خانواده سالم؛ نخستین سنگر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی

سلامت و امنیت جامعه به استحکام پایه‌های خانواده گره خورده است؛ این مطلب را شهناز خیرخواه، کارشناس ارشد روان‌شناسی، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر عنوان کرد. به گفته او، ارزش‌های اخلاقی در خانواده همچون سپری محافظ، اعضای خانواده را در برابر گزند آسیب‌های اجتماعی در امان نگه می‌دارند. خیرخواه معتقد است ریشه‌یابی آموزش ارزش‌های اخلاقی باید از دوران کودکی و سنین پایین آغاز شود. وی توضیح داد که مفاهیمی چون صداقت، همدلی، اعتماد، تعهد و مسئولیت‌پذیری صرفاً واژگانی انتزاعی نیستند، بلکه باید به کودکان آموزش داده شوند. او تأکید کرد که والدین بیشترین تأثیر را در انتقال این مفاهیم از طریق رفتار خود به فرزندان دارند و بنابراین، الگوی عملی مناسبی برای آن‌ها محسوب می‌شوند. این روان‌شناس، مسئولیت‌پذیری را یکی از مهارت‌های حیاتی دوران کودکی دانست و راهکار عملی برای پرورش آن را سپردن وظایف ساده به کودکان عنوان کرد. به عنوان مثال، نگهداری از یک گلدان می‌تواند تمرینی مؤثر برای درک مفهوم مسئولیت باشد. نکته مهم در این فرایند، ایجاد فرصت برای کودک است تا درباره پیامدهای اعمال خود بیندیشد و مسئولیت آن‌ها را بپذیرد، نه اینکه صرفاً تنبیه شود. خیرخواه بر اهمیت حیاتی آموزش همدلی، خویشتن‌داری، احترام به دیگران و توانایی «نه گفتن» در نوجوانان برای پیشگیری از گرایش به مصرف مواد تأکید کرد. وی افزود که نوجوانان باید بیاموزند چگونه از خود محافظت کنند، مسئولیت زندگی و انتخاب‌هایشان را بر عهده بگیرند و در برابر فشارهای محیطی و پیشنهادهای نامناسب، قاطعانه «نه» بگویند. وی همچنین، شناخت ویژگی‌های رفتاری متناسب با هر سن توسط والدین را امری ضروری دانست. اگر والدین از حد و مرز رفتارهای طبیعی و هشدارهای احتمالی در سنین مختلف آگاه نباشند، ممکن است علائم هشداردهنده را نادیده بگیرند. در نتیجه، آموزش و افزایش دانش والدین، یکی از ستون‌های اصلی اقدامات پیشگیرانه به شمار می‌رود. خیرخواه به موضوع الگوپذیری کودکان در سنین پایین، به‌ویژه زیر پنج یا شش سال، اشاره کرد. او گفت که در صورت مشاهده رفتارهای تقلیدی ناپسند، مانند استفاده از یک شیء به جای سیگار در جریان بازی یا تماشای تلویزیون، والدین نباید واکنشی شدید یا نمایشی نشان دهند. بهترین رویکرد، جایگزینی بدون ایجاد حساسیت، بازی یا فعالیت مورد علاقه کودک با فعالیتی سالم و سازنده است. این کارشناس ارشد روان‌شناسی در پاسخ به پرسشی درباره خط تعادل میان تربیت اخلاقی و سخت‌گیری بی‌مورد، والدین را به فراگیری شیوه‌های قاطعانه و صحیح تربیتی توصیه کرد. او افزود که در صورت فقدان دانش کافی در این زمینه، کمک گرفتن از متخصصان بسیار راه‌گشا خواهد بود. هدف نهایی، پرورش نسلی است که حداقل آسیب را به خود وارد کند و به تبع آن، کمترین آسیب را به خانواده و جامعه برساند. در پایان، خیرخواه بر نقش حیاتی شادی و مشارکت در فعالیت‌های گروهی برای کودکان و نوجوانان تأکید کرد. وی خاطرنشان کرد که خانواده‌ها برای فراهم کردن این فضاها لزوماً نیازی به صرف هزینه‌های گزاف ندارند. بازی‌های گروهی ساده مانند فوتبال و سایر فعالیت‌های جمعی، فرصت‌های ارزشمندی برای آموزش مهارت‌های تعامل، همدلی و ارتباط مؤثر با دیگران به کودکان فراهم می‌آورند. منبع: خبرگزاری مهر