گفت و گو با شهاب حسینی در کنج دنج معنی و اندیشه

[گفت و گو با شهاب حسینی در کنج دنج معنی و اندیشه]ايران اكونوميست :تئاتر می گوید پول زیادی ندارم ولی زندگی می دهد /دامن تئاتر مقدس است / در سینما حالمان خوب نیست/ احساس می کنم که به ترمیم نیاز دارم / تئاتر جای تظاهر و خود نمایی نیست / ای کاش بازیگری که با شهرت به تئاتر می آید با تواضع بیاید/ اگر کسی برای دیدن شهاب حسینی بیاید، بازنده من هستم/ اینجا کنج دنج معنی و اندیشه است/

کد خبر: ۹۵۰۳

تاریخ: ۱۰ مهر ۱۳۹۱ - ۰۸:۵۸

نمایش ملاقات با کارگردانی و بازی شهاب حسینی و احمد ساعتچیان از روز دوم مهرماه در سالن اصلی فرهنگسرای نیاوران به روی صحنه می رود، این نمایش نوشته اریک امانوئل اشمیت یکی از آثار عمیق و تامل برانگیز به شمار می رود که با بازی خوب شهاب حسینی و همچنین با توجه به محبوبیت این هنرمند می تواند یکی از نمایش های موفق کشور در سال 1391 محسوب شود.

شهاب حسینی پس از 4 سال با این نمایش به صحنه تئاتر بازمی گردد و اینبار فرهنگسرای نیاوران را برای بازگشت به تئاتر انتخاب کرده است.

حسینی در آستانه اجرای ملاقات بازگشت به عرصه تئاتر را اتفاق بزرگ و مهمی برای خودش ارزیابی کرد و در گفت و گو با سایت اختصاصی فرهنگسرای نیاوران با اشاره به اهمیت تئاتر در زندگی هنری خودش گفت: تئاتر به من زندگی می بخشد تئاتر می گوید پول زیادی ندارم بدهم ولی در عوضش به تو زندگی می دهد، برای همین من از وقتی که مشغول این کار هستم برای فرزندم پدر بهتری هستم ، خوش اخلاق ترم حساسیت هایم به حد اقل رسیده ،اینها همان چیزی است که تئاتر به من می دهد و البته خدا به بهانه ی تئاتر به انسان می دهد.

- در آستانه اجرای ملاقات از آخرین حضوری که در تئاتر داشتید بگویید و اینکه با چه انگیزه و هدفی تصمیم گرفتید که باز هم بر صحنه نمایش ظاهر شوید؟

فکر می کنم آخرین بار سال 87 بود که در نمایش کرگدن با اقای فرهاد آئیش همکاری داشتم و آن نمایش در سالن اصلی تئاتر شهر به مدت چهل و پنج شب اجرا شد.

در مورد بازگشت و حضور دوباره بر صحنه تئاتر هم باید بگویم هرکسی کو دور ماند از اصل خویش بازجوید روزگار وصل خویش . بر خلاف تعدادی از نقد هایی که متاسفانه این روزها در بعضی نشریات به چشم میخورد که بازیگران سینما احتمالا کاری در سینما پیدا نمی کنند ، درآمد مناسبی ندارند و خلاصه از سر بی کاری و بی چاره ای به تئاتر بازمی گردند باید بگویم اصلا اینطور نیست. من واقعا به این نقد ها به شدت انتقاد میکنم.

موضوع اصلی ما نیستیم و به خاطر خود بازیگران نیست که این نقدها را ناپسند می دانم بلکه فکر می کنم ، دامن تئاتر مقدس است ، تئاتر پرورنده است خیلی از ما و بزرگان نسلی که شاهدشان هستیم و میبینیم از دامن تئاتر وارد این عرصه هنرهای نمایشی شدند مثل استاد انتظامی اگر پیشینه ی تئاتری نداشت ایا واقعا در فیلم گاو اقای مهرجویی میتوانست آن نقش به یاد ماندنی را خلق کند؟ یا استاد شکیبایی که در واقع هامون رو به عنوان یه اثر ماندگار همیشه ازش یاد میکنیم.حتی پرویز پرستویی و امثال ایشون ...

حقیقت این است که باید وظیفه ، مسئولیت و نقش خودمان را به درستی درک کنیم. الان مسئولیتی که ما احساس کردیم این هست که سینما به بخش صنعت خیلی نزدیک شده تا هنر .در واقع بعد صنعتی سینما نسبت به بعد هنری غالب شده و این باعث می شود به افرادی که در سینما به عنوان هنرمند مشغول کار هستند سخت بگذرد. اینکه کدام بازیگر را بیاوریم که فیلم فروش بهتری داشته باشد با ذات آن هدفی که ما از ابتدا داشتیم متفاوت است.این باعث می شود که ما الان در سینما احساس کنیم حالمان خوب نیست. من فکر می کنم ما باید بتوانیم از کارمان لذت ببریم و وقتی لذت نمی بریم این لذت به مخاطب هم منتقل نخواهد شد. من فکر می کنم در این شرایط نیاز داریم که خودمان را ترمیم کنیم.

- یعنی فکر می کنید بازیگر سینما برای رسیدن به آرامش باید به تئاتر پناه بیاورد؟

ببینید من احساس می کنم که به ترمیم نیاز دارم و تئاتر این حس را به من می دهد. تئاتر شما را از نو بازسازی می کند. وقتی این اتفاق افتاد مسلما می توانیم این موج خوب و این احساس را در فضا منتشر کنیم. تئاتر انسان ها را به وادی اندیشه دعوت می کند. خیلی از ماها می توانیم جواب خیلی از گره ها و معما ها و پیچیدگی هایی که در ذهنمون هست را در قالب هنر پیدا کنیم. صادقانه بگویم خود من در این چند ماه برای بازگشت به صحنه تئاتر چند پیشنهاد مناسب از سینما را رد کردم که از نظر مالی منافع زیادی داشت اما چیزی که الان نیاز دارم حضور در تئاتر است. احساس می کنم اینجا حال من خوب می شود.

