هر کجا هستم باشم آسمان مال من است؟

این مطالبی هم که می خوانید، قسمت هایی از همان مصاحبه است با تعدادی دیگر از مصاحبه های مسئولان با خبرگزاری های دیگر؛ پس بدون هیچ دخل و تصرفی ببینیم که با مهاجرین مغزی و این جور چیزها چند چندیم. اما درست چند روز بعد از آمار سازمان ثبت احوال، قائم مقام بنیاد ملی نخبگان ـ دکتر سعید سهراب پور ـ اعلام کرد آمار خروجی نخبگان از ۴۰ درصد به ۲۰ درصد رسیده است.

جوان ها کجا! ایستاده اند؟
رضا امیرخانی در مقدمه کتابش نوشته است: « نشت نشا را معادلی گرفته ام برای پدیده مهاجرت نخبگان یا فرار مغزها. تعبیر فرار را هیچ گاه نپسندیدم. فرار بار معنایی تندی دارد، خیلی تندتر از مسافرت قانونی برو بچه ها. (...) نشت را در فرهنگ معنا کرده اند سرایت آب و آتش از جایی به جای دیگر، نشت را معقول تر دیدم از مهاجرت و فرار، چرا که نشت به خلاف مهاجرت که با هجرت همنشینی ذهنی دارد و مثبت است، عیب ظرف را نیز می نمایاند و برخلاف فرار که تند و منفی است، حرکت نرم و آرام یک جریان را نشان می دهد. (...) نشا همان قلمه ای است که میزنند تا پسان فردا که گرفت، محصولشان بدهد. (...) اما ترکیب نشت نشا چندان دقیق و اصیل نیست. دقیق نیست، چرا که نشا را به سیالات نسبت می دهند. نه به جامدات و بل به جمادات، چه رسد به صاحبان ارواح...»

اگر نشانگری نصب شده بود که با بالا رفتن میزان مهاجرت مغزها یا به قول رضا امیرخانی "نشت نشا" صدای هشدارش بلند می شد، باور کنید صدای بیب بیب بلندی تا کنون گوش فلک را کر کرده بود! خودتان قضاوت کنید: از مجموع ۲۲۵ دانش آموز ایرانی که در سال های ۱۳۷۲ تا ۱۳۸۶ در ۵۳ المپیاد جهانی شرکت کردند بیش از ۱۴۰ نفر معادل 62/2 درصد آنها هم اکنون در یکی از دانشگاه های مطرح دنیا در آمریکا و کانادا تحصیل می کنند.
هم اکنون 69/2 درصد مدال آوران در المپیاد فیزیک، 76/6 درصد ریاضی، ۵۰ درصد کامپیوتر و ۵۰ درصد شیمی خارج از مرز جغرافیایی کشور و اکثراً عضو دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی برتر و تأثیر گذار دنیا همچون دانشگاه هاروارد، استنفورد، ام آی تی، کالیفرنیا، کمبریج، جان هاپکینز و پرینستون در آمریکا و دانشگاه تورنتو و سایمون فریز در کانادا هستند. البته به این نکته هم باید توجه کرد که حضور این تعداد از نخبه ها در خارج از ایران لزوماً به معنی بر نگشتنشان نیست.

آمریکا حدود ۱۰ هزار دانشجوی ایرانی، بیش از ۲۵۰ هزار مهندس و پزشک ایرانی و بالای ۱۷۰ هزار ایرانی با تحصیلات عالی را در خود جای داده است. در اوکراین حدود ۵ هزار دانشجوی ایرانی تحصیل می کنند. دانشگاه های هند و مالزی هم که به نوعی شعبه خودمان در مرز جغرافیایی دیگری هستند! مطابق آماری که سال گذشته ارائه شده و حتماً تا امسال رشد چشمگیری داشته، حدود ۱۰ هزار دانشجو در هند به سر می برند و ۱۰ هزار دانشجوی کارشناسی و ۳۵۰۰ دانشجوی تحصیلات تکمیلی ایرانی در مالزی شاغل به تحصیل هستند. از تعداد دقیق دانشجویان تحصیلی مقیم کشورهای امارات، عراق، پاکستان، کویت، قطر، سوئد، روسیه، بحرین، انگلیس، اسپانیا، ایتالیا و فیلیپین هم که ... بگذریم.

