ماجرای عید غدیر / مراسم عید غدیر خم در ایران

تاریخ عید غدیر ۱۴۰۳

• امسال تاریخ عید غدیر خم ۱۴۰۳ به تاریخ رسمی ایران (شمسی) برابر است با روز سه شنبه ۵ تیر ۱۴۰۳ (تعطیل رسمی کل کشور)
• امسال تاریخ عید غدیر خم ۱۴۰۳ به تقویم میلادی ۲۵ June سال ۲۰۲۴ است
• امسال عید غدیر ۱۴۰۳ به تقویم قمری برابر است با ۱۸ ذی‌الحجه سال ۱۴۴۵.

تاریخچه عید غدیر خم

در ۴ ذی الحجه، پیامبر به همراه قریب بر هزاران تن از یارانش، سفر خود به سمت مکه را آغاز کرد. از آنجایی که این آخرین سفر حج پیامبر بود، بعدها به “حجه الوداع” معروف شد. هنگامی که مناسک حج انجام شد و پیامبر و یارانش از مکه به سمت مدینه در حال حرکت بودند در راه بازگشت به پیامبر آیه ۶۷ سوره مائده نازل شد که ” ای رسول، آنچه که از جانب پروردگارت بر تو نازل شده است را به یارانت برسان که اگر چنین نکنی رسالت او را انجام نداده ای” . که بعدها به این آیه، آیه تبلیغ هم گفتند.

منابع متعدد شیعه و سنی، احادیثی موثق از این واقعه که در سال ۶۳۲ هجری قمری رخ داد را ثبت کرده اند. پیامبر اکرم پس از دریافت این وحی از سمت جبرئیل، در منطقه ای به نام غدیر خم توقف کرد و تصمیم گرفت تا در جمع یارانش سخنرانی کند.

در این حین، پیامبر دست علی (ع) را بلند کرد تا همه ببینند و پرسید: ای مردم، آیا من بر شما ولایت ندارم؟ مردم پاسخ دادند: بلی. سپس پیامبر فرمود: ” من کُنتُ مولاهُ، فهذا علی مولاهُ “، یعنی هرکه من مولای او هستم، علی مولای اوست. پیامبر این جمله را سه بار تکرار کردند و همچنین پس از این فرمودند: خدایا با هرکه با علی دوست است دوست باش و هرکس که علی را حمایت میکند توام حمایتش کن. سپس از مردم خواست تا حاضرین این پیام را به غایبان هم برسانند.

عکس عید غدیر

بر اساس اعتقاد شیعیان، پیامبر (ص) با معرفی حضرت علی به عنوان مولای مسلمین، مقام معنوی خود را که از جانب خداوند به او اعطا شده بود را به حضرت علی منتقل کرد و او و همه امامان پس از او را مولای مسلمانان قرار داد. به دستور حضرت محمد (ص)، حضرت علی از تمامی مسلمانانی که در غدیر خم حضور داشتند، بیعت گرفت. بر اساس روایات و منابع شیعه، پس از این بیعت، آخرین آیه قرآن بر پیامبر نازل شد: ” در این روز دین شما را برای شما کامل کردم، حجت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را برای شما به عنوان دین انتخاب کردم”.

از آنجایی که پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، آخرین رسول خدا در مقام پیامبری بود، پس میتوان این دوره را به عنوان پایانی بر دوره نبوت و آغاز دوره امامت در نظر گرفت. عید غدیر خم از جمله اعیادی است که برای مسلمانان شیعه در سراسر جهان از اهمیت زیادی برخوردار است.

دلیل این اهمیت، سنت معتبر حدیث ثقلین است. در غدیر خم، پیامبر فرمودند: “من در میان شما، دو امر ثقلین میگذارم، اول کتاب خدا( ریسمان الهی) و دوم اهل بیتم را. این دو هرگز از هم جدا نمیشوند تا در کنار حوض کوثر نزد من برگردند”.

