مقابله با سرطان با فناوری بومی

 خط تولید دستگاه الکتروپوریشن (ECT) ویژه درمان سرطان از سوی فناوری یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران راه‌اندازی شد. با این دستاورد ایران به ‌عنوان نخستین کشور در آسیا و در کنار کشورهای انگلستان و ایتالیا، موفق به تولید این فناوری نوین شده است.

دستگاه الکتروپوریشن با استفاده از پالس‌های الکتریکی، نفوذپذیری سلول‌های سرطانی را افزایش داده و اثربخشی داروهای ضد سرطان را به‌طور قابل توجهی ارتقاء می‌دهد.

الکتروپوریشن (ECT) تاکنون در درمان انواعی از سرطان‌ها نظیر سرطان پوست (SCC)، ملانوم و سرطان پستان نتایج چشمگیری داشته است. تاکنون بیماران زیادی با این روش تحت درمان قرار گرفته‌اند که در بیش از ۲۰۰۰ مورد، درمان موفق منجر به پیشگیری از قطع عضو شده است و این دستاوردی ارزشمند با تاثیری عمیق در ابعاد بالینی و انسانی محسوب می‌شود.

سیدحسین میرآقایی، مدیر عامل این شرکت دانش‌بنیان در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به توانمندی‌های داخلی در حوزه تجهیزات تشخیص و درمان سرطان، گفت: در حوزه ساخت و ارائه تجهیزات های‌تک تشخیص و درمان سرطان، همگام با محصولات نوین دنیا در حال فعالیت هستیم. دستگاهی که اکنون مشاهده می‌کنیم، دستگاه «الکتروپوریشن» است؛ دستگاهی که حدود ۳۵ سال سابقه در حوزه درمان سرطان در کشورهای اروپایی را دارد و حدود ۱۵ سال است که در قاره آمریکا وارد چرخه درمانی شده است. این دستگاه به‌صورت کاملاً بومی و نه از طریق مهندسی معکوس در کشور ساخته شده است.

وی با اشاره به نتایج به‌ دست‌ آمده از به ‌کارگیری این دستگاه افزود: تاکنون این افتخار را داشته‌ایم که به بیش از ۲۰۰۰ بیمار کمک کنیم و در موارد متعددی به درمان کامل (complete response) برسیم. در بسیاری از موارد نیز از قطع عضو بیماران جلوگیری شده است. درمان «الکتروشیمی‌ درمانی» (Electrochemotherapy) امروز در دنیا به‌عنوان یک درمان مکمل در کنار درمان‌های مرسوم مانند شیمی‌ درمانی و رادیوتراپی ارائه می‌شود و در بیش از ۵۰۰ مرکز درمانی دنیا در حال استفاده است. این روش به‌ویژه در مواردی که جراحان به دلیل درگیری گسترده ضایعه توموری و محدودیت استفاده از تیغ جراحی امکان مداخله کامل ندارند، کمک بسیار مؤثری ارائه می‌دهد.

میرآقایی با اشاره به تنوع تجهیزات مصرفی این روش در دنیا اظهار کرد: در جهان حدود ۵ مدل پروب مصرفی استاندارد برای این روش وجود دارد که عمدتاً در حوزه تومورهای سطحی و قابل دسترس مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما امروز این افتخار را داریم که بگوییم اگرچه ما با حدود ۲۰ سال تأخیر نسبت به دنیا استارت این تکنولوژی را زدیم، ولی اکنون در حوزه پژوهش همگام و حتی در برخی موارد فراتر از کشورهای اروپایی عمل می‌کنیم. ما وارد حوزه درمان تومورهای اعضایی مانند کبد، پانکراس، روده بزرگ (کلون) و ناحیه مقعد شده‌ایم و تاکنون بیش از ۱۷ مدل پروب را طراحی و تولید کرده‌ایم که دانش آن به‌طور کامل انحصاری است و هیچ مشابه خارجی در حوزه درمان سرطان ندارد.

مدیر عامل این شرکت دانش‌بنیان با انتقاد از وضعیت فعلی واردات تجهیزات درمان سرطان به کشور، تصریح کرد: در حوزه درمان سرطان، تقریباً همه دستگاه‌هایی که امروز متأسفانه وارد کشور می‌شوند، فاقد هرگونه پشتیبانی و خدمات پس از فروش واقعی هستند. به عنوان مثال، یک دستگاه ام‌آرآی وقتی وارد کشور می‌شود و دچار خرابی می‌شود، عملاً برای تعمیر باید به کشور ثالث و سازنده اصلی وابسته بود، در حالی که در مورد دستگاه‌های بومی، تمام دانش، طراحی و خدمات در داخل کشور در دسترس است.

