کد خبر : ۶۸۳۱۸
تاریخ انتشار : ۰۷ دی ۱۳۹۳ - ۰۹:۳۵
میراث فرهنگی‌ گرانقدرتر از این؟
روزنامه‌های صبح امروز ایران در سرمقاله‌های خود به مهمترین مسائل روز کشور و جهان پرداخته‌اند از جمله «میراث فرهنگی‌ گرانقدرتر از این؟!»،«الگویی برای نظارت و مدیریت رسانه ملی»،«دست آمریکا دوباره رو شد»،«کاستی های دولت الکترونیک»،«مردمی بودن نظام عامل دفع فتنه»،«آنجا بزرگ‌ترین اجتماع معرفتی جهان بود»،«افول داعش در سرزمین شام»،«مین‌گذاری در زمین خودی»،«کدام اصلاح‌طلب، کدام اصولگرا»،«اتاق بازرگانی مطلوب»و... که برخی از آنها در زیر می‌آید.
کیهان:میراث فرهنگی گرانقدرتر از این؟!

«میراث فرهنگی گرانقدرتر از این؟!»عنوان یادداشت روز روزنامه کیهان به قلم حسین شمسیان است که درآن می خوانید؛

1- عابران و جهانگردانی که فرانسه را برای یک سفر گردشگری انتخاب کرده اند، حکایت می کنند که هر روز عصر شاهد یک مراسم رسمی و باشکوه در «دروازه پیروزی» واقع در میدان «شارل دوگل» پاریس هستند. دروازه پیروزی، بنایی تاریخی است که یونسکو آن را در زمره آثار جهانی ثبت کرده و همه ساله گردشگران زیادی از شرق و غرب عالم از آن بازدید می کنند. در دیواره داخلی و بر فراز این بنا، نام فرماندهان نظامی فرانسه که در جنگ های این کشور کشته شده اند نقش بسته است.

در زیر این بنا نیز یک «سرباز گمنام» فرانسوی دفن شده و برفراز مزار او و به نشان ادای احترام به جانباختگان راه میهن، آتشی همیشه فروزان جلب توجه می کند. عصر هر روز در مراسمی رسمی، این شعله تجدید می شود و هزاران جهانگرد این مراسم را از نزدیک می بینند. در طول سال های متمادی، اجرای این مراسم حتی برای یک باز هم تعطیل نشده و برف و باران های شدید پاریس هم هیچگاه مانع اجرای آن نشده است. چند کشور آن سوتر، در کنار باغ «الکساندر» مسکو نیز مقبره سرباز گمنامی است که در آنجا هم هر روزه مراسم نمادین احترام برگزار می شود. مقامات رسمی جهان به آن ادای احترام می کنند و جزء دیدنی های روسیه قلمداد می گردد.

2- هفته قبل و در آستانه شهادت حضرت امام رضا(ع) قرار بود مردم مومن یزد پس از حدود 2 دهه انتظار، میزبان 8 شهید گمنام باشند شهدایی که جانشان را نه در جنگ هایی برای کشورگشایی، که در راه دفاع در برابر حمله دشمن متجاوز و پاسداری از اسلام و قرآن فدا کرده بودند. همه چیز برای یک مراسم آبرومند و پرشکوه در شأن شهیدان و در حد و اندازه مردم یزد مهیا بود. از مدت ها قبل مکان نمایی مناسبی برای آرامگاه ابدی این عزیزان انجام شده بود و همه مقدمات به خوبی فراهم بود.

اما در کمال تعجب و درست پس از انتقال پیکر این شهدای عزیز و گمنام به یزد، ناگهان مسئولان میراث فرهنگی و برخی مسئولان استانی بنای خلف وعده و ناسازگاری گذاشته و اعلام کردند اجازه دفن شهدا در محلی که از قبل مورد توافق قرار گرفته بود را نمی دهند! اینکه چرا مسئولان فرانسه و روسیه و بسیاری دیگر از نقاط جهان برای کشته شدگان جنگ آنگونه ارزش و احترام قائلند و در اینجا عده ای برخلاف نظر یک ملت، هر چه در توان دارند برای کارشکنی در دفن عزیزترین فرزندان ملت بکار می گیرند، نکته تعجب آوری است که باید آن را در گذشته آن افراد و تقابل راهشان با شهیدان جستجو کرد. اما بهانه مخالفان برای دفن شهیدان گمنام در میدانی که نماد شهر یزد است چه بود و فرجام ماجرا به کجا انجامید؟