مسلمانان سراسر دنیا روز ۱۸ ذی الحجه را به عنوان سالگرد بیعت پیامبر با حضرت علی جشن میگیرند. در سده های اخیر در نجف اشرف، هر ساله جشن بزرگی در صحن حرم مطهر حضرت علی(ع) برگزار میشود و بزرگان و علمای شیعه و سفرای کشورهای اسلامی در آنجا حضور میابند و سخنان و قصیده های گهرباری قرائت میکنند.

در ایران هم مراسمات مختلفی برای این روز در انجام می‌شود. تاریخ روز عید غدیر خم ۱۴۰۳ روز سه شنبه ۵ تیر ماه است.

غدیر خم کجاست؟

غدیر خم هم به اجتماع مسلمانان هنگام خطبه حضرت محمد اطلاق میشود و هم نام مکانی است که در آن حوض و یا مرداب( غدیر) وجود دارد که از چشمه ای نزدیک در وادی معروف به خم در بین شهرهای مکه و مدینه تغذیه میشد.

مرداب غدیر، در نزدیکی شهرک الجحفه قرار داشت که مسیرهای مدینه، مصر و عراق در آن با یکدیگر تلاقی پیدا میکردند. کلمه خم را به معنای فریبکار هم ترجمه کرده اند و نام آن دره به دلیل شور بودن و نامناسب بودن آب آن مرداب است.

در زمان وقوع رویداد غدیر خم، ساکنان اصلی آن منطقه یعنی قبایل بانو خراعه و بنی کنانا، به دلیل مرتع نامناسب و آبوهوای خشن آنجا را ترک کرده بودند. در منابع شیعه، محیط خشک و خشن غدیر خم، به عنوان تاکید بر فوریت انجام وظیفه حضرت محمد (ص) تلقی میشود.

احادیث درباره عید غدیر خم

حدیث‌های فراوانی درباره عید غدیر خم روایت شده که در ادامه بر برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• پیامبر ( ص) درباره این روز فرموده اند روز عید غدیر خم بهترین عید امت من است و روزی است که خداوند متعال به برادرم علی ابن ابیطالب فرمان داد تا پرچمدار امت من باشد. علی( ع) مسلمانان را پس از رحلت من هدایت میکند و این روزی است که خداوند دین را بر مردم کامل کرد و اسلام را به عنوان دین آنان برگزید.
• امام صادق (ع) درباره روز عید غدیر خم فرمودند: ” روز غدیر خم، عید بزرگ خداوند است. خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرده است مگر اینکه این عید را به عنوان بزرگترین عید میشناسد. نام این عید در آسمانها و زمین روز عهد است. در حدیث دیگری از امام صادق، عید غدیر، بزرگترین و باشکوهترین عید مسلمانان است که در هر ساعت از آن لازم است مردم خدا را شکر کنند.
• امام رضا (ع) فرمود: روز غدیر در میان آسمانیان محبوبتر از اهل زمین است. اگر مردم قدر این روز را میدانستند، بی تردید فرشتگان ده بار در روز با آنها مصافحه میکردند.
• امام صادق(ع) فرمود: کسى که در روز عید غدیر هر ساعتى که خواست، دو رکعت نماز بخواند و بهتر اینست که نزدیک ظهر باشد که آن ساعتى است که امیرالمؤمنین(ع) در آن ساعت در غدیر خم به امامت منصوب شد، (هر که چنین کند) همانند کسى است که در آن روز حضور پیدا کرده است.
• زیاد بن محمد درباره غدیر خم میفرمایند: از امام صادق (ع) پرسیدم آیا مسلمانان عید دیگری به جز عید قربان و عید فطر دارند؟ ایشان جواب دادند بلی، عید غدیر خم؛ روزی که پیامبر، علی (ع) را به عنوان جانشین خود بر مسلمانان معرفی کرد.
• امیر المومنین (ع) در خطبه روز غدیر فرمود: وقتی یکدیگر را ملاقات کردین دیده بوسی کنید و به یکدیگر هدیه بدهید. این سخنان را به هرکه بود و شنید به آنکه نبود برساند. توانگر به سراغ مستمند و قدرتمند به یاری ضعیف برود.
• امام باقر (ع) فرمود: اسلام بر پنج پایه استوار است: نماز، زکات، روزه، حج و ولایت و به هیچ چیز به اندازه ولایت که در روز غدیر خم به آن تاکید شده است، توجه نشده است.
• رسول خدا (ص) فرمود: ای علی؛ من شهر علمم و تو درب آن هستی. به شهر جز راه درب آن نمیتوانند وارد شوند. تو پیشوای امت من و جانشین من در این شهر هستی. کسی که از تو اطاعت کند سعادتمند و کسی که از تو سرپیچی کند بدبخت است. دوستدار تو سود میبرد و دشمن تو ضرر میکند.

