پشت‌پرده تثبیت وام ازدواج/ وام ازدواج ۳۰۰ میلیون ماند

در جریان بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، موضوع وام ازدواج بار دیگر به چالش اصلی میان مجلس، بانک مرکزی و نهادهای مرتبط تبدیل شد. در حالی که پیشنهاداتی برای افزایش مبلغ این وام مطرح شده بود، نهایتاً بعد از چندین رفت و برگشت میان کمیسیون فرهنگی مجلس و سازمان برنامه و بودجه، مبلغ وام ازدواج همانند قبل باقی ماند. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که تعداد متقاضیان وام، رو به افزایش بود و منابع بانکی نیز محل بحث و اختلاف شدید بین نهادهای سیاست‌گذار به شمار می‌رفت. تأمین منابع برای وام ازدواج و فرزندآوری در سال‌های اخیر به یکی از مشکلات جدی در سیاست‌های حمایتی تبدیل شده است. به همین منظور، گفت‌وگویی با یکی از کارشناسان بانکی در این زمینه صورت گرفته که در زیر خلاصه‌ای از آن آورده شده است: پرسش: روند درخواست وام ازدواج و فرزندآوری در سال‌های اخیر چگونه بوده و دلیل صف‌های طولانی چیست؟ کارشناس: ما طی چند سال گذشته بر روی مسئله وام ازدواج و فرزندآوری کار کرده‌ایم. باید تأکید کنم که این وام‌ها با سایر وام‌ها متفاوت هستند. معمولاً در حوزه‌هایی مانند مسکن وامی تصویب می‌شود که لزوماً اجرایی نمی‌شود، اما درباره وام ازدواج و فرزندآوری هر چه در قانون بودجه پیش‌بینی شود، بانک‌ها ملزم به پرداخت آن هستند. به طور میانگین، سالانه یک میلیون نفر برای وام ازدواج و تقریباً همین تعداد برای وام فرزندآوری متقاضی وجود دارد و طبق این آمار، به راحتی می‌توان منابع لازم را در قانون بودجه پیش‌بینی کرد. اما از سال ۱۴۰۱ به بعد، میزان منابع تخصیص‌یافته با حجم تقاضا متناسب نبوده و توازن میان منابع و نیازها بر هم خورده است. پرسش: این عدم توازن چه عواملی دارد؟ کارشناس: از سال ۱۴۰۱، بانک مرکزی سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری برای کنترل ترازنامه‌های بانک‌ها اجرا کرده است. این سیاست سبب محدودیت در اعطای وام‌ها شده و فضای مالی را تنگ‌تر کرده است. بنابراین، بانک مرکزی نمی‌تواند هم به دلیل فشار تقاضا موافقت کند که وام‌های ازدواج و فرزندآوری با حجم بالایی پرداخت شود. به همین دلیل، در خلال تصویب بودجه، این نهاد تلاش می‌کند که منابع مربوط به این وام‌ها کاهش یابد. پرسش: در بودجه سال ۱۴۰۳ چه تغییراتی اعمال شد؟ کارشناس: در بررسی بودجه آن سال، بانک مرکزی تحت فشار بوده که منابع مالی افزایش نیابد. در ابتدا مبلغ منابع از ۲۰۰ همت (هزار میلیارد تومان) به ۳۰۰ همت افزایش یافت و همچنین مبلغ وام‌های فردی به ۳۰۰ میلیون تومان رسید. اما پس از بررسی در مجمع تشخیص مصلحت، نهایتاً منابع مجدداً به ۲۰۰ همت بازگشت و وضعیت صف‌های درخواست وام ازدواج به شدت نگران‌کننده شد. پرسش: روند تصویب بودجه سال ۱۴۰۴ چگونه بود؟ کارشناس: در زمان تصویب بودجه سال ۱۴۰۴، تلاش‌ها برای محدود نگه‌داشتن منابع بار دیگر ادامه داشت. در نخست، جمع‌بندی کمیسیون‌های مربوطه به ۲۷۰ همت بود، اما در مجلس به عدد ۳۴۰ همت رسید که این بار هم با تأکید مجمع به ۲۷۰ همت کاهش پیدا کرد. واقعیت این است که مجمع در دو سال متوالی با سیاست‌های بانک مرکزی هم‌راستا شده و منابع را تقلیل داده است. کارشناس اضافه کرد: در حال حاضر، بیشتر از ۵۰۰ هزار نفر در صف دریافت وام ازدواج و فرزندآوری هستند و پیش‌بینی می‌شود این رقم به یک و نیم میلیون نفر برسد. از این منظر، اگر سال آینده نیز دواطلبان جدیدی به این جمع اضافه شوند، احتمالأ مدت زمان انتظار آنها به بیش از ۹ ماه خواهد رسید. پرسش: به‌طور کلی در شرایط کنونی چه اقداماتی انجام‌شده است؟ کارشناس: در حال حاضر، تصمیم‌گیری نهایی درباره منابع به مجمع تشخیص و شورای عالی نظارت بستگی دارد. اگر این نهاد به کاهش دوباره منابع اقدام کند، مشکلات بیشتری در تامین وام‌ها ایجاد خواهد شد. در نهایت، برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که منابع بانکی می‌تواند نیازهای متقاضیان را تامین کند، بنابراین نیاز به شفاف‌سازی‌های بیشتر در این زمینه احساس می‌شود.