3- آنها که مانع وصال مردم یزد با فرزندان گمنامشان بودند، اینگونه بهانه می آورند که محل دفن یعنی میدان امیر چخماق «میراث تاریخی» است و دفن شهیدان در آن، به هویت بنای تاریخی لطمه می زند و مانع ثبت آن در یونسکو می شود! همچنین اینگونه ادعا می شد که براساس «قانون» دفن اموات در اماکن و معابر عمومی» ممنوع است نمی توان و نباید شهدا را در میدان امیر چخماق دفن کرد! اما آیا واقعا این دروغ ها راست بود؟ آنها فراموش کرده بودند- یا نمی خواستند بیاد بیاورند- که محل مصوب برای دفن تا چند سال قبل، خیابانی بود که مردم با ماشین هایشان از آن عبور می کردند! و بعدها در طرح محوطه سازی به مجموعه اصلی افزوده شد.

از قضای روزگار و در اثبات این امر، سند محل مزبور بنام شهرداری یزد است که خود اثبات می کند آنجا کمترین ارتباطی به سازمان میراث فرهنگی ندارد لذا دفن شهیدان کمترین تاثیری در ثبت این میراث ملی در بر نخواهد داشت، از دیگر سو، ادعای ممنوعیت قانونی دفن اموات در اماکن و معابر عمومی، فاقد هرگونه پشتوانه حقوقی است و بررسی دقیق قوانین و مقررات نشان می دهد که هیچ قانونی در این خصوص وجود ندارد. این ادعاها در استان و در مرکز، از سوی کسانی مطرح می شد که پیش از این نیز متولی میراث فرهنگی کشور بودند و ساخت برج جهان نما در حاشیه میدان امام اصفهان از افتخارات عصر مدیریت آنهاست، همان ها که در همگامی با کارگزاران سازندگی بیت المال مسلمین را در پروژه های مختلف به دوستانشان بخشیدند و در یک نمونه در چاپ کتاب راهنمای... کاری کردند کارستان! کاری که صدای همکاران و هم حزبی های خودشان را هم به اعتراض بلند کرد و شرح آن خود حکایتی مفصل و البته تلخ و رسواگر است.

4- همزمان تابش نماینده اصلاح طلب مجلس شورای اسلامی در فیس بوک خود نوشت: «... جناح مقابل را شکست بدهید و نگذارید شهدا را دفن کنند...»! آنها دقیقا پیکر شهدای عزیز را وسیله قدرت نمایی خود قرار داده بودند اما مسئولان تفحص و دفن شهدا علی رغم علم به اینکه آنها مشغول استفاده ابزاری قدرتشان برای توهین به شهدا و مقدسات هستند، برای جلوگیری از وهن شهیدان، حاضر شدند به پیشنهاد جایگزین آنها تن دهند. آنها پیشنهاد دادند که شهدای گمنام به جای دفن در میدان امیر چخماق، در قطعه زمینی در پشت مجموعه دفن شوند. این پیشنهاد بلافاصله و با نیت حفظ حرمت شهیدان از سوی مسئولان دفن شهیدان پذیرفته شد و حتی برای محل جدید- که یکی از مدخل های میدان محسوب می شود - نام «باب الشهدا» انتخاب شد.

مدعیان اصلاحات این امر را پیروزی بزرگ! در برابر جناح مقابل! اعلام کردند و در شبکه های اجتماعی برای این پیروزی جشن به راه انداختند! باز هم کسی چیزی نگفت تا حرمت شهیدان محفوظ بماند اما اندکی بعد حادثه ای تازه رخ داد! محل پیشنهادی میراث فرهنگی برای دفن شهدا، غصبی از آب درآمد! که با ابتدایی ترین ضوابط شرعی برای دفن مغایر بود. بررسی ها نشان می دهد که دعاوی متعدد حقوقی در مراجع قضایی بین سازمان میراث فرهنگی و معارضین و مالکین محل مذکور در جریان است و باید گفت که مسئولان میراث فرهنگی با اینکار می خواستند هم از دفن شهیدان در میدان امیر چخماق جلوگیری کنند و هم قطعه زمینی متعلق به دیگران را با سپر قرار دادن شهدا، مالک شوند و پرونده قضایی خود را ببندند! به راستی کسانی که چنین می کنند، چه بهره ای از معرفت و اخلاص دارند؟!و آیا آنها شهدا را وسیله ای برای رسیدن به اهداف و نیات خود نمی کنند؟!

