سکوی پرش ایران در بازار کتاب منطقه/ ادبیات کودک ایران در میان لبنانی‌ها حکم کیمیاست

ایران اکونومیست،نمایشگاه کتاب بیروت با شعار «من به وقت بیروت می‌خوانم» از روز دوازدهم آذرماه با حضور ناشرانی از لبنان، ایران، سوریه، عراق، فرانسه و ... در پایتخت لبنان برگزار شد. در شصت و چهارمین دوره این نمایشگاه که در بیستم آذرماه به کار خود پایان داد، تعدادی از آثار ایرانی برای اولین‌بار در نمایشگاه عرضه شدند که بخشی از آنها مورد اقبال مخاطبان عرب‌زبان نیز قرار گرفت.

بسیاری از فعالان نشر بر این باورند که شرکت در نمایشگاه‌های منطقه‌ای و ورود آثار ایرانی به بازارهای جهانی می‌تواند بازکننده بخشی از گره نشر ایران باشد که طی سال‌های گذشته پیچیده‌تر و به کلافی سردرگم تبدیل شده است؛ به ویژه آنکه بازار کتاب لبنان از گذشته به عنوان یکی از بازارهای معروف و مرجع در زمینه چاپ و نشر آثار در میان کشورهای عربی شهره است؛ چنانکه گفته‌اند: «مصری‌ها می‌نویسند، لبنانی‌ها چاپ و منتشر می‌کنند و عراقی‌ها می‌خوانند».

در چنین شرایطی شرکت در نمایشگاه‌های منطقه‌ای و اقبال مخاطبان منطقه به کتاب‌های ایرانی می‌تواند گره‌گشای بخشی از صنعت نشر ایران باشد. تبادلات فرهنگی میان ایران و لبنان در حوزه نشر، طی سال‌های گذشته در چند حوزه فعال بوده است؛ از چاپ قرآن گرفته تا عرضه آثاری که با موضوع دفاع مقدس یا ادبیات مقاومت به چاپ رسیده‌اند. در این زمینه، بازار لبنان همواره بازاری یک‌سویه از ترجمه کتاب‌های ایرانی بوده که توانسته مخاطبان خوبی را به سمت خود جلب کند. اما ظرفیت‌های نشر ایران برای حضور در بازار نشر کشوری همچون لبنان، ظرفیت‌های گسترده‌تر و با دایره شمول بیشتری است. به عنوان نمونه، به نظر می‌رسد بازار لبنان جای مناسبی برای عرضه کتاب‌های ایرانی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان باشد؛ چنانکه پیش از این نیز ادبیات کودک و نوجوان ایران همواره سکوی پرش نشر ایران در نمایشگاه‌های خارجی بوده است. 

هرچند بده بستان‌های فرهنگی میان دو کشور در حوزه نشر رو به بهبود و افزایش است، اما به نظر می‌رسد برنامه منسجمی برای بهره‌گیری از این بازار وجود ندارد و چشم‌انداز مشخصی در این زمینه در دیپلماسی فرهنگی ما تعیین نشده است. حرکت‌های فرهنگی صورت گرفته در این زمینه عموماً بارقه‌های فردی و با تلاش ناشران فعال بوده است. علیرضا سبحانی نسب، مدیر نشر جمال، از جمله ناشرانی است که در دوره اخیر نمایشگاه کتاب بیروت حضور داشت. او در گفت‌وگویی با تسنیم، کتاب‌های ایرانی را برای خانواده‌های لبنانی به عنوان «کیمیا» توصیف و تأکید کرد که حضور ایران در این رویداد فرهنگی می‌تواند «معنادارتر» شود. مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید در ادامه بخوانید:

لبنان همیشه به عنوان یکی از حوزه‌های جدی نشر در میان کشورهای عربی مطرح بوده و می‌شود گفت نمایشگاه کتاب بیروت یکی از رویدادهای مهم فرهنگی در منطقه به شمار می‌آید. این رویداد چه ظرفیت و فرصتی را می‌تواند برای نشر ایران ایجاد کند؟

لبنان هم از نظر جغرافیایی موقعیت بسیار ارزشمندی در جهان اسلام دارد و هم از منظر جغرافیای فرهنگی در جهان اسلام از جایگاه بلندی برخوردار است. از سوی دیگر، موضوع چاپ و تحقیقات علوم اسلامی در لبنان از گذشته زبانزد بوده که هم‌اکنون نیز هم رگه‌هایی از این اهتمام به نشر کتاب در این کشور باقی و قابل ملاحظه است.

کشور لبنان در سال‌های متمادی از وجود علمای بزرگی بهره‌مند بوده و هست که از جمله شخصیت‌های مطرح معاصر در این زمینه می‌توان به سیدجعفر مرتضی عاملی، از پژوهشگران مطرح در حوزه تاریخ اسلام و تشیع و از اساتید حوزه‌های قم و لبنان اشاره کرد که سه سال پیش دار فانی را وداع گفت. ایشان از جمله کسانی بود که شیوه مهمی در تاریخ‌نگاری و تأویل تاریخ بنا گذاشت که جا دارد چند واحد دانشگاهی برای تشریح شیوه ایشان در حوزه‌های یاد شده بنویسیم و در دانشگاه‌ها تدریس کنیم؛ به عبارت دیگر، در سال‌های اخیر نیز لبنان از وجود علمای بزرگی بهره‌مند بوده است که آثار آنها و فعالیت‌هایشان در زمینه‌های مختلف پژوهشی حائز اهمیت است. 

علاوه بر این، لبنان از جمله کشورهایی است که در اطلس زمانی ما در جهان اسلام، نقش بی‌بدیلی دارد؛ حزب‌الله و دوستداران حزب‌الله در زمانی که نیاز بوده در برابر استکبار رژیم صهیونیستی و زیاده‌خواهی‌های او، خون و جان و مال بدهند، دریغ نکرده و با مقاومت مقابل این زیاده‌خواهی‌ها ایستادند. مردم اینجا اهتمام خیلی ویژه‌ای به حفظ باورها، اعتقادات و تربیت فرزندانشان دارند؛ لذا خیلی تلاش می‌کنند که از نظر مطالعه و باورها به‌روز باشند.