دورنمای حل و فصل مسأله هسته ای ایران/آیا اشتباه بدتر از جنایت است؟

به گزارش ایران اکونومیست حسن روحانی ، رئیس جمهور ایران بدون شک خبر ساز اصلی نشست کنونی مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک شد. اعلامیه های صادره وی در باره مسأله هسته ای ایران در جریان نشست مجمع عمومی امکان صحبت در باره خط جدید تهران و حتی « پروسترویکای ایرانی» را فراهم ساخت.

ناظران در وهله اول به تلاش رئیس جمهور ایران برای آغاز سریع مذاکرات در باره مسأله هسته ای ایران و مهمتر از همه حل و فصل آن طی سه- شش ماه توجه نشان دادند. در عین حال، آقای روحانی بر این نکته تأکید ورزید که آیت الله خامنه ای رهبر عالی کشور اختیارات زیادی به دولت وی برای انجام مذاکرات و دستیابی به نتایج واگذار کرده است.

آیا نقشه های رئیس جمهور روحانی به واقعیت مبدل خواهند شد؟ ایران برای حل و فصل مسأله هسته ای چه گام هایی می تواند بردارد؟ چه مشکلاتی ممکن است در این رابطه بروز کنند؟

ولادیمیر ساژین این موضوع را مورد تفسیر قرار داده چنین می نویسد:

حل و فصل تمام و کمال مسأله هسته ای ایران از راه سیاسی - دیپلماتیک و علمی – فنی فوق العاده دشوار است. وقتی رئیس جمهور ایران از سه – شش ماه صحبت می کند، به احتمال قرین به یقین منظور وی این است که طی این مدت طرفین روش و زمان و الگاریتم عمل شرکت کنندگان را معین کرده و به اجرای عملی توافق ها رو خواهند آورد.

تهران روی آن حساب می کند که طی یکسال بتوان به توافق نهایی بین ایران و گروه « پنج بعلاوه یک» ( پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل و آلمان) رسید. جعفر ظریف وزیر امور خارجه ایران پس از پایان دیدار دیروزی با همتایان خود از کشورهایی عضو این گروه از این موضوع یاد کرد. این دیدار در زمینه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک برگزار شد. به عقیده متخصصان، این را می توان زمان واقعی دانست.

اولین گام های طرفین چه می تواند باشد؟ آنتون خلوپکوف رئیس مرکز انرژتیک و امنیت روسیه که اکنون در مقر آژانس بین المللی انرژی اتمی در وین قرار دارد در باره این موضوع اظهار نظر کرده گفت: در صورت رسیدن به توافق، ایران با منجمد کردن روند غنی سازی اورانیوم تا سطح 20 درصد موافقت خواهد کرد. به نظر من تهران به یکسری اقدامات جدید برای افزایش شفافیت برنامه هسته ای خود دست خواهد زد. در وهله اول سفرهای مکمل متخصصان آژانس بین المللی انرژی اتمی به ایران و از جمله دیدن از تأسیسات هسته ای مطرح خواهد شد که قبلا بازرسان آژانس نمی توانستند از آنها دیدن کنند و یا دسترسی محدودی به آن تأسیسات داشتند. علاوه بر آن، احتمال زیادی می رود که در آینده ایران مفاد پروتکل الحاقی موافقتنامه با آژانس بین المللی انرژی اتمی را به تصویب برساند که توسط ایران امضا شده بود اما به تصویب نرسیده بود. پروتکل الحاقی به آژانس بین المللی انرژی اتمی اختیارات زیادی می دهد تا بتواند کنترل خود را بر فعالیت هسته ای برقرار کند. لازم به یادآوری است زمانی که آقای روحانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در اوایل سال 2000 میلادی بود در عمل از این پروتکل بدون تصویب آن استفاده شد. اکنون نیز ممکن است از این مکانیزم استفاده شود.

در عین حال، مشخص است که اولین گام های ایران برای سازش باید با عملیات جوابیه واقعی مخالفان همراه باشد. منظور ملایم شدن گام به گام تحریم های مالی – اقتصادی و یا رفع بخشی از آنهاست که از سوی جامعه بین المللی بر علیه ایران وضع شده اند. البته نمی توان تا رسیدن به نتایج روی لغو کامل تحریم ها حساب کرد. به گفته جون کری وزیر امور خارجه آمریکا « ایالات متحده قصد ندارد تا زمان جریان روند با ثبات، شفاف و مطمئن در برنامه هسته ای ایران تحریم ها را لغو کند. ما باید متقاعد شویم که ایران در حال اجرای برنامه هسته ای نظامی نیست.»

در زمان حاضر موضوع استفاده از طرح پیشنهادی « گام به گام» سرگی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در دستور روز قرار دارد. بر اساس آن حل و فصل گام به گام مسأله ایران در نظر گرفته می شود: ایران یکی از مطالبات شورای امنیت سازمان ملل و یا آژانس بین المللی انرژی اتمی را در مدت زمان معینی اجرا می کند و در جواب، تحریم معینی لغو خواهد شد. به این ترتیب پیشروی تا سطح « صفر» - بدون مطرح شدن ادعا، بدون تحریم.

شایان ذکر است که مشکلات عینی و ذهنی در روند راه حل مسأله هسته ای ایران وجود دارد. قبل از هر چیز وجود اپوزیسیون با نفوذ و مخالفان روسای جمهور ایران و آمریکا در هر دو کشور در رابطه با دورنمای عادی سازی مناسبات بین ایران و آمریکا.

با وجود این، همانا حالا این دورنما بهتر از هر زمان دیگری از سال 1979 میلادی است. اگر از این شانس کمیاب استفاده نشود باید گفته تالیران را به یاد آورد که گفت: اشتباه بدتر از جنایت است.