۱۳ چرخش تحول‌آفرین در سازمان بهزیستی کشور

در نشست شورای معاونان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که با حضور وزیر و مدیران استانی برگزار شد، سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، برنامه‌های تحولی این سازمان را با تبیین روشن توضیح داد و مسیر پیش رو را برای ارتقای خدمات و سلامت اجتماعی ترسیم کرد. مختصرِ بخش‌های اصلی برنامه 1) ظرفیت‌محوری و چالش‌های ساختاری حسینی با مرور ظرفیت‌های بهزیستی از منظر نیروی انسانی، ساختار و مأموریت‌های گسترده توضیح داد که این مأموریت‌ها به دو دسته عام و خاص تقسیم می‌شوند. او سپس به برخی چالش‌های موجود اشاره کرد از جمله عدم تعادل بین تنوع مأموریت‌ها و امکانات ساختاری، منابع و اختیارات، و همچنین فاصله بین سلامت اجتماعی و سلامت زیستی از نظر زیرساخت‌ها و نیروها. رئیس سازمان بهزیستی تأکید کرد که سلامت اجتماعی با وجود سهم اثرگذاری بالا—تا 80 درصد—همواره از نظر منابع و ساختار، همسو با سلامت زیستی پیش نرفته است. او همچنین از تأخیرهای علمی در حوزه سلامت اجتماعی و روانی سخن گفت و یادآور شد که دانش سازمانی در این حوزه به اندازه سلامت زیستی رشد نکرده است. بهزیستی از نظر گفتمانی و جبران خدمات کارکنان و کارشناسان نیز نسبت به سایر وزارتخانه‌ها با تاخیر مواجه بوده است. 2) تدوین و اجرای تحول‌آفرین براساس این توازن‌های ناهمگون و تاخیرهای موجود، مرکز برنامه‌ریزی، فناوری و فضای مجازی به طراحی متدولوژی تحول در سه محور اصلی اقدام کرده است: تشخیص و تحلیل وضعیت، تطبیق سیاست‌ها و برنامه‌ها، و طراحی مسیرهای عملیاتی و تحول‌گرا. تحلیل شکاف‌ها و مضامین با توجه به قوانین بالادستی و راهبردهای سازمانی و وزارت، منجر به استخراج 13 چرخش تحول‌آفرین شد که هدفشان هدایت از وضع موجود به وضعیت مطلوب است. 3) محله‌محوری، مشارکت و خانواده‌محوری قرار است چرخش‌های کلیدی به سه جهت اساسی متمایز شود: - توجه به محله‌محوری و مشارکت مردمی از طریق طرحی با نام «سلام». - کاهش وابستگی صرف به منابع دولتی و حرکت به سمت زیست‌بوم مشارکت جامع، همراه با رویکردهای اشتغال دیجیتال و اشتغال مراقبتی. - تغییر در رویکرد از پشتیبانی صرف به فرصت‌آفرینی و توانمندسازی، با برنامه‌ریزی‌های خط‌سیر، غربالگری، مهارت‌آموزی، هدایت شغلی و توسعه بازار کار. خانواده‌محوری و سالمندی سالم در بخش خانواده‌محوری، به جای تمرکز مرکزمحوری، توجه به خانواده‌ها و رویکردهای خانوادگی در الزامات اجرایی تقویت می‌شود. از جمله طرح‌های پیشنهادی می‌توان به مراکز ویژه اوتیسم زیر 14 سال و بالای 14 سال، طرح مراقب همراه، خانه‌های بهداشت جامع، مراکز روزانه فرزندان و طرح‌های متعدد دیگر اشاره کرد. همچنین توسعه مراکز روزانه و خانه‌های کوچک با هدف تقویت خانواده‌محوری در حال برنامه‌ریزی است و افزایش کمک‌های مبتنی بر خانواده و پرستاری در خانواده در دستور کار قرار دارد. هم‌سو با این رویکردها، سالمندی سالم جایگزین سالمندی پرخطر می‌شود. با توجه به پیرشدن جمعیت، پژوهش‌های داده‌محور در زمینه سالمندی و راه‌اندازی سامانه‌های خدمات سالمندان و همچنین پدید آوردن فرصت‌های شغلی مرتبط با سالمندی همچون نقره‌دهی، ایجاد مراکز نوین سالمندی، و قانون جامع سالمندی در نظر گرفته شده است. ارتقای جایگاه شورای سالمندی به عنوان یکی از پیش‌نیازهای اجرایی این چرخش نیز مورد تأکید است. رویکرد مشارکتی و هوش مصنوعی در سازمان حسینی از چرخش دیگری نیز گفت که به سمت مشارکتی‌تر شدن سازمان و کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت اشاره دارد. تغییر از نگاه پاتولوژیک به رویکرد پیشگیرانه، و همچنین حرکت از خدمات توانبخشی سنتی به نسخه‌های نوین، با ترکیبی از فعالیت‌های هنری، ورزشی و معنوی، از جمله خدمات توانبخشی از راه دور، به عنوان محورهای اصلی این تحول مطرح شد. در پایان، اشاره به تبدیل سازمان به نهاد فناورانه مبتنی بر هوش مصنوعی و ارائه امکاناتی مانند داشبورد مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی از طریق مگاپروژه‌ای با این هدف مطرح شد. با این بازنگری، سازمان بهزیستی قصد دارد به شکلی عملی و هدفمندتری به نیازهای سالمندان، خانواده‌ها و جامعه پاسخ دهد و از طریق رویکردهای محله‌محور، مشارکت گسترده و استفاده از فناوری، سطح خدمات را بهبود بخشد.