اجرای طرح کاهش خودکشی در ۱۵ استان پُرخطر

در نشست مجازی رئیس سازمان بهزیستی با مدیران کل و معاونان استانی، برنامه‌های تحولی معاونت سلامت اجتماعی تشریح شد؛ برنامه‌هایی که به گفته سید جواد حسینی، بر ۱۳ محور تحول‌آفرین استوار است و برای ۸ محور آن بسته اجرایی تهیه شده است. حسینی در این نشست توضیح داد که رویکرد تازه سازمان بر دو تغییر اصلی تکیه دارد: نخست، فاصله گرفتن از مرکزمحوری و حرکت به سمت خانواده‌محوری؛ و دوم، عبور از نگاه صرفاً آسیب‌محور و رفتن به سمت پیشگیری، رشد و مداخله اجتماعی. او گفت طرح‌هایی مانند «دست‌های مهربان»، «مراقب همراه»، مراکز موقت روزانه کودکان و «مرکز سلامت اجتماعی خانواده» در چارچوب همین تغییرات تعریف شده‌اند. در کنار این‌ها، برنامه‌هایی برای حمایت از خانواده‌ها، زنان، کودکان و نوجوانان، خدمات روان‌شناختی، پیشگیری از خودکشی و ارتقای سلامت روان نیز مرور شد. ### توجه ویژه به تغذیه مادران و خانواده‌های دارای فرزند چندقلو مریم خاک‌رنگین، مدیرکل دفتر بانوان و خانواده معاونت سلامت اجتماعی، از برنامه جدید حمایت از تغذیه زنان باردار، مادران شیرده و خانواده‌های دارای فرزند چندقلو خبر داد. به گفته او، هدف این طرح پیشگیری از اختلالات رشدی کودک در سال‌های ابتدایی زندگی و همچنین کمک به سلامت مادران در دوران بارداری است. او توضیح داد که از این پس پرداخت کمک‌هزینه‌ها منوط به ارائه گواهی پایش رشد کودک و مراقبت‌های بارداری خواهد بود؛ یعنی خانواده‌ها باید گزارش‌های مراکز بهداشت را به بهزیستی ارائه کنند تا حمایت‌ها ادامه پیدا کند. به گفته او، این شیوه باعث شده کودکان دچار سوءتغذیه دقیق‌تر شناسایی شوند و وضعیت سلامت‌شان هم به‌طور منظم تحت نظر قرار گیرد. ### غربالگری ۸۰ هزار زن سرپرست خانوار در بخش دیگری از نشست، برنامه غربالگری سلامت جسمی زنان سرپرست خانوار بررسی شد. خاک‌رنگین گفت در گذشته بخشی از منابع این حوزه به درمان اختصاص پیدا می‌کرد، اما حالا تمرکز اصلی روی شناسایی زودهنگام بیماری‌هاست تا از رسیدن آن‌ها به مراحل جدی جلوگیری شود. او اعلام کرد امسال با همکاری وزارت بهداشت، ۸۰ هزار زن سرپرست خانوار برای انجام غربالگری به مراکز بهداشت معرفی شدند و نتیجه این اقدام شناسایی ۱۲۴۸ مورد جدید ابتلا به سرطان بوده است. به گفته او، قرار است در سال جاری ۶۰ درصد جامعه هدف زیر پوشش این برنامه قرار بگیرند. ### طرح مراقب همراه برای خانواده‌های چندقلوزا یکی دیگر از طرح‌های مطرح‌شده، «مراقب همراه» برای خانواده‌های دارای فرزند چندقلو بود. بنا بر اعلام مسئولان، در هفته بهزیستی مراسم تحلیف چهار گروه از این مراقبان برگزار می‌شود و طرح فعلاً در ۱۰ استان در حال اجراست. خاک‌رنگین گفت مراقب همراه در منزل مادران حاضر می‌شود و نقش آموزش‌دهنده و یار کمکی را بر عهده دارد. هدف این است که این طرح در نهایت به همه خانواده‌های دارای فرزند چندقلو گسترش یابد. ### رشد نگران‌کننده بازماندگان از تحصیل در ادامه، موضوع بازگشت کودکان بازمانده از تحصیل هم مطرح شد. بر اساس آمار ارائه‌شده، تعداد کودکان زیر ۱۵ سالِ بازمانده از تحصیل در جامعه هدف بهزیستی نسبت به سال قبل سه برابر شده است. سال گذشته این رقم ۹۰۰ نفر بود و امسال به ۲۸۰۸ نفر رسیده است. مسئولان بهزیستی اعلام کردند مکاتبه