5- با اعتراض مالکان و معارضان، کارگران و افرادی که برای آماده سازی محل جدید رفته بودند، بدون اقدام برگشتند و همین امر مردم مومن یزد را عصبانی و خشمگین کرد. گفت وگوهای مجدد برای دفن شهدا در محل نخستین هم بی ثمر ماند و احتمال آن می رفت که در اثر عدم تخصیص محل مناسب برای دفن، پیکرهای مطهر شهیدان به تهران بازگردانده شود. این وضع برای مردم قابل تحمل نبود. آنها حدود 2 دهه انتظار نکشیده بودند تا امروز با مانع تراشی و لجبازی کسانی که به نظر نمی رسد بهره ای از جنگ و جهاد برده باشند و در اثر قلب ملاک ها و معیارها بر کرسی ها تکیه زده اند، باز هم توفیق میزبانی شهیدان را از دست بدهند.

جریان سازی و فعالیت مخالفین دفن شهدا در شبکه های اجتماعی و رجزخوانی برای پیروزی! دل هر مومن عاشقی را به درد آورده بود و سوء استفاده از مقام و قدرت در مقابل شهیدانی که همه چیزشان را فدای اسلام و انقلاب کرده بودند و حتی نامی از خودشان برجای نگذاشته بودند، نفرت و کینه عمیق مردم را سبب شده بود. از این رو جوانانی که نگران شرمندگی در پیشگاه شهیدان بودند و می ترسیدند توفیق میزبانی شهدا را از دست بدهند، 2 شهید را غریبانه و مظلومانه دفن کردند. دفن غریبانه 2 شهید گمنام خشم عمومی از کسانی که مانع دفن شهیدان شده بودند را افزایش داد و آنها را وادار به تمکین و تسلیم به خواست مردم کرد. فردای آن روز همگان شاهد یکی از بزرگترین و باشکوه ترین اجتماعات مردم دارالعباده یزد در تشییع و تکریم شهیدان گمنام بودند تا ثابت شود آنها که مدعی بودند «مردم یزد» با دفن شهیدان مخالفند، دروغگویانی هستند که نیات شوم خود را پشت اسم و عنوان مردم پنهان می کنند و شهدا را وسیله ای برای دستیابی به اهداف خود قرار داده اند.

6- با دفن باشکوه شهدا، انتظار می رفت کسانی که دل مردم را به درد آورده بودند، متنبه شده و از سوء عملکردشان با توبه به درگاه خداوند از پیشگاه مردم عذرخواهی کنند یا لااقل سکوت کنند. اما همان روز یک مقام مسئول در میراث فرهنگی مدعی شد که «دفن شهیدان در میدان امیر چخماق برخلاف قانون بوده و میراث فرهنگی باید شکایت کند»! او البته نگفت که بر اساس کدام قانون تخلف صورت گرفته و از چه کسی باید شکایت کرد؟! از شهدای گمنام، از جمعیت چشمگیر و خیره کننده ای که در تشییع جنازه حاضر بودند یا از فرزندان میهن که با به خطر انداختن جانشان وجب به وجب خاک جنوب غرب کشور را می کاوند تا تسلی بخش دل پدران و مادران چشم انتظار باشند؟! البته از او انتظاری جز این نیست.

