اگر وسط جمعیت حال کسی بد شد چه کنیم و چه نکنیم

در مراسم‌های بزرگ، احتمال بروز مشکلاتی مانند غش، افت فشار، گرمازدگی یا حتی حمله قلبی و سکته مغزی هرچند اندک، وجود دارد. مهم‌ترین اصل، حفظ آرامش، ایجاد فضای کافی برای بیمار و اطلاع سریع به نیروهای امدادی است.

کمک‌های اولیه قرار نیست جای درمان تخصصی را بگیرد، اما انجام درست چند اقدام ساده در دقایق نخست می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند و فرصت طلایی درمان را تا رسیدن تیم‌های اورژانس حفظ کند.

اولین اقدام؛ جمعیت را کنترل کنید

اگر متوجه شدید حال فردی بد شده است، نخست آرامش خود را حفظ کنید. از تجمع افراد روی بیمار جلوگیری کنید. برای بیمار فضا و هوای کافی ایجاد کنید. یکی از افراد را برای خبر کردن نیروهای امدادی یا اورژانس بفرستید. اگر بیمار روی پا ایستاده، اجازه ندهید ناگهان راه برود. در بسیاری از موارد، همین چند اقدام ساده از بدتر شدن وضعیت جلوگیری می‌کند.

غش معمولاً به دلیل افت فشار خون، گرما، کم‌آبی یا ایستادن طولانی ایجاد می‌شود. در این شرایط چه کار کنیم؟

• بیمار را به آرامی روی زمین بخوابانید.
• پاهای او را حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از سطح بدن قرار دهید.
• لباس‌های تنگ را شل کنید.
• او را به محل خنک منتقل کنید.
• پس از به هوش آمدن، اجازه ندهید فوراً بلند شود.

چه کار نکنیم؟

• به صورت بیمار سیلی نزنید.
• آب روی صورت او نپاشید.
• اگر هنوز هوشیار نشده، چیزی به او نخورانید.

اگر بیهوشی بیش از یک دقیقه طول کشید یا فرد به هوش نیامد، باید فوراً اورژانس را مطلع کرد.

اگر افت فشار یا ضعف شدید بود

علائمی مانند رنگ‌پریدگی، سرگیجه، تعریق، احساس سیاهی رفتن چشم‌ها در صورت افت فشار ظاهر می‌شوند.

لازم است اقدام مناسب را بدانید:

• فرد را بنشانید یا بخوابانید.
• پاهایش را کمی بالا بیاورید.
• آب خنک به او بدهید، البته اگر کاملاً هوشیار است.
• او را در سایه نگه دارید.

اگر علائم ادامه پیدا کرد یا بدتر شد، باید توسط نیروهای امدادی معاینه شود.

اگر افت قند خون رخ داد

این وضعیت بیشتر در افراد مبتلا به دیابت دیده می‌شود و این علائم را دارد:

 لرزش، تعریق شدید، گرسنگی، گیجی، تپش قلب.

 اگر فرد هوشیار است، می‌توان به او آبمیوه، نوشابه معمولی (نه رژیمی)، چند حبه قند عسل یا خرما داد. حدود ۱۵ دقیقه بعد وضعیت او دوباره بررسی شود.

اما اگر فرد بیهوش است، هرگز چیزی داخل دهان او نریزید. در این شرایط باید فوراً اورژانس خبر شود.

اگر گرمازدگی اتفاق افتاد

داغی پوست، سردرد شدید، تهوع، گیجی و اختلال هوشیاری از علائم گرمازدگی هستند.

 اقدامات اولیه در این شرایط به شرح زیر است:

 انتقال فوری به سایه، خنک کردن بدن با پارچه مرطوب، باد زدن و شل کردن لباس‌ها. اگر بیمار هوشیار است، جرعه‌جرعه آب بنوشد.

اما اگر سطح هوشیاری کاهش یافته یا تشنج کرده است، نباید به او آب داد و باید فوراً اورژانس را خبر کرد.

اگر تشنج رخ داد

یکی از شایع‌ترین اشتباهات مردم، نگه داشتن دست و پای بیمار است. اما اقدام درست در این شرایط چیست؟

• اشیای خطرناک اطراف را دور کنید.
• چیزی نرم زیر سر او قرار دهید.
• اجازه دهید تشنج خودبه‌خود تمام شود.
• پس از پایان تشنج، بیمار را به پهلو بخوابانید تا راه تنفس باز بماند.

چه کار نکنیم؟

• چیزی داخل دهان بیمار نگذارید.
• زبان او را نکشید.
• دست و پایش را مهار نکنید.
• به او آب یا دارو ندهید.

اگر تشنج بیش از پنج دقیقه طول کشید یا دوباره تکرار شد، اورژانس باید فوراً در جریان قرار گیرد.

اگر حمله قلبی بود

نشانه‌های مهم شامل درد یا فشار شدید قفسه سینه، انتشار درد به دست چپ، گردن یا فک، تعریق سرد، تهوع و تنگی نفس است.

اقدامات اولیه:

• بیمار را بنشانید یا نیمه‌نشسته قرار دهید.
• فعالیت او را متوقف کنید.
• سریع اورژانس را خبر کنید.

اگر بیمار قبلاً داروی قلبی مانند نیتروگلیسیرین برای خودش تجویز شده دارد، می‌تواند طبق دستور پزشک از آن استفاده کند.

اما داروی افراد دیگر را به او ندهید.

اگر سکته مغزی بود

علائم این حالت را با قانون FAST به خاطر بسپارید:

• F (Face): افتادگی یک سمت صورت
• A (Arm): ناتوانی در بالا آوردن یک دست
• S (Speech): اختلال گفتار
• T (Time): زمان بسیار مهم است؛ سریع اورژانس را خبر کنید.

در این شرایط بهتر است نیروهای امدادی و اورژانس سریعاً وارد عمل شوند. هر دقیقه تأخیر، احتمال آسیب مغزی را افزایش می‌دهد.

چه زمانی باید فوراً اورژانس را خبر کرد؟

در صورت مشاهده بیهوشی، درد شدید قفسه سینه، تشنج، تنگی نفس شدید، علائم سکته مغزی، گرمازدگی شدید، خونریزی کنترل‌نشده و کاهش سطح هوشیاری فوراً اورژانس خبر کنید. منتظر نمانید که حال بیمار بهتر شود.

پزشکان تأکید می‌کنند مهم‌ترین اصل، حفظ آرامش، اطلاع دادن سریع به نیروهای امدادی و خودداری از انجام اقدامات نادرست است. بسیاری از آسیب‌ها نه به دلیل بیماری، بلکه به علت اقدامات اشتباه اطرافیان ایجاد می‌شود.

چند اشتباه رایج

1. ریختن آب داخل دهان فرد بیهوش

2. جمع شدن افراد دور بیمار و جلوگیری از رسیدن هوا

3. تکان دادن شدید فرد

4. دادن داروی خودسرانه

5. اصرار به راه رفتن بیمار

6. فیلم گرفتن به جای خبر کردن نیروهای امدادی