراز و نشیمن این نقشه اقتصادی، خصوصاً برای افراد با درآمد پایین، همیشه به‌خاطر تغییرات تورمی عقب‌نشینی می‌کند. در این فضا، بیش از دو نیمی از درآمدهای کارگران کم‌درآمد، کمتر از ۲۵ مليون تومان (با احتساب مزایا) است؛ اما با اظهارات نمایندگان کارگری، هزینه‌های زندگی خانواده‌های کارگر به‌اتیداً بالاتر از این حد برمی‌گردد. علی مزیکی، عضو هیئت علمی اقتصاد در دانشگاه علامه طباطبائی، به این نکته اشاره کرده است که زندگی روزمره ایرانیان به‌گونه‌ای ربط دارد که هر کاری از آن، از خریدهای ضروری تا سفرهای تفریحی، نیازمند سوخت می‌شود. اوور به‌منظور بیان این رابطه، اصطلاح «تکنولوژی مصرف» را مطرح می‌کند و می‌گوید که در کشور ما، اکثر فعالیت‌ها با داشتن بنزین امکان‌پذیر است. در این میان، نبود جایگزین‌های مناسب در حمل‌ونقل عمومی به‌عنوان یک عامل کلیدی در بودن این مشکلی است که اگر گسترش نیابد، اصلی‌هیات زندگی بسی آدمی می‌شود. وی می‌گوید که دولت‌ها هیچ وقت به‌سادگی نمی‌توانند تأمین بنزین را در زمین‌آ آسمان بخوک خود انجام دهند؛ زیرا در موارد دشوار عرضه، وقتی مصرف بالا برده می‌شود، یکی از دو راه برطرف شدن مشکل داشته است: کمبود یا افزایش قیمت. لهجر اصلی برای تغییر قیمت، نه برای ایجاد مقادیر دلپذیر درآمدی، بلکه برای کنترل تقاضا، قرار گرفته. در همین راستا، هزینه‌ی فرصت این بنزین، همان ارزش گزینه متفاوتی است که دولت می‌توانست در زمینه‌های دیگر مانند حمل‌ونقل عمومی یا بهبود زیرساخت‌ها سرمایه‌گذاری کند. از سوی او، تأکید شد که این تصمیم لازم است بر پایه مطالعات دقیق باشد، و نباید بر اساس نمایش کلی هزینه‌های آینده اقتصادی و اجتماعی، به‌سرعت گرفته شود. توضیحاتی در مورد این که اگر برای زمان‌های مناسب‌تر، کمتری تورم بود، یا شرایط معیشت کارگران در خطر نبود، قبول عامین ممکن بود متفاوت باشد، از طرف وی بیان شد؛ اما این زمان پیش آمده است که فاصله‌ی زمانی زیاد و شرایط پیچیده باعث تشدید چالش‌ها می‌شود. در بحث بالاتر، مزیکی مطرح می‌کند که قیمت‌گذاری گام‌به‌گام، چنان‌ که در یک سطح مصرف خاص، قیمت به‌صورت هوشمندانه افزایش یابد، می‌تواند به چنین اهدافی کمک کند. در این پیشنهادی، مصرف‌کننده طبیعی در سطوح پایین بهره‌مند می‌شود؛ در حالی که از نظر اقتصادی بار هزینه‌تر، اهمیت عادلانه‌تر را به روحیات ثروتمندان می‌دهد. اما او هشدار می‌دهد که چنین ساختارهای نهمه‌ای نیستن؛ برای اندازه‌گیری، باید ببینیم چه سطحی رایج می‌شود تا موجب کنترل مصرف گردد. برخی مدل‌هایی که در کشورهای دیگر کاربرد دارند، به‌صورت روزانه تغییر قیمت را اعلام می‌کنند؛ در حالی که برخی دیگر این امر را با آستانه‌های مختلف کنترل می‌نمایند. اما مزیکی می‌گوید، هنگام اعمال این طرح بازگرداندن نتایج به‌سمت معیشت مردم، پیش از هر سناریویی، شایسته است که آزمایش شود. طبق محاسبات مستقل، سبد معیشت خانوارهای کارگری در ایران، حدود ۹۰ مليون تومان می‌باشد؛ بنابراین، هر گونه شوک قیمت‌گذاری توانایی دارد که در حوزۀ انرژی، عواملی پویا راوِجس‌هایی ایجاد کند. فعالان کارگری نگران این هستند که تنظیمات نفتی بدون در نظر گرفتن تأثیرات معیشتی، قدرت تورم را وادارتر کند. در مجموع، نظرات این اقتصاددان بر آن تاکید دارند که هر تصمیم‌گیری در خصوص افزایش ناگهانی قیمت بنزین بدون پشتوانه تحلیل کسب‌وکار، مخصوصاً در زمنه‌های معیشتی یک جامعه، تأثیرات اجتماعی ناخواسته‌ای خواهد داشت.