شاید اگر به عملکرد گذشته او و همفکرانش در بنیاد فارابی و سازمان میراث فرهنگی و دلدادگی ها و دلبری هایشان به بیگانگان رسیدگی می شد امروز وقیحانه آدرس شکایت به خاطر دفن شهدا را نمی داد. جز او، مشاور رئیس جمهور محترم- که پیش از این هم سابقه اظهارات و ارشادات محیرالعقولی در باب موضوعات مختلف و از جمله درباره نمایندگان مجلس داشت- در یکی از شبکه های اجتماعی و تنها طی 24 ساعت سه مرتبه به موضوع دفن شهیدان گمنام پرداخته و حتی اصل وجود «شهید گمنام» را مورد تشکیک قرار داد! این امر نشان می دهد ظاهرا مسئله شهدای گمنام و تدفین آبرومند و عزت آفرین آنها توسط مردم یزد برای آنها قابل انتظار و باور نبوده و لازم می بینند به هر نحو ممکن درباره آن عقده گشایی کنند.

سوگمندانه باید گفت امروز کسانی با ادعای حفاظت از میراث فرهنگی به دفن شهیدان اعتراض می کنند که فرق یک مجسمه تقلبی با اصل را نمی دانند و پس از یکسال هنوز نمی توانند درباره کلاهی که آمریکایی ها در ماجرای مجسمه شیردال سرشان گذاشتند توضیح بدهند! کسانی معترض هستند که حتی قدرت تشخیص خانه شهید مدرس را نداشته و به جای خرید خانه آن مجاهد نستوه، خانه مجاورش را بعنوان اثر تاریخی خریدند! باید پرسید در حالی که در اروپا، روسیه و کشورهای جهان تکریم و بزرگداشت کشته شدگان جنگ، اصلی پذیرفته شده و غیر قابل خدشه است، برخی مسئولان به کجا رسیده اند که اینگونه در حق شهیدان بی مهری را روا می دارند؟!

رسالت:الگویی برای نظارت و مدیریت رسانه ملی

«الگویی برای نظارت و مدیریت رسانه ملی»عنوان سرمقاله روزنامه رسالت به قم سیدمسعود شهیدی است که در آن می خوانید؛در سال 1372 مجلس شورای اسلامی تحقیق و تفحص از صدا و سیما را در دستور کار خود قرار داد و در پنج حوزه مدیریت و نیروی انسانی، مالی اداری، فنی مهندسی، امنیتی، فرهنگی و محتوایی تحقیقات خود را به انجام رساند و روز 15 آبان همان سال گزارش نهایی به وسیله مخبر کمیسیون در صحن علنی قرائت شد. شاید این گزارش جامع ترین گزارشی است که در طول سال های تاسیس سازمان از عملکرد آن تهیه و به مسئولین کشور و افکار عمومی ارائه شده و جای آن دارد که به عنوان یک سند ملی مورد توجه رئیس محترم سازمان و دستگاه های نظارتی قرار گیرد و حداقل، مدیران هر یک از حوزه های فوق، گزارش مربوط به حوزه خود را که هنوز هم بعد از 20 سال موضوعیت دارد، مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند.

مرحوم آقای پرورش عضو کمیسیون فرهنگی مجلس مسئولیت تهیه گزارش محتوایی و فرهنگی را به عهده داشت و موفق شد الگویی برای گزارش های کیفی و محتوایی ارائه کند. ارائه گزارش از کیفیت و معنا و محتوا در قالب اعداد و ارقام کمی کاری بسیار دشوار، پیچیده و بی سابقه بود که به وسیله مرحوم آقای پرورش به نحوی عالمانه انجام شد و به عنوان یک تجربه موفق به جا ماند و امروز هم می تواند مورد استفاده دستگاه های نظارتی حوزه فرهنگ قرار گیرد. متاسفانه در بسیاری از گزارش های مربوط به دستگاه های فرهنگی، اعداد و ارقام مربوط به کمیت فعالیت ها، جایگزین گزارش محتوایی آثار می شود و هدف اصلی مورد غفلت قرار می گیرد. گزارش کمی از تعداد شبکه ها، تعداد برنامه ها، ساعات تولید و پخش برنامه، میزان بیننده و شنونده، میزان توسعه کمی که همه در جای خود دارای اهمیت است جایگزین گزارش کیفی و محتوایی که باید درصدر توجه باشد قرار می گیرد. مرحوم آقای پرورش با دقت و هوشمندی کم نظیر خود تحقیقات را بر امر محتوای برنامه ها متمرکز کرد و سعی نمود به شیوه ای دست یابد که اولا گزارش کیفی و محتوایی در قالب اعداد و ارقام ارائه شود و قابل اندازه گیری باشد و ثانیا تصویر ارائه شده از عملکرد سازمان عریض و طویل صدا و سیما، جامع و مطابق با واقع باشد و ثالثا این گزارش کوتاه وقابل ارائه در صحن علنی مجلس و قابل استفاده برای نمایندگان و مسئولان محترم باشد. جمع شدن این سه ویژگی در یک گزارش، بسیار دشوار است و کسانی که خود مسئولیتی در ارائه گزارش عملکرد از دستگاه های فرهنگی داشته اند بهتر از دیگران به دشواری و پیچیدگی این امر آگاهی دارند. در ذیل چند ویژگی از گزارش تحقیق و تفحص مجلس در بخش محتوایی و فرهنگی ارائه می شود تا ان شاءالله مورد بهره برداری مدیران جدید رسانه ملی و دستگاه های نظارتی قرار گیرد.

