پیامدهای اقتصادی جنگ علیه ایران و بسته‌شدن تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی

انتخابات اخیر آمریکا و شکست جمهوری‌خواهان، نشان‌دهنده نگرانی مردم این کشور از سیاست‌های اقتصادی دونالد ترامپ، به‌ویژه افزایش قیمت بنزین بود. قیمت هر گالن بنزین که در فوریه ۲۰۲۶ حدود ۴ دلار بود، به حدود ۸ دلار و قیمت گازوییل نیز از ۹ دلار فراتر رفت. این افزایش قیمت‌ها منجر به اعتراضات مردمی و ترجیح دموکرات‌ها بر جمهوری‌خواهان شد. اندیشکده‌های بانکی آمریکایی نیز پیش‌بینی‌های خود را در مورد افزایش قیمت نفت در سال ۲۰۲۷ به‌روزرسانی کرده‌اند. این موج نارضایتی‌ها تنها به آمریکا محدود نشده و انگلیس را نیز به سمت جیره‌بندی انرژی سوق داده است. بر اساس نظرسنجی‌ها، حدود ۱.۷ میلیون خانوار بریتانیایی قصد دارند در زمستان امسال به دلیل هزینه‌های بالای انرژی، سیستم گرمایشی خانه‌های خود را روشن نکنند. در همین حال، بسته‌شدن تنگه هرمز، اقتصاد کشورهای حاشیه خلیج فارس را نیز تحت تأثیر قرار داده و اخبار حاکی از کاهش درآمدها و عقب‌گردهای اقتصادی در این منطقه است. داوود منظور، عضو هیئت علمی دانشگاه، معتقد است که مردم آمریکا بیش از هر چیز به معیشت و هزینه‌های اقتصادی خود اهمیت می‌دهند. او بیان کرد که آمریکا با سیاست‌های خصمانه خود علیه ایران، هزینه‌های این اقدامات را به سفره مردم خود منتقل کرده است. به گفته وی، آمریکایی‌ها نه تنها نتوانسته‌اند به تغییر رژیم مورد نظر خود در ایران دست یابند، بلکه هزینه‌هایی را که قصد داشتند به مردم ایران تحمیل کنند، اکنون به مردم خودشان بازگشته است. نتیجه انتخابات اخیر، که در آن جمهوری‌خواهان کنترل دو مجلس را از دست دادند، نشان‌دهنده نارضایتی مردم از سیاست‌های خارجی، نظامی، تعرفه‌ای و اقتصادی ترامپ است. منظور افزود که ترامپ وعده بهبود اقتصاد آمریکا و کاهش تورم را داده بود، اما عملاً تورم و نرخ بهره افزایش یافته، بدهی‌های دولت به شدت بالا رفته و روابط اقتصادی آمریکا با جهان آسیب دیده است. تعرفه‌گذاری‌های یک‌طرفه ترامپ نیز باعث شده است که هزینه واردات کالاها به مردم آمریکا منتقل شود. وی جنگ علیه ایران را عامل برهم خوردن بازارهای جهانی انرژی و افزایش قیمت نفت تا حدود ۱۲۰ دلار دانست که منجر به تورم و رکود جهانی شده است. این عضو هیئت علمی دانشگاه تأکید کرد که مردم آمریکا به قیمت بنزین حساس هستند، زیرا حمل و نقل آن‌ها عمدتاً جاده‌ای است. بسته‌شدن تنگه هرمز و جنگ، افزایش شدید قیمت حمل و نقل را در آمریکا به همراه داشته و با افزایش قیمت کود شیمیایی، هزینه‌های تولید مواد غذایی نیز بالا رفته است. با این حال، منظور اشاره کرد که تغییر در ترکیب دو مجلس آمریکا لزوماً به معنای تغییر فوری در سیاست‌ها نیست، زیرا رئیس‌جمهور اختیارات ویژه‌ای در تصمیم‌گیری‌های جنگی دارد. او پیش‌بینی کرد که اگر شرایط بسته‌بودن تنگه هرمز ادامه یابد، قیمت نفت می‌تواند به ۱۵۰ دلار برسد. بابک اسماعیلی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل، توضیح داد که پیش از جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد که معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت و ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت بود. مقصد ۸۰ درصد این نفت، کشورهای آسیایی بودند. وی جنگ را عامل شوک بزرگی در عرضه نفت و بزرگ‌ترین اختلال تاریخی در بازار جهانی دانست. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، پس از بسته‌شدن تنگه هرمز، شاهد کاهش تولید کشورهای خلیج فارس بودیم که بر بازسازی ذخایر نفتی جهانی و اقتصاد کشورهای مختلف تأثیر گذاشته است. اسماعیلی یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای جنگ را ترکیب دو پدیده افزایش تورم ناشی از رشد هزینه انرژی و مواد اولیه، و کاهش رشد اقتصادی به دلیل افت قدرت خرید، سرمایه‌گذاری و تولید دانست. وی افزود که جنگ نه تنها بر بحران نفت، بلکه بر تأمین زنجیره جهانی نیز تأثیر گذاشته است. اختلال در صادرات گاز طبیعی و LNG، به‌ویژه از قطر و امارات، منجر به افزایش قیمت گاز در اروپا و بالا رفتن هزینه تولید برق شد. صنایع شیمیایی مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی نیز تحت تأثیر قرار گرفتند. کشورهایی که ذخایر گازی کافی ندارند، مجبور به خرید انرژی با قیمت بالاتر شده یا فعالیت‌های صنعتی خود را کاهش دادند. این موضوع باعث افزایش هزینه‌های تولید محصولات کشاورزی، کاهش حاشیه سود کشاورزان و افزایش قیمت محصولاتی مانند غلات، برنج و سایر مواد غذایی شد. مهم‌تر از همه، این شرایط فشار تورمی شدیدی را بر خانوارهای کم‌درآمد در سراسر جهان، به‌ویژه در اروپا و آمریکا، وارد کرده است. (باشگاه خبرنگاران جوان)