کاربران توئیتر، بهویژه کسانی که مباحث سیاسی را در این پلتفرم دنبال میکنند، باید همواره نسبت به فعالیت ارتشهای سایبری، رباتها و شبکههای سازمانیافته حسابهای جعلی هوشیار باشند. کارکرد اصلی این حسابها، دستکاری واقعیت و افکار عمومی از طریق ایجاد تصور کاذب از اکثریت و حمایت گسترده از یک ایده یا شخصیت، یا در مقابل، به حاشیه راندن و خاموش کردن صدای مخالفان است. این شبکهها با اقداماتی نظیر افزایش مصنوعی تعداد لایکها، بازنشرها و دنبالکنندگان، میکوشند تصویری غیرواقعی از میزان محبوبیت و مقبولیت یک جریان یا چهره سیاسی ایجاد کنند.
در همین زمینه، روزنامه فرانسوی فیگارو در گزارشی تحقیقی به بررسی ابعاد جنگ دیجیتال اسرائیل علیه جمهوری اسلامی و نقش شبکههای حساب جعلی در شکلدهی به فضای سیاسی فارسیزبان پرداخته است.
▪️ابعاد عملیات؛ میلیاردها لایک و صدها میلیون توئیت
بر اساس دادههای مؤسسه Social Forensics که در این گزارش ارائه شده، ۴۷۶۵ حساب کاربری روزانه بیش از ۱۰۰ پیام منتشر کردهاند. این حسابها در مجموع طی عمر فعالیت خود ۸۴۳ میلیون توئیت تولید کردهاند.
همچنین ۱۱ هزار و ۴۲۱ حساب کاربری به دلیل حجم غیرعادی تعاملات شناسایی شدهاند که مجموعاً ۱.۷ میلیارد لایک ثبت کردهاند. ۸۸۳۰ حساب نیز چندین بار نام کاربری خود را تغییر دادهاند؛ رفتاری که معمولاً با عملیات هماهنگ و سازمانیافته ارتباط دارد. در نهایت، ۳۳۶۱ حساب مرتبط با این فعالیتها توسط پلتفرم تعلیق شدهاند.
یکی از نکات مهم این پژوهش، شناسایی نشانههای هماهنگی در زمان انتشار محتواست؛ بهگونهای که برخی مطالب پیش از انتشار اطلاعات مشابه در منابع محلی یا رسانههای ایرانی منتشر شدهاند. پژوهشگران Citizen Lab معتقدند سطح هماهنگی مشاهدهشده با رفتار طبیعی کاربران شبکههای اجتماعی سازگار نیست و از وجود یک برنامهریزی متمرکز حکایت دارد.
▪️هدف اصلی؛ برجستهسازی رضا پهلوی
بخش مهم دیگری از گزارش به تلاش برای تبدیل رضا پهلوی به چهره محوری مخالفان جمهوری اسلامی اختصاص دارد.
فیگارو به نقل از فیلیپ مای، پژوهشگر آزمایشگاه رسانههای اجتماعی دانشگاه متروپولیتن تورنتو، مینویسد که گروه یا گروههایی با جدیت در شبکه ایکس فعالیت میکنند تا رضا پهلوی را به چهره اصلی و یگانه صدای اپوزیسیون تبدیل کنند. به گفته او، برخی از این حسابها حتی پیامهای خود را مشخصاً خطاب به رئیسجمهور آمریکا منتشر میکنند تا او را به اقدام علیه ایران و حمایت از رضا پهلوی ترغیب کنند.
یکی از ابزارهای این عملیات، استفاده از حسابهایی است که در نام یا تصویر خود از نماد تاج استفاده میکنند. این حسابها در واقع هویتهای جعلی یا عاریتی (Sock Puppets) هستند که با هدف شبیهسازی حمایت عمومی فعالیت میکنند. این شیوه که در ادبیات رسانهای و سیاسی «آستروترفینگ» (Astroturfing) نامیده میشود، به دنبال ایجاد این تصور است که یک جریان سیاسی از حمایت گسترده و خودجوش مردمی برخوردار است.
برآورد موسسه Social Forensics نشان میدهد بیش از ۹۵ درصد حسابهایی که از نماد تاج استفاده میکنند، غیرواقعی هستند.
▪️نقش حساب رسمی اسرائیل و چهرههای رسانهای
گزارش فیگارو در ادامه به نقش حساب فارسیزبان رسمی اسرائیل، در این شبکه اشاره میکند. به نوشته این روزنامه، این حساب صرفاً یک رسانه رسمی برای انتشار مواضع دولت اسرائیل نیست، بلکه در نقطه اتصال شبکههای سلطنتطلب، حسابهای رسانهای ایرانیان خارج از کشور و چهرههای اسرائیلی قرار گرفته است.
در این میان، برخی چهرههای رسانهای اسرائیل نیز نقش واسطه و تقویتکننده پیامها را ایفا میکنند. از جمله حنانیا نفتالی، مشاور ارتباطات دیجیتال نخستوزیر اسرائیل، که حساب فارسیزبان او تعداد زیادی از حسابهای غیرواقعی حاضر در شبکه سلطنتطلبان را دنبال میکند.
همچنین امیلی شریدر، از دیگر چهرههایی است که گزارش به نقش او اشاره میکند. انتشار مطالب او نیز از حمایت و تقویت شبکههای مشابه حسابهای غیرواقعی برخوردار است.
این گزارش در مجموع تصویری از پیوند میان عملیات سازمانیافته حسابهای جعلی، تلاش برای دستکاری الگوریتمهای شبکههای اجتماعی و پیشبرد اهداف سیاسی و رسانهای اسرائیل ارائه میدهد؛ عملیاتی که یکی از اهداف محوری آن، ایجاد تصویری از حمایت گسترده و فراگیر از رضا پهلوی و تبدیل او به چهره مسلط مخالفان جمهوری اسلامی در فضای مجازی است.
پیش از این نیز در گزارشهای متعددی نقش اکانتهای جعلی و سازمانیافته در شکل دادن به فضای توئیتر اشاره شد که برخی از آنها در اینجا و این مقاله آمده است.
کانال تحلیل شبکههای اجتماعی مجاز