1- گزارش فعالیت هشت ساله یک رسانه صوتی تصویری که اصلی ترین و گسترده ترین مسئولیت رسانه ای در سطح کشور و خارج کشور را به عهده دارد می تواند شامل حجم انبوهی از اطلاعات و آمار و ارقامی باشد که گزارش دهنده و گزارش گیرنده را در خود غرق می کند و امکان درک عملکرد واقعی را از میان می برد. برای گریز از این معضل آقای پرورش روش نمونه برداری را انتخاب کرد. از آنجا که در رسانه ملی جدول پخش برنامه ها، هر هفته تکرار می شود چنانچه که در یک هفته به طور کامل همه برنامه ها مورد بررسی قرار گیرد می تواند به عنوان نمونه، تصویری قابل قبول از عملکرد کلی ارائه نماید. نمونه برداری، شیوه ای است که در تحقیقات میدانی به رسمیت شناخته شده و در همه حوزه های تحقیقاتی اجتماعی مورد استفاده است و از اعتبار علمی بالا برخوردار می باشد.

2- ارائه گزارش از عملکرد یک دستگاه اگر چه اطلاعات ارزشمندی به مخاطب می دهد ولی گویای سیر حرکت آن دستگاه نیست و نمی تواند روشن کند که دستگاه مورد نظر در سیر صعودی حرکت می کند یا در سیر نزولی، در حالی که اصلی ترین دغدغه هر مسئولی، فهم این واقعیت است که تا به کجا می رویم. به منظور دستیابی به این بخش از عملکرد، مرحوم آقای پرورش گزارش عملکرد محتوای یک دوره هفت روزه سال 63 را با گزارش عملکرد محتوای یک دوره هفت روزه مشابه از سال 71 تطبیق دادند تا با مقایسه این دو گزارش به روشنی معلوم شود در بعد محتوا، صدا و سیما طی هشت سال سیر صعودی طی کرده است یا سیر نزولی و در صورت ادامه وضع موجود در سال های بعد به کجا خواهیم رسید.

3- معمولا در گزارش های عملکرد اطلاعات اصلی در میان انبوهی از اطلاعات فرعی قرار می گیرند و کمرنگ می شوند و امکان تمرکز بر روی آنها از میان می رود. در گزارش محتوایی و فرهنگی مجلس با هوشیاری از این اشتباه رایج پرهیز شد. از آنجا که در وقت محدود مجلس امکان ارائه گزارش از کلیه مسائل اصلی و کلیه مسائل فرعی وجود نداشت، مهم ترین موضوعات اصلی شناسایی شد و در گزارش مورد توجه و تاکید قرار گرفت و از موضوعات فرعی که از اهمیت کمتری برخوردار بود و حتی از مسائل اصلی که کم اهمیت تر بود صرف نظر شد. فیلم و سریال، اثرگذارترین و پرمخاطب ترین برنامه های رسانه ملی است که در فرهنگ سازی نقش تراز اول را ایفا می کند. بنابراین فیلم و سریال یکی از مهم ترین بخش های گزارش را تشکیل داد و تمامی فیلم ها و سریال ها مورد توجه قرار گرفتند. برنامه های کودک پس از فیلم و سریال پرمخاطب ترین برنامه های رسانه ملی هستند که هرروز مسئولیت تعلیم و تربیت میلیون ها کودک و نوجوان ایرانی را به عهده دارند. برنامه های کودک صدا و سیما نقش مهم تر از مدرسه را ایفا می کنند. در گزارش مجلس، برنامه های کودک نیز به عنوان یکی از اصلی ترین بخش های گزارش محتوایی مورد تاکید قرار گرفته است.