نکته جالب توجه اینجاست، مطابق آماری که هفته گذشته منتشر شد، ۹۴ درصد از المپیادی های رفته از ایران از فارغ التحصیلان دانشگاه شریف بوده اند و بیش از نیمی از آنها روانه آمریکا شده اند.

پازل هزار تکه
برخی منابع می گویند حدود ۳ تا ۶ میلیون ایرانی در خارج از ایران زندگی می کنند. عده ای هم هستند که این آمار را نجومی و تخیلی دانسته و معتقدند خروجی مان نمی تواند بیش از ۲ میلیون باشد. البته گاهی از لا به لای گزارش های داخلی و خارجی آمار و ارقامی به دست می آید که با کنار هم قرار دادن شان شاید بتوانیم این پازل هزار تکه را کمی مرتب کنیم. مثلاً طبق آمار رسمی اداره گذرنامه، در سال ۸۷ روزانه ۲ نفر با مدرک دکترا، ۱۵ نفر با مدرک کارشناسی ارشد، و صدها نفر با مدرک کارشناسی از کشور مهاجرت کرده اند یا می گویند مطابق بررسی ها از اول سال ۸۸ هر روز سه دانش آموخته دوره دکترا و پنج کارشناسی ارشد رفته اند خارج. صندوق بین المللی پول هم گزارش داده که سالانه حدود 180هزار نخبه تحصیل کرده ایران را ترک می کنند که گویا حدود 50 میلیارد دلار ارز از کشور خارج شده است.
بررسی های دیگر هم نشان می دهد بیشتر از 4/5 میلیارد دلار از سرمایه های ایران به صورت نیروی انسانی متخصص به آمریکا و 6میلیارد دلار دیگر به کشورهای اروپایی منتقل شده است. مجموع این سرمایه برابر با یک ششم کل بودجه کشور در سال گذشته و برابر با بیش از 200میلیون بشکه نفت است. البته کسانی که کارشان ارائه آمار در این زمینه است ترجیح داده اند سکوت کننده و به همین دلیل دانسته های ما محدود به منابع غیر رسمی یا پراکنده است.

مبدأ: ایران/ مقصد ...؟
سؤالی که پیش می آید اینجاست که هموطنانی که از ایران خارج می شوند،کدام کشورها را برای سکونت انتخاب می کنند؟ اما آماری که هفته گذشته معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت احوال درباره ایرانیان خارج از کشور در اختیار رسانه ها قرار داده، نشان می دهد که کشورهای آمریکا، امارات متحده عربی، انگلیس، کانادا، آلمان، فرانسه و سوئد با میزبانی از ۳ میلیون و ۴۹۵ هزار ایرانی، اصلی ترین مقصد ایرانیان مهاجر است. همان طور که احتمالاً حدس می زنید آمریکا در صدر این لیست قرار داشته و بعد از آن کشور امارات است. محسن کرمی گفته بیشترین تعداد مهاجرین ایرانی با یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفر جمعیت مربوط به کشور آمریکاست و بعد از آن امارات متحده عربی قرار دارد که ۸۰۰ هزار ایرانی دارد. انگلیس و کانادا با ۴۱۰ هزار، آلمان با ۲۱۰ هزار، فرانسه با ۱۵۵ هزار و سوئد با ۱۱۰ هزار ایرانی بیشترین کشورهایی هستند که ایرانیان در آنجا حضور دارند.

مهدیه مفیدی، باز نشر از همشهری جوان