آب جیره بندی می‌شود؟

سال گذشته برای منابع آبی کشور سالی بسیار سخت بود؛ میانگین بارش‌ها به ۱۴۷ میلی‌متر رسید، در حالی که مقدار نرمال ۲۴۰ میلی‌متر است. اما طبق آمارهای امسال، ورق تا حدی برگشته و بارش‌ها به‌طور کلی به سطح معمول نزدیک شده‌اند. در همین زمینه، سخنگوی صنعت آب کشور توضیح داد که خشکسالی‌های پی‌درپی و کم‌بارشی چندساله، بعضی مناطق را تا پنج سال درگیر کرده بود و همین موضوع باعث شد حدود دو سوم خاک ایران و نزدیک به ۶۵ میلیون نفر با تنش آبی روبه‌رو شوند. او گفت در آن مقطع، شرایط بهره‌برداری از سدها به حدی دشوار شده بود که حتی استفاده از حجم‌های پایین‌تر مخزن و پمپاژهای کمکی هم به بخشی از مدیریت روزمره تبدیل شده بود. به گفته او، امسال میانگین بارش کشور به ۲۳۷ میلی‌متر رسیده و از نظر آماری، وضعیت کلی در محدوده نرمال قرار گرفته است. با این حال، توزیع بارش‌ها یکنواخت نبوده؛ جنوب و غرب کشور بارندگی‌های خوبی داشته‌اند و حتی برخی سدها سرریز کرده‌اند، اما در تعدادی از استان‌ها همچنان کمبود بارش به چشم می‌خورد. او اعلام کرد ۱۲ استان از جمله تهران، قم، مرکزی، یزد، سمنان، اصفهان، سیستان‌وبلوچستان، گیلان، قزوین، البرز، مازندران و چهارمحال‌وبختیاری هنوز هم با کم‌بارشی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این مقام مسئول هشدار داد که نباید از بهبود عددهای کلی، برداشت نادرست داشت. به گفته او، بارش‌های سنگین در یک منطقه، به معنای حل شدن مشکل آب در شهرهایی مثل تهران یا مشهد نیست. او تأکید کرد که کشور همچنان با کسری سنگین در آب‌های زیرزمینی مواجه است؛ کسری‌ای که با چند بارش پراکنده جبران نمی‌شود، به‌ویژه وقتی در سال‌های خشکسالی فشار بیشتری به سفره‌های زیرزمینی وارد شده و این منابع اکنون در وضعیت بسیار ضعیفی قرار دارند. ادامه برداشت بی‌رویه هم خطر فرونشست زمین را بالا می‌برد. او همچنین درباره وضعیت سدها گفت میانگین پرشدگی سدهای کشور حدود ۵۸ درصد است، اما در کلان‌شهرها شرایط مطلوب نیست. برای نمونه، سدهای تأمین‌کننده آب تهران فقط ۲۹ درصد پرشدگی دارند و در مشهد اوضاع به مراتب نگران‌کننده‌تر است؛ سد دوستی، که منبع اصلی تأمین آب این شهر به شمار می‌رود، تنها ۳ درصد آب دارد. به گفته او، سدهای لار و ماملو در تهران نیز به ترتیب ۷ و ۱۴ درصد پرشدگی دارند و شهرهایی مانند مشهد، اراک و ساوه در فهرست مناطق دارای تنش آبی قرار گرفته‌اند. در خراسان رضوی هم وضعیت سدهای دوستی و طرق بسیار پایین گزارش شده است. سخنگوی صنعت آب در ادامه به نقش نیروگاه‌های برق‌آبی اشاره کرد و گفت مدیریت درست مخازن سدها و استفاده از این نیروگاه‌ها برای ساعات اوج مصرف، به کاهش خاموشی‌ها کمک کرده است. او توضیح داد نیروگاه‌های برق‌آبی هرچند سهم کمی از کل ظرفیت تولید برق دارند، اما به دلیل سرعت بالای ورود و خروج از مدار، نقش مهمی در زمان‌های پیک مصرف ایفا می‌کنند. او همچنین تأکید کرد که برنامه‌ای برای جیره‌بندی آب وجود ندارد و سیاست اصلی وزارت نیرو، مدیریت مصرف است. به گفته او، نباید قطعی‌های احتمالی ناشی از خرابی شبکه یا حوادث را با جیره‌بندی اشتباه گرفت. هرچند در سال‌های گذشته برخی مشکلات فنی یا حوادث طبیعی باعث اختلال در تأمین آب برخی شهرها شده بود، اما وضعیت فعلی متفاوت است. این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنانش گفت رابطه ال‌نینو با بارش‌های ایران بیشتر آماری است تا علت و معلولی و نمی‌توان صرفاً بر اساس این پدیده، درباره پایان تنش آبی نتیجه‌گیری کرد. او در پایان با اشاره به این‌که بخش بزرگی از ایران در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد، یادآور شد که بدهی سنگین به منابع زیرزمینی و تالاب‌ها با چند بارش خوب از بین نمی‌رود. به گفته او، بارندگی بیشتر همیشه خبر خوبی است، اما راه اصلی عبور از بحران آب در کشوری مثل ایران، مصرف مسئولانه و سازگاری واقعی با شرایط اقلیمی است.