میرآقایی درباره مکانیزم عملکرد الکتروشیمی‌درمانی توضیح داد: در این روش، پروب‌ها متناسب با نوع ضایعه و محل آن انتخاب می‌شوند و دستگاه، پالس‌های الکتریکی مشخصی را به سلول توموری اعمال می‌کند. این کار باعث ایجاد حفره‌هایی موقتی در غشای سلول سرطانی می‌شود و دارویی که در مجاورت سلول قرار دارد، تا حدود ۷۰۰ برابر بیشتر وارد سلول توموری می‌شود. به این ترتیب، اثر درمان موضعی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.

مزایای الکتروپوریشن نسبت به شیمی درمانی برای درمان سرطان

وی با تفکیک میان درمان موضعی و درمان سیستمیک ادامه داد: درمان سیستمیک، مانند شیمی ‌درمانی، زمانی استفاده می‌شود که خطر متاستاز و پخش سرطان در بدن وجود دارد و دارو باید به همه نقاط بدن برسد؛ اما درمان ما بیشتر در حوزه درمان‌های موضعی است. برای مثال در سرطان‌های سر و گردن، برخی تومورها به‌ صورت ضایعات سطحی یا گره‌ای ظاهر می‌شوند، یا در سرطان پستان، زمانی که ما با «عود موضعی» (عود لوکال) مواجه هستیم و تومور آن‌ قدر رشد کرده که روی سطح ظاهر شده است، این دستگاه نقش مهمی ایفا می‌کند.

این فناور با تاکید بر اینکه در واقع می‌توان گفت این روش یک درمان مکمل در کنار رادیوتراپی است، توضیح داد: با این تفاوت که در رادیوتراپی پس از دریافت یک دوز مشخص، سقف دوز بیمار پر می‌شود و دیگر امکان ادامه پرتودهی وجود ندارد و بیمار مجبور است مدتی استراحت کند؛ فاصله‌ای که ممکن است با عود مجدد تومور همراه شود. اما در روش الکتروشیمی‌درمانی، این محدودیت وجود ندارد و می‌توان در کنار شیمی‌درمانی نیز از آن استفاده کرد.

میرآقایی با اشاره به گسترش مراکز ارائه‌ دهنده این خدمت در کشور، گفت: در حال حاضر بیش از ۷ مرکز درمانی فعال داریم که در بیش از سه استان کشور ارائه می‌شود و محوریت آن با استان تهران است. برای توسعه فراتر از پایتخت، دستگاه در استان‌های خراسان رضوی (مشهد)، اصفهان و مازندران نیز راه‌اندازی شده است و در ۱۰ استان دیگر کشور هم به‌زودی راه‌اندازی خواهد شد.

وی با بیان اینکه در حال حاضر ۷ مرکز درمانی فعال در تهران متمرکز است، بیمارستان‌هایی مانند بیمارستان امام خمینی(ره)، بیمارستان رسول اکرم(ص) و بیمارستان شهدای تجریش از جمله مراکز درمانی هستند که پس از تشخیص نوع سرطان و انجام شیمی‌درمانی به‌عنوان درمان سیستمیک، از این روش برای درمان‌های موضعی بیماران استفاده ‌کرده‌اند؛ به‌خصوص در مواردی که سرطان در یک نقطه خاص متمرکز است.

میرآقایی در ادامه گفت‌وگوی خود با ایسنا با اشاره به کاربرد روش الکتروشیمی‌درمانی (ECT) در برخی سرطان‌ها، گفت: در مواردی مانند سرطان‌های پوست از نوع «SCC» که خطر متاستاز در آن‌ها کمتر است، یا حتی در شرایطی که متاستاز رخ داده، اما امکان درمان ضایعه موضعی وجود دارد، می‌توان از روش الکتروشیمی‌درمانی استفاده کرد. این روش در بسیاری از موارد به‌عنوان درمان مکمل در کنار رادیوتراپی به کار گرفته می‌شود.

جلوگیری از قطع عضو در بیماران مبتلا به سرطان

وی یکی از مهمترین مزایای این دستگاه‌ را جلوگیری از قطع عضو در بیماران مبتلا به سرطان ذکر کرد و  افزود: در برخی بیماران شرایطی پیش می‌آید که در ادبیات پزشکی از آن به‌عنوان بیمارانی یاد می‌شود که درمان‌های مرسوم دیگر برایشان پاسخگو نیست. این بیماران ممکن است سال‌ها تحت شیمی‌درمانی قرار گرفته باشند، اما تومور همچنان باقی مانده باشد و در نهایت وضعیت به جایی برسد که پزشکان ناچار به گرفتن تصمیم‌هایی مانند قطع عضو شوند. گاهی تومور آن‌قدر پوست و بافت اطراف را درگیر کرده که حتی در صورت برداشتن آن نیز امکان پیوند یا ترمیم پوست وجود ندارد و جراح ناچار می‌شود عضو بیمار را قطع کند.

