همکاری دولت، دانشگاه و بخش خصوصی شرط توسعه AI

 محسن افروخته امروز در رویداد «تبادل فناوری در حوزه همکاری‌های فناورانه مبتنی بر هوش مصنوعی» که در محل صندوق نوآوری برگزار شد، با تأکید بر نقش فناوری در رشد اقتصادی پایدار، گفت: بر اساس دیدگاه مطرح‌شده از سوی برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۵، دستیابی به رشد و توسعه پایدار بدون بهره‌گیری از فناوری، نوآوری و تکنولوژی امکان‌پذیر نیست و تجربه‌های گذشته نیز نشان داده است که رشد اقتصادی بدون اتکا به نوآوری، مقطعی و ناپایدار خواهد بود.

وی افزود: نوآوری تنها به معنای خلق فناوری یا محصول جدید نیست، بلکه مستلزم پذیرش تغییر و جایگزینی ساختارهای سنتی با شیوه‌های نوین است. اگر در برابر ورود فناوری‌های جدید مقاومت شود، در واقع مسیر نوآوری و در نهایت رشد پایدار اقتصادی مسدود خواهد شد.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی ادامه داد: نوآوری در کنار دستاوردهای ارزشمند خود، پیامدهایی نیز به همراه دارد؛ از جمله اینکه برخی فعالیت‌ها و کسب‌وکارهای سنتی به تدریج از چرخه اقتصاد خارج می‌شوند و همین موضوع نگرانی‌هایی را در میان فعالان این حوزه‌ها ایجاد می‌کند.

وی اظهار کرد: اگر این نگرانی‌ها موجب شود که سیاست‌گذار صرفا از کسب‌ و کارهای سنتی حمایت کند و مانع ورود فناوری‌های جدید شود، چرخه نوآوری متوقف خواهد شد. از این رو، ضروری است دولت برای مشاغل و فعالیت‌هایی که در نتیجه تحولات فناورانه تحت تأثیر قرار می‌گیرند، چتر حمایتی و سازوکارهای امنیت شغلی تعریف کند تا زمینه توسعه نوآوری بدون ایجاد دغدغه‌های اجتماعی فراهم شود.

افروخته، مهمترین وظیفه دولت را در توسعه زیست‌بوم نوآوری، کاهش نگرانی کسب‌ وکارهای در حال تغییر و در عین حال فراهم کردن بستر شکل‌گیری فعالیت‌ها و مدل‌های جدید اقتصادی دانست و ادامه داد: این مفهوم در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان «تخریب خلاق» یاد می‌شود.

وی با اشاره به جایگاه هوش مصنوعی در اقتصاد امروز، گفت: هوش مصنوعی بارزترین و پیشروترین نمونه فناوری است که مصداق کامل این مفهوم به شمار می‌رود و آثار آن به‌تدریج در تمامی بخش‌های اقتصادی و صنعتی نمایان خواهد شد.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی درباره مفهوم همکاری‌های فناورانه مبتنی بر هوش مصنوعی نیز توضیح داد: منظور از این همکاری‌ها، مشارکت میان شرکت‌های فناور، دانشگاه‌ها، مراکز علمی و دستگاه‌های دولتی برای توسعه، انتقال و پیاده‌سازی فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی است.

وی افزود: نتیجه این همکاری‌ها، شکل‌گیری شبکه‌ای از بازیگران مختلف خواهد بود که هر یک بخشی از دانش، سرمایه، زیرساخت و توانمندی‌های خود را در اختیار این شبکه قرار می‌دهند تا با هم‌افزایی، زمینه افزایش نوآوری، کاهش هزینه‌های توسعه فناوری و تولید محصولات نوآورانه فراهم شود.