با خانواده‌ها آغاز شده و پیگیری ثبت‌نام این کودکان در مدرسه در جریان است. سال گذشته ۶۳ درصد از این کودکان به چرخه تحصیل بازگشتند و هدف‌گذاری امسال رسیدن این عدد به ۹۰ درصد است. ### حمایت آموزشی از نوجوانان زنان سرپرست خانوار در بخشی دیگر، بسته حمایتی ویژه فرزندان نوجوان زنان سرپرست خانوار تشریح شد. به گفته خاک‌رنگین، در ۱۵ سالگی احتمال بازماندن از تحصیل در این گروه بالا می‌رود، به همین دلیل آموزش‌های مهارتی و فنی برای حدود ۵ هزار دختر و پسر در دستور کار قرار گرفته است. او افزود سال گذشته با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ۱۰۰ نفر از این نوجوانان آموزش‌های تخصصی راهنمای گردشگری را گذراندند تا مسیر ورودشان به بازار کار هموارتر شود. ### تخصصی‌تر شدن خدمات روان‌شناختی ابراهیم غفاری، مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی، از برنامه تربیت روان‌شناسان متخصص خبر داد. او گفت هدف این است که دانش و مهارت مشاوران ارتقا پیدا کند؛ برنامه‌ای که سال گذشته برای بیش از ۳ هزار نفر اجرا شد و امسال هم ادامه دارد. حسینی نیز در همین بخش به کمبود روان‌شناسان متخصص، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند اوتیسم و سالمندی، اشاره کرد و گفت مراکز مشاوره هم باید به سمت تخصصی شدن بروند. غفاری همچنین اعلام کرد از هفته آینده دوره‌ای برای آشنایی روان‌شناسان با زبان اشاره برگزار می‌شود تا ارائه خدمات به ناشنوایان دقیق‌تر و حرفه‌ای‌تر شود. به گفته او، دوره‌های مربوط به اوتیسم و خودکشی نیز در استان‌های مختلف دنبال می‌شود. ### ارزیابی روان‌شناختی کودکان و نوجوانان غفاری در ادامه از اجرای طرح ارزیابی تخصصی کودک و نوجوان خبر داد؛ طرحی که جایگزین غربالگری اضطراب شده و اکنون هشت اختلال مرتبط با سن را بررسی می‌کند. این برنامه در پنج استان قزوین، بوشهر، مرکزی، خراسان جنوبی و تهران اجرا شده و ۳۷۶۳ کودک و نوجوان در آن شرکت کرده‌اند. به گفته او، بیشترین موارد نیازمند پیگیری فوری مربوط به شکایت‌های جسمانی بوده است؛ موضوعی که هم در فرم‌های نوجوانان و هم والدین، بیشترین فراوانی را داشته است. مسئولان بهزیستی گفته‌اند این طرح قرار است به همه استان‌ها گسترش پیدا کند. ### رتبه‌بندی مراکز مشاوره در این نشست همچنین اعلام شد تاکنون ۲۹۰۳ مرکز مشاوره رتبه‌بندی شده‌اند. هدف از این کار، بالا بردن کیفیت خدمات است. مراکز در سه سطح دسته‌بندی شده‌اند و مراکزی که هنوز رتبه نگرفته‌اند باید هرچه زودتر وضعیت خود را مشخص کنند؛ در غیر این صورت ممکن است ادامه فعالیت نداشته باشند. ### برنامه کاهش خودکشی در ۱۵ استان یکی از بخش‌های مهم نشست به طرح کنترل و کاهش خودکشی اختصاص داشت. غفاری گفت پیگیری افراد پس از اقدام به خودکشی اهمیت زیادی دارد، چون احتمال تکرار این رفتار در آن‌ها بالاست و با مداخله درست می‌توان این احتمال را تا حد زیادی کاهش داد. او توضیح داد این برنامه در ۱۵ استانی که بالاترین آمار خودکشی را داشته‌اند، به‌صورت ویژه تشریح شده است. حسینی هم تأکید کرد که مداخله حرفه‌ای و حمایت روانی و اجتماعی می‌تواند نقش مهمی در کاهش این آسیب داشته باشد. ### حرکت به سمت مشاوره آنلاین در بخش دیگری از برنامه، موضوع الکترونیکی شدن خدمات مشاوره و راه‌اندازی پلتفرم مشاوره