جهیزیه هم دست‌دوم شد/ تورم ۱۱۱ درصدی مردم را به سمساری‌ها فرستاد!

در کوچه‌های شلوغ شهر، دیگر صدای جابه‌جایی یخچال و مبل و ماشین لباسشویی چیز غریبی نیست. چند کارگر وسایل خانه‌ای را بیرون می‌برند و داخل وانت می‌گذارند؛ منظره‌ای که شاید در نگاه اول فقط یک خرید و فروش ساده به نظر برسد، اما در واقع نشانه تغییر مهمی در رفتار اقتصادی خانواده‌هاست. خیلی‌ها حالا برای کنترل خرج زندگی، به جای خرید کالای نو، سراغ وسایل کارکرده می‌روند. بازار سمساری‌ها که سال‌ها بیشتر با خانه‌تکانی و فروش وسایل اضافه شناخته می‌شد، امروز جای پررونق‌تری پیدا کرده است. در این بازار، کالایی که برای یک خانواده دیگر مصرفی ندارد، دوباره به چرخه استفاده برمی‌گردد و نیاز خانواده‌ای دیگر را برطرف می‌کند. در این میان، هرچند انتظار می‌رفت اتحادیه مربوط به این صنف درباره وضعیت بازار توضیح بدهد، اما رئیس اتحادیه صنف امانت‌فروشان و لوازم دست‌دوم تهران حاضر به گفت‌وگوی تلفنی درباره شرایط این بازار نشد. ### تورم، پای مشتریان تازه را به سمساری‌ها باز کرد افزایش هزینه‌های زندگی، افت قدرت خرید و بالا رفتن قیمت کالاهای بادوام، بسیاری از خانواده‌ها را مجبور کرده خرید وسایل خانه را با دقت بیشتری انجام دهند. در چنین شرایطی، خرید یک یخچال، مبل یا ماشین لباسشویی دیگر فقط یک انتخاب معمولی نیست، بلکه به تصمیمی حساب‌شده تبدیل شده است. آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد تورم ماهانه کشور در خردادماه ۵.۹ درصد بوده، اما تورم ماهانه لوازم خانگی به ۹.۷ درصد رسیده است. این یعنی قیمت وسایل خانگی در یک ماه گذشته سریع‌تر از میانگین کالاها و خدمات بالا رفته است. در شاخص نقطه‌به‌نقطه هم همین روند دیده می‌شود؛ تورم کلی ۸۸.۶ درصد اعلام شده، اما در بخش لوازم خانگی این رقم به ۱۱۱.۱ درصد رسیده است. یعنی خانوارها برای تهیه وسایل خانه نسبت به خرداد سال قبل، به‌طور میانگین هزینه‌ای بسیار بیشتر پرداخته‌اند. در تورم سالانه هم اگرچه فاصله کمی کمتر است، اما باز هم لوازم خانگی بالاتر از میانگین کشور قرار دارد. تورم سالانه کل ۶۲ درصد و تورم سالانه لوازم خانگی ۶۶.۴ درصد ثبت شده است. همین فشار قیمتی باعث شده بخشی از مردم از فروشگاه‌های کالای نو فاصله بگیرند و به بازار دست‌دوم روی بیاورند. ### خرید وسیله نو؛ از انتخابی ساده تا تصمیمی سخت یکی از خریداران که برای تهیه یخچال به یک سمساری در تهران آمده، می‌گوید: «قبلاً اصلاً به خرید دست‌دوم فکر نمی‌کردم. دلم می‌خواست همه چیز نو باشد، ولی الان قیمت‌ها طوری شده که باید خیلی حساب‌وکتاب کرد.» او می‌افزاید: «وقتی می‌شود یک وسیله سالم را با نصف قیمت یا حتی کمتر خرید، طبیعی است که آدم بخواهد بقیه پولش را برای خرج‌های مهم‌تر نگه دارد.» این نگاه تازه، بازار وسایل کارکرده را پررنگ‌تر کرده است. خرید جنس دست‌دوم حالا فقط از سر اجبار نیست؛ برای خیلی‌ها یک انتخاب اقتصادی آگاهانه است. خانواده‌ها معمولاً در شرایط تورمی اول سراغ هزینه‌هایی می‌روند که می‌شود کمترشان کرد یا به تعویق انداخت. مبلمان، لوازم آشپزخانه و وسایل خانه از همین دسته‌اند؛ چیزهایی که نمونه سالم و کم‌کارکردشان را می‌شود با هزینه کمتر پیدا کرد. ### عروس و دامادها هم به بازار دوم آمده‌اند یکی از تغییرات جالب در این بازار، بیشتر شدن زوج‌های جوان است. روزگاری خرید جهیزیه از بازار کالای نو یک مسیر معمول بود، اما حالا بسیاری از تازه‌عروس و دامادها بخشی از وسایلشان را از بازار دست‌دوم تهیه می‌کنند. یکی از فروشندگان می‌گوید: «قبلاً عروس و داماد کمتر می‌آمدند، اما الان تعدادشان بیشتر شده. اول قیمت جنس نو را می‌پرسند، بعد که جمع هزینه را می‌بینند، سراغ گزینه ارزان‌تر می‌روند.» به گفته او، بیشتر خریداران دنبال وسایلی هستند که هم ظاهر مناسبی داشته باشد و هم از نظر کارکرد قابل اعتماد باشد؛ مثل مبل، یخچال، میز و بعضی وسایل آشپزخانه. یک زوج جوان هم می‌گویند: «برای شروع زندگی باید خیلی از خرج‌ها را مدیریت کنیم. اگر همه چیز را نو بخریم، فشار زیادی می‌آید. بعضی وسیله‌ها اگر سالم باشند، فرقی با نو ندارند.» این تغییر رفتار نشان می‌دهد تورم فقط قیمت‌ها را بالا نبرده، بلکه در تصمیم‌های مهم زندگی هم اثر گذاشته است. ### چه کالاهایی بیشتر خریدار دارند؟ فعالان این صنف می‌گویند همه وسایل به یک اندازه مشتری ندارند. معمولاً لوازم خانگی بزرگ مثل یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق گاز، مبل و میز و صندلی بیشتر از بقیه طرفدار دارند. دلیلش هم روشن است؛ این وسایل در بازار نو قیمت بالایی دارند و خرید نمونه کارکرده سالم می‌تواند اختلاف زیادی در هزینه‌ها ایجاد کند. یکی از فروشندگان می‌گوید: «مردم دنبال وسیله‌ای هستند که هم ظاهر خوبی داشته باشد و هم مطمئن باشند مدت‌ها برایشان کار می‌کند. کسی جنس خراب نمی‌خواهد، چون هزینه تعمیر هم بالا رفته.» او می‌افزاید که مشتریان امروز از گذشته دقیق‌تر شده‌اند و قبل از خرید، درباره سابقه استفاده و وضعیت کالا بیشتر سؤال می‌پرسند. ### پشت پرده یک معامله ظاهراً ساده یکی از فروشندگان وسایل دست‌دوم می‌گوید این کار برخلاف ظاهر ساده‌اش، به تجربه و شناخت بازار نیاز دارد. سمسار باید بداند کدام وسیله ارزش خرید دارد، چه چیزی مشتری پیدا می‌کند و چه کالایی ممکن است مدت‌ها روی دستش بماند. به گفته یکی دیگر از فعالان این صنف، «هر چیزی را نمی‌شود خرید. ممکن است چیزی ارزان باشد، اما مشتری نداشته باشد. باید بازار را بشناسی.» او هزینه حمل‌ونقل، تعمیر، نگهداری و خواب سرمایه را از مهم‌ترین دردسرهای این شغل می‌داند. خیلی از وسایل وقتی به سمساری می‌رسند نیاز به سرویس یا تعمیر دارند و بعد از آماده‌سازی دوباره فروخته می‌شوند. به این ترتیب، این مغازه‌ها فقط محل خرید و فروش نیستند؛ بخشی از مسیر بازگشت کالا به چرخه مصرف‌اند. ### بازار دست‌دوم؛ بخشی از اقتصاد پنهان شهر بازار وسایل کارکرده را می‌توان یکی از چهره‌های اقتصاد امروز دانست؛ بازاری که در سال‌های اخیر، زیر فشار تورم، گسترده‌تر شده است. در این فضا، ارزش کالا بعد از پایان مصرف اولیه از بین نمی‌رود، بلکه شکل دیگری پیدا می‌کند. یک یخچال، مبل یا میز ممکن است برای یک خانواده دیگر کاربرد نداشته باشد، اما برای خانواده‌ای دیگر هنوز کاملاً قابل استفاده باشد. تعمیرکاران لوازم خانگی هم بخش مهمی از این زنجیره‌اند. یکی از آن‌ها می‌گوید: «خیلی از وسایل فقط یک ایراد کوچک دارند. با عوض کردن یک قطعه یا یک تعمیر ساده دوباره راه می‌افتند.» این روند هم هزینه خرید را برای مردم کمتر می‌کند و هم برای گروهی از شاغلان، کار و درآمد ایجاد می‌کند. ### اعتماد؛ گره اصلی بازار دست‌دوم با وجود رونق این بازار، مسئله اعتماد هنوز یکی از چالش‌های جدی آن است. خریدار معمولاً نمی‌داند وسیله چقدر کار کرده، چه تعمیراتی داشته یا چقدر از عمر مفیدش باقی مانده است. یکی از مشتریان می‌گوید: «مشکل اصلی این است که مطمئن نیستیم چیزی که می‌خریم تا کی کار می‌کند. اگر نظارت یا ضمانت بیشتری باشد، خرید راحت‌تر می‌شود.» فعالان صنف هم می‌گویند هرچه این بازار منظم‌تر شود، اعتماد خریداران بیشتر خواهد شد. ### بازاری که با تورم جان گرفت امروز سمساری‌ها فقط محل فروش وسایل قدیمی نیستند؛ آن‌ها آینه‌ای از تغییرات بزرگ در اقتصاد خانوارند. بازاری که زمانی بیشتر با خالی کردن خانه‌ها شناخته می‌شد، حالا برای خیلی‌ها راهی برای تأمین نیازهای ضروری شده است. تورم لوازم خانگی، کاهش قدرت خرید و تغییر سلیقه مصرف، مردم را به سمت انتخاب‌هایی برده که چند سال پیش شاید کمتر کسی به آن فکر می‌کرد. حالا یک وسیله خانگی فقط یک کالای مصرفی نیست؛ ممکن است چند بار دست‌به‌دست شود، چند خانواده از آن استفاده کنند و هر بار بخشی از نیاز یک خانه را برطرف کند.