افروخته با تشریح مهمترین حوزه‌های همکاری فناورانه، گفت: یکی از مهمترین عرصه‌های این همکاری‌ها، حوزه تحقیق و توسعه (R&D) است؛ بخشی که اجرای آن به زمان طولانی، منابع مالی قابل توجه و پذیرش ریسک‌های بالا نیاز دارد و به همین دلیل، همکاری میان بازیگران مختلف در آن اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

وی افزود: یکی دیگر از محورهای همکاری فناورانه، تعامل میان صنعت و دانشگاه است؛ به گونه‌ای که صنعت به عنوان بهره‌بردار و استفاده‌ کننده فناوری و دانشگاه به عنوان تولیدکننده دانش و پایه‌گذار فناوری، در کنار یکدیگر زنجیره توسعه فناوری را تکمیل می‌کنند.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی ادامه داد: همکاری میان شرکت‌های فناور نیز از دیگر ارکان توسعه فناوری به شمار می‌رود؛ همکاری‌هایی که با هدف هم‌ افزایی توانمندی‌ها، افزایش دستاوردها و تکمیل زنجیره‌های فناوری شکل می‌گیرد.

وی با تأکید بر اهمیت همکاری میان دولت و بخش خصوصی، اظهار کرد: بخش خصوصی، موتور اصلی ایجاد فناوری و نوآوری است و دولت نباید خود را متولی تولید فناوری بداند، بلکه وظیفه اصلی آن، حمایت و پشتیبانی از زیست‌بوم نوآوری و ایفای نقش تنظیم‌گر است.

افروخته خاطرنشان کرد: دولت باید با ارائه حمایت‌های مالی، ریسک فعالیت‌های نوآورانه را کاهش دهد؛ زیرا پروژه‌های فناورانه به طور طبیعی با ریسک بالایی همراه هستند و بدون حمایت، امکان توسعه بسیاری از آنها وجود نخواهد داشت.

وی از دیگر وظایف دولت را تدوین قواعد و ساز وکارهای مناسب برای تنظیم روابط میان بازیگران زیست‌بوم نوآوری و همچنین سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فناورانه عنوان کرد و یادآور شد: این زیرساخت‌ها اگرچه به‌ طور مستقیم درآمدزا نیستند، اما نبود آنها مانع شکل‌گیری محصولات و خدمات فناورانه خواهد شد؛ از این رو، سرمایه‌گذاری در این بخش باید از سوی دولت انجام شود.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی خاطرنشان کرد: تدوین استانداردها و ضوابط لازم برای تنظیم روابط میان بازیگران اکوسیستم فناوری نیز از دیگر مسئولیت‌های دولت در مسیر توسعه نوآوری است.

وی با اشاره به دستاوردهای همکاری‌های فناورانه مبتنی بر هوش مصنوعی، یکی از مهمترین خروجی‌های این همکاری‌ها را توسعه شهر هوشمند ذکر کرد که حوزه‌هایی همچون بهداشت، آموزش، خدمات پولی و بانکی و سایر خدمات شهری را دربر می‌گیرد.

افروخته افزود: دولت هوشمند نیز از دیگر نتایج این همکاری‌ها خواهد بود؛ مدلی که با اتکا به فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی، کیفیت و کارآمدی خدمات عمومی را ارتقاء داده و تعامل میان دولت، بخش خصوصی و شهروندان را تسهیل می‌کند.

افروخته با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در ارتقای خدمات عمومی کشور، گفت: بخش قابل توجهی از خدماتی که دولت به شهروندان ارائه می‌کند، با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی قابل توسعه و بهینه‌سازی است و این فناوری‌ها می‌توانند کیفیت، سرعت و دقت ارائه خدمات را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.

وی افزود: یکی دیگر از حوزه‌های مهم بهره‌گیری از هوش مصنوعی، توسعه سامانه‌های حمل‌ونقل هوشمند است که یکی از محورهای اصلی این رویداد نیز به شمار می‌رود و می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و بهبود مدیریت حمل‌ونقل ایفا کند.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی با تأکید بر الزامات موفقیت همکاری‌های فناورانه، اظهار کرد: تحقق این همکاری‌ها مستلزم مدیریت صحیح برخی موضوعات کلیدی است که یکی از مهم‌ترین آنها، امنیت داده‌ها است. داده‌هایی که در فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرند، به‌ صورت متمرکز گردآوری و پردازش می‌شوند؛ از این رو، ضروری است سازوکارها، ضوابط و استانداردهای لازم برای حفاظت از این داده‌ها تدوین شود تا اطمینان لازم نسبت به جلوگیری از نشت اطلاعات، سوءاستفاده از داده‌ها و از بین رفتن آنها فراهم شود.