میرآقایی ادامه داد: وقتی از درمان موضعی صحبت می‌کنیم، منظور ضایعات سرطانی است که در یک نقطه مشخص یا در سطح بدن قرار دارند و معمولاً بیمار باید تحت پرتودرمانی قرار گیرد. در حالی که پرتو درمانی با عوارض جانبی همراه است. اما در روش الکتروشیمی‌درمانی این عوارض به‌مراتب کمتر است. در این روش دارو متناسب با شرایط بیمار به‌صورت وریدی یا موضعی تزریق می‌شود و با اعمال پالس‌های الکتریکی، میزان ورود دارو به سلول سرطانی تا حدود ۷۰۰ برابر افزایش پیدا می‌کند.

وی با اشاره به نمونه‌هایی از سرطان‌های سر و گردن، گفت: برای مثال در برخی سرطان‌های گوش یا در سرطان‌های حوزه سر و گردن از نوع «SCC»، زمانی که درگیری بیماری افزایش پیدا می‌کند، جراح ممکن است گزینه‌ای جز جراحی وسیع نداشته باشد. در چنین شرایطی اگر تومور برداشته شود، به دلیل درگیری گسترده پوست، محل ضایعه باز می‌ماند و خطر عفونت جدی برای بیمار ایجاد می‌شود و گاهی حتی پزشک مجبور می‌شود عضو بیمار، مانند دست را از ناحیه آرنج قطع کند.

میرآقایی تأکید کرد: در حالی که در برخی از این موارد می‌توان با استفاده از روش الکتروشیمی‌درمانی و تنها با دو جلسه درمان در ماه به نتایج بسیار مطلوبی دست یافت و از قطع عضو جلوگیری کرد.

به گفته وی، هزینه برخی روش‌های درمانی مانند شیمی‌درمانی بسیار بالاست و هر جلسه درمان می‌تواند هزینه‌های سنگینی را به نظام سلامت و بیمه‌ها تحمیل کند، در حالی که این روش می‌تواند با هزینه کمتر و اثربخشی مناسب مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: این روش در کشور مجوزهای لازم از جمله کد اخلاق، ضریب «کا» و تعرفه درمانی را دریافت کرده و در مسیر پوشش بیمه‌ای قرار گرفته است. در برخی موارد نیز بیمارانی که چندین بار تحت جراحی قرار گرفته و با عود مجدد تومور مواجه شده‌اند، با استفاده از این روش طی چند جلسه درمان بهبود یافته‌اند.

میرآقایی درباره تعداد جلسات درمانی، گفت: تعداد جلسات درمان بسته به نوع و اندازه تومور متفاوت است، اما در برخی موارد حتی در سه جلسه نیز می‌توان ضایعه را به‌طور کامل از بین برد. در مواردی که احتمال قطع عضو مطرح است نیز این روش می‌تواند به حفظ عضو کمک کند.

وی با اشاره به برخی موارد درمانی در ناحیه صورت، اظهار کرد: در برخی بیماران تومور در ناحیه بینی یا کنار چشم ایجاد می‌شود و در صورت جراحی ممکن است عصب‌های مهم چشم درگیر شده و حتی بینایی بیمار تحت تأثیر قرار گیرد. در چنین شرایطی استفاده از روش الکتروشیمی‌درمانی می‌تواند بدون آسیب به ساختارهای حیاتی، به کنترل و درمان تومور کمک کند. به گفته وی، این روش طی حدود پنج سال گذشته در برخی بیمارستان‌ها مورد استفاده قرار گرفته و نتایج امیدوارکننده‌ای به همراه داشته است.

توقف در صادرات

وی درباره تأثیر شرایط فعلی کشور بر فعالیت‌های این مجموعه، گفت: قطعاً تحولات و شرایط سال جاری تأثیراتی بر تأمین مواد اولیه و متریال مورد نیاز ما داشته است، اما با وجود این محدودیت‌ها، فعالیت در حوزه درمان سرطان متوقف‌شدنی نیست، زیرا سرطان یک بیماری خاص است و نمی‌توان ارائه خدمات به بیماران را متوقف کرد.

میرآقایی با اشاره به ورود این مجموعه به عرصه صادرات تجهیزات و خدمات درمانی افزود: در حال حاضر با کشورهایی مانند ارمنستان، افغانستان و عراق قراردادهایی منعقد شده است. پزشکانی از عراق و افغانستان به ایران آمده‌اند و ضمن دریافت آموزش‌های تخصصی، همکاری‌های درمانی و علمی را با ما برقرار کرده‌اند.

وی ادامه داد: با برخی دانشگاه‌ها و مراکز علمی منطقه از جمله دانشگاه «سچینوف» روسیه نیز در ارتباط هستیم و مراودات علمی و همکاری‌های بین‌المللی برقرار شده است. در واقع همکاری مشترکی میان شرکت ما، دانشگاه علوم پزشکی تهران و یکی از مراکز اصلی پزشکی روسیه شکل گرفته و قرار بود فاز بالینی این همکاری نیز آغاز شود که به دلیل شرایط ناشی از جنگ، اجرای آن فعلاً با وقفه مواجه شده است.