آنلاین مطرح شد. به گفته غفاری، سازمان بهزیستی در نظر دارد خدمات اینترنتی مشاوره را سامان‌دهی کند تا دسترسی مردم به این خدمات ساده‌تر شود. ### طرح ملی سنجش سلامت روان غفاری همچنین از طرح ملی سنجش سلامت روان با محوریت PTSD سخن گفت. او توضیح داد در دوره جنگ، تیم‌های مداخله روانی ـ اجتماعی و سامانه ۱۴۸۰ صدای مشاور صدها هزار خدمت ارائه کرده‌اند. به گفته او، در طرح ملی سنجش سلامت روان تاکنون ۳۷۰ هزار نفر شرکت کرده‌اند و حدود ۷۰ هزار نفر از آن‌ها به‌عنوان افراد پرخطر شناسایی شده‌اند. این طرح تا ۱۵ تیر ادامه دارد و پس از آن افراد برای دریافت خدمات تخصصی به مراکز مشاوره معرفی می‌شوند. حسینی نیز از استقبال گسترده مردم از این طرح گفت و اعلام کرد دستگاه‌هایی مانند وزارت ورزش و جوانان، کمیته امداد، بنیاد شهید، آموزش و پرورش و وزارت علوم هم در اجرای آن مشارکت دارند. ### حمایت بیشتر از مراکز مشاوره محروم غفاری در ادامه گفت اعتبار «یاری‌برگ مشاوره» از ۴۰ میلیارد تومان در سال گذشته به ۱۵۰ میلیارد تومان رسیده و این اعتبار برای مناطق محروم و افراد نیازمند اختصاص خواهد یافت. او همچنین اعلام کرد ۱۰۶ شهرستان هنوز مرکز مشاوره ندارند و امسال قرار است در همه آن‌ها یک مرکز ایجاد شود. ### اجرای طرح «دست‌های مهربان» حمیدرضا الوند، مدیرکل دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی، از اجرای طرح «دست‌های مهربان» یا همان پیوند بین‌نسلی خبر داد. او گفت این برنامه برای ایجاد ارتباط عاطفی میان سالمندان و کودکانی طراحی شده که از نعمت پدر و مادر محروم‌اند. در این طرح، سالمندان توانمند به مراکز نگهداری کودکان و نوجوانان می‌روند و از طریق قصه‌گویی، آموزش مهارت‌های زندگی و انتقال تجربه، نقش پدربزرگ و مادربزرگ معنوی را برای کودکان ایفا می‌کنند. این برنامه در ۹۶ مرکز آغاز شده و رونمایی ملی آن هم در هفته بهزیستی انجام می‌شود. ### الگوی تازه برای تربیت کودکان تحت پوشش الوند همچنین از تدوین یک الگوی یکپارچه برای نظام تربیتی مراکز نگهداری کودکان خبر داد. او گفت تا امروز چنین چارچوب واحدی وجود نداشت، اما اکنون این الگو با چهار محور درمان‌مدار، رشدمحور، دلبستگی و مشارکتی آماده شده است. ### مراکز موقت روزانه برای کودکان بدسرپرست در ادامه، ایده ایجاد مراکز موقت روزانه برای کودکان بدسرپرست مطرح شد. الوند گفت بیشتر کودکانی که به بهزیستی سپرده می‌شوند، بی‌سرپرست نیستند بلکه بدسرپرست‌اند. به گفته او، اگر مراکز روزانه ایجاد شود، کودک از خانواده جدا نمی‌شود و شب‌ها دوباره به خانه بازمی‌گردد. او توضیح داد برای این مراکز سرانه‌ای ۲۰ میلیون تومانی در نظر گرفته شده که نیمی از آن به مرکز و نیمی دیگر به خدمات مددکاری اختصاص می‌یابد. به گفته او، این طرح هم‌اکنون به‌صورت پایلوت در تهران، خراسان رضوی، فارس و گلستان در حال اجراست. ### مهارت‌آموزی برای ورود به زندگی مستقل در پایان نشست، موضوع مهارت‌آموزی فرزندان تحت سرپرستی برای ورود به زندگی مستقل مطرح شد. به گفته الوند، سازمان بهزیستی نمی‌خواهد هیچ فرزندی را بدون آمادگی لازم پس از ۱۸ سالگی رها کند؛ به همین دلیل در چهار سال پایانی حضور این کودکان در مراکز، برای هرکدام یک مهارت حرفه‌ای آموزش داده می‌شود تا مسیر زندگی آینده‌شان هموارتر شود.