نقاشی عید غدیر

چرا به عید غدیر خم، عید سیدها میگویند؟

شاید شما هم این موضوع را شنیده اید که عید غدیر، مختص افراد سید است. اما شاید با علت آن آشنایی ندارید. جالب است بدانید که طبق جستجویی که در منابع قرانی و حتی احادیث شده است، هیچ جایی به اینکه عید غدیر مختص سیدهاست اشاره‌ای نشده است. از مرحوم صدوق نقل شده است که پیامبر خدا فرموده‌اند، عید غدیر خم یکی از بزرگترین عیدهای امت من است که در آن من علی (ع) را به عنوان جانشین خودم معرفی کردم.

از این روایات می‌توان به این نتیجه رسید که عید غدیر خم مختص همه شیعیان است؛ و قطعا باید همینطور باشد. چرا که از عید غدیر به عنوان روز ولایت یاد می‌شود. بهتر است بدانید که در بین مسلمانان سایر کشورها هم همچین چیزی وجود ندارد. اما از خوبی هایی که این عید به عنوان عید سیدها دارد میتوان به دید و بازدید با اقوامی که سید هستند و کمک های مالی سادات به افراد نیازمند اشاره کرد.

عید غدیر مسلمانان

دیدگاه های مختلف درباره عید غدیر

اگرچه واقعه غدیر خم یک رویداد تاریخی و واقعی است، اما در تفسیر آن بین شیعه و سنی تفاوت هایی وجود دارد. مولا یک واژه عربی است که چندین معنا دارد از جمله ” استاد”، ” رهبر”، ” حامی”، “محبوب” و “همسایه”. در متن غدیرخم، هر فرقه ای کلمه مولا را بر اساس خطوط فکری خودش تعریف میکند. در ادامه به چندی از دیدگاه های شیعیان و اهل سنت درباره مولا و واقعه غدیر خم اشاره خواهیم کرد.

عید غدیر از دیدگاه شیعیان

برای مسلمانان شیعه، غدیرخم به معنای تصدی گری علی (ع) با ولایت جامعه مسلمانان پس از حضرت محمد ( ص) است. روایات شیعه بیان میکنند که عمر و اصحاب پیامبر پس از خطبه، برای تبریک و بیعت با علی (ع) ملاقات کردند و حتی او را امیرالمومنین خطاب کردند. به عقاید شیعه، حضرت محمد(ص) را وادار کرد تا اعلامیه خود را درباره علی(ع) که از ترس واکنش برخی از یارانش به تاخیر انداخته بود برساند.

عید غدیر از دیدگاه اهل سنت

در دیدگاه مسلمانان اهل سنت، غدیر خم با جانشینی حضرت علی(ع) همراه نیست. اهل سنت عقیده دارند که این رویداد به لشکرکشی علی(ع) در یمن مرتبط است؛ جایی که او به تازگی قبل از حجه الوداع از آنجا برگشته بود.

طبق روایات، علی( ع) رهنمودهای اسلامی را برای توزیع غنائم به شدت تحمیل کرده است وگفته میشود که خشم برخی از سربازان را برانگیخته است.

برای مثال این کثیر در روایت خود از این قسمت با علی طرف میشود، اما همچنین پیشنهاد میکند که خطبه غدیر خم صرفا به عنوان اعلام عمومی عشق و احترام محمد(ص) به علی(ع) در پرتو وقایع پیشین است.