4- در گزارش های عملکرد حتی آنجاکه به محتوا توجه می شود و آمار و ارقامی از برنامه هایی با محتوای اسلامی و ارزشی ارائه می شود گاه بی توجهی شده و برنامه هایی کم اثر و کم مخاطب به برنامه های پر اثر و پرمخاطب اضافه می شود و مخاطب گزارش را دچار اشتباه می کند. در گزارش مجلس برای پرهیز از این خطا برنامه های صدا و سیما از نظر میزان اثرگذاری و میزان جذب مخاطب به سه گروه ضعیف، متوسط و قوی تفکیک شد تا اگر مثلا ادعا شد صد ساعت برنامه با ارزش های انقلاب و اسلام تولید شده بتوان فهمید چه بخشی از این برنامه ها کم اثر و ضعیف بوده و چه بخشی قوی و پرمخاطب. همه می دانند که هدف پر کردن ساعت و پر کردن آنتن و پرکردن جدول پخش نیست بلکه اثرگذاری بر فرهنگ عمومی است پس با آمار و ارقام برنامه های ضعیف که به مراتب بیشتر از برنامه های قوی است نباید عدد و رقم گزارش عملکرد را افزایش داد و مخاطب گزارش را دچار خطا کرد.

5- همه رسانه های صوتی و تصویری از تولیدات خارجی هم استفاده می کنند ولی در گزارش عملکرد محتوایی نباید برنامه های تولید داخل با برنامه های خریداری شده از خارج کشور جمع شده و یکجا به عنوان عملکرد سازمان به حساب آید. تردید نیست که کشورهای غربی که اصلی ترین تامین کنندگان برنامه های خارجی صدا و سیما هستند از طریق برنامه هایی که تولید می کنند و به دنیا صادر می کنند، فرهنگ و ارزش ها و سبک زندگی خود را ترویج می کنند و اگر چه رسانه ملی ناگزیر از استفاده از برنامه های خارجی است ولی باید میزان آن و میزان افزایش یا کاهش آن در هر سال مورد نظر و مورد توجه برنامه ریزان و دستگاه های نظارتی باشد. مرحوم آقای پرورش به این مسئله مهم پرداخته و آمار و ارقام حیرت انگیزی ارائه کردند که مسئولان و مدیران صدا و سیما را هم که هرگز فرصت جمع بندی عملکرد محتوایی خود را نداشته اند دچار تعجب کرد. مقایسه برنامه های تولید داخل با برنامه های خریداری شده از خارج بویژه در حوزه فیلم و سریال و کارتون های مربوط به برنامه کودک و اینکه واردات و صادرات ما به هیچ وجه با هم تناسبی ندارد و مشخص شدن اینکه اصلی ترین برنامه های فرهنگ ساز رسانه ملی برنامه های خارجی مروج سبک زندگی غربی است و این روند رو به گسترش است، برای مسئولان کشور و برای مسئولان رسانه ملی می تواند هشداردهنده باشد و این سئوال را ایجاد کند که این فرآیند تا دو دهه دیگر به کجا خواهد انجامید.

6- وقتی حجم عظیمی از برنامه های پرمخاطب و پراثر و فرهنگ ساز رسانه ملی، خارجی هستند، باید همه توجه گزارش نظارتی متوجه کیفیت تولیدات داخلی باشد. بودجه محدود و امکانات محدودسازمان صرف تولید محصولات داخلی می شود و آمار و ارقام آن نیز در گزارش های سالانه برای دریافت بودجه ارائه می شود. ولی آیا این تولیدات از نظر کیفیت و محتوا قابل قبول است. اگر حجم انبوه فیلم و سریال های خارجی سبک زندگی غربی را با قدرت و کیفیت بالا ترویج می کند آیا تولیدات داخلی در صدد مقابله با آن جریان عظیم فرهنگی