افروخته با اشاره به اهمیت مالکیت فکری در توسعه فناوری‌های نوین، گفت: یکی دیگر از چالش‌های مهم این حوزه، تضمین حقوق مالکیت فکری است؛ چرا که بخش عمده دارایی‌ها در فناوری‌های نوین و به‌ویژه هوش مصنوعی، دارایی‌های فیزیکی نیستند، بلکه در قالب دارایی‌های نامشهود، از جمله دانش فنی، الگوریتم‌ها، نرم‌افزارها و مدل‌های هوش مصنوعی تعریف می‌شوند.

وی افزود: اگر حقوق مالکیت فکری این دارایی‌های نامشهود به‌درستی تضمین نشود، هرچند ممکن است چرخه توسعه فناوری شکل بگیرد، اما انگیزه برای نوآوری، سرمایه‌گذاری و توسعه فناوری به‌تدریج کاهش خواهد یافت و استمرار این چرخه با چالش مواجه می‌شود.

افروخته با اشاره به دیگر الزامات توسعه فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم، تدوین چارچوب‌های اخلاقی و مقررات مرتبط با هوش مصنوعی است؛ به گونه‌ای که روابط میان بازیگران این حوزه، تخلفات احتمالی و الزامات قانونی به‌صورت شفاف مشخص شود. ایجاد این زیرساخت‌های حقوقی و مقرراتی نیز از وظایف حاکمیتی دولت به شمار می‌رود.

وی افزود: تربیت نیروی انسانی متخصص نیز از دیگر پیش‌نیازهای توسعه هوش مصنوعی است و بدون تأمین سرمایه انسانی توانمند، امکان بهره‌گیری مؤثر از این فناوری در کشور وجود نخواهد داشت.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به دستاوردهای توسعه هوش مصنوعی، اظهار کرد: اگر بتوانیم این الزامات را فراهم کرده و استفاده گسترده‌ای از هوش مصنوعی داشته باشیم، به سمت شکل‌گیری شهر هوشمند حرکت خواهیم کرد؛ شهری که بخش عمده فعالیت‌های آن با اتکا به هوش مصنوعی، در زمان کمتر، با دقت بیشتر و بهره‌وری بالاتر انجام می‌شود. البته شهر هوشمند، نقطه پایان توسعه هوش مصنوعی نیست و مرحله‌ای فراتر از آن با عنوان «شهر شناختی» مطرح است.

افروخته توضیح داد: در شهر شناختی، علاوه بر بهره‌گیری از هوش مصنوعی، حجم گسترده‌ای از داده‌ها به‌صورت مستمر جمع‌آوری، تحلیل و پردازش می‌شود و بر اساس نتایج این تحلیل‌ها، راهکارها و تصمیم‌های جدید اتخاذ خواهد شد. این فرآیند نیز یک اقدام مقطعی نیست، بلکه چرخه‌ای مستمر است که در آن داده‌های جدید تولید می‌شود، تحلیل‌های تازه شکل می‌گیرد و تصمیم‌سازی‌ها به‌طور پیوسته به‌روزرسانی می‌شود.

وی ابراز امیدواری کرد که کشور نیز در این مسیر گام بردارد و زمینه حرکت به سوی شهرهای شناختی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های پیشرفته هوش مصنوعی فراهم شود.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به برنامه‌های این صندوق در حوزه هوش مصنوعی، گفت: صندوق نوآوری و شکوفایی اهمیت این فناوری را به‌خوبی درک کرده و به همین دلیل برگزاری رویدادهای تخصصی در این حوزه را آغاز کرده است.

وی افزود: این برنامه، نخستین رویداد از مجموعه برنامه‌هایی است که صندوق در حوزه هوش مصنوعی برگزار خواهد کرد و امیدواریم با تداوم این سلسله رویدادها، بتوانیم نقش مؤثری در توسعه فناوری، گسترش کاربردهای هوش مصنوعی و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان به‌ عنوان مهمترین بازیگران این عرصه ایفا کنیم.