من اگر از اول سال نود و یک تا الان سه قرار داد می بستم درآمد خیلی زیادی داشتم ولی سینما در برابر آن از من زندگی و لحظاتم را میخواست ولی تئاتر به من زندگی می بخشد تئاتر می گوید پول زیادی ندارم بدهم ولی در عوضش به تو زندگی می دهد، برای همین من از وقتی که مشغول این کار هستم برای فرزندم پدر بهتری هستم ، خوش اخلاق ترم حساسیت هایم به حد اقل رسیده ،اینها همان چیزی است که تئاتر به من می دهد و البته خدا به بهانه ی تئاتر به انسان می دهد. ولی سینما نه، سینما همه چیز آدم را می گیرد انگار، حس آدم را می خواهد بگیرد ، زندگی آدم را می گیرد ، خانواده آدم را می گیرد حتی علاقه ها و خیلی چیزهای دیگر درحالی که تئاتر همه چیز می بخشد، تئاتر روحیه می دهد ، اندیشه می دهد ،جهان بینی می دهد.

- البته نمی توان گفت همه انواع و اقسام تئاتر همین شرایط را دارند، اینطور نیست؟

اصولا تئاتر به بخش های مختلفی تقسیم می شود.یکسری تئاتر ها دیده می شود که در این کارها صرفا روی بعد تکنیکال تئاتر کار شده و تنها تکنیک ماجرا پررنگ به نظر می رسد حتی با امکانات بالا اجرا می شود و تمرکز در این بخش است اما من فکر می کنم در تئاتر باید تمرکز روی محتوا باشد و به مفهوم توجه شود. یک اثر هنری باید ثمر بخش باشد. جهان امروز اساسا به سمت سادگی، روشنی و شفافیت در حرکت است.ما زمانی می توانیم موفق باشیم که عمق مطلب از کاری که میخواهیم بکنیم را دریافت کنیم. در این شرایط ابتدا خودمان پالایش می شویم و یک عصاره ناب و خالصی بتونیم به دست می آوریم آنوقت همین حس و همین عصاره را می توانیم به مخاطب انتقال بدهیم و این بسیار ارزشمند است.

تئاتر بخش های متفاوتی دارد و هر بخش باید جایگاه و هویت خودش را پیدا کند. تئاتر دانشجویی،تئاتر تجربی، تئاتر محتواگرا و ...

هرکدام باید جایگاه خودشان را داشته باشند. ای کاش مردم ما به همه بخش های آن علاقمند باشند. همان تماشاگری که کار روحوضی را می بیند به تماشای کار محتوا گرا هم برود و این خیلی هم خوب است.من به شخصه دلم میخواهد بروم کمدی رو حوضی را ببینم. برای اینکه ببینم اصالت ساختاریش چیست و آن اصالت حتما به من هم کمک می کند.

- این روزها موضوع حضور بازیگران سینما و تئاتر در هر دو عرصه ، خصوصا ورود برخی از بازیگران سینما به تئاتر و از سویی جذب استعدادهای توانمند تئاتر به سینمای متمول به یکی از دغدغه های جدی منتقدان مبدل شده ، فکر می کنید تبادل نیروها در این دو شاخه از هنرهای نمایشی چه تاثیراتی روی سینما و تئاتر می گذارد؟

من اصولا با تکثر مخالف هستم و فکر می کنم همه باید به دنبال وحدت باشیم. همه ما از یک منبع اصلی آمدیم و باید به وحدت برسیم.بازیگر بازیگر است، تئاتر ،نمایش خیابانی تلویزیون، دوبله کارتون اینها همه جزء شاخه های کاری ما است و تفاوتی ندارد. برای یک شناگر چه تفاوتی می کند که در چه استخری و با چه ابعادی شنا کند؟ مشکل ما سهل انگاری در کار و روی آوردن به کارهای کمی است. در همه بخش ها تفاوتی ندارد. در سینما یا تئاتر نباید به دنبال ساخت کارهای زیاد باشیم باید به دنبال ساختن کارهای با کیفیت باشیم. مشکل امروز سینما و تئاتر بی توجهی به محتوا و کییفت آثار است. در تلویزیون هم این مشکل را می بینیم. اینکه برنامه های 90 شبی ساخته بشود هزینه هایی هم پرداخت شود اما با کدام کیفیت؟ با کدام محتوی؟ در همین سریال های ماه رمضان که هر سال پخش می شود چقدر هزینه و نیروی انسانی را به هدر می دهیم و به دنبال چه کیفیتی هستیم؟

من فکر می کنم بازیگرانی که تئاتری نبودند و از سینما وارد تئاتر شدند باید به هدف و نیت خودشان فکر کنند. بحث این نیست که این کار را بلد هستند یا نیستند، اینکه تئاتری هستند یا نیستند، آغوش تئاتر به روی همه باز است و از همه استقبال می کند تنها یک چیز از شما طلب می کند و آن عشق است. بازیگری که با عشق می آید موفق می شود اما اگر هدف دیگری داشته باشد بیش از هر کس به خودش ضربه می زند. به آبرو و اعتبار خودش ضربه می زند.

صحنه تئاتر جای خود نمایی نیست ، جای تظاهر نیست ، تئاتر جایی نیست که بخواهیم بیاییم از مردم پول بگیریم تا فلان بازیگر را از نزدیک تماشا کنند. ای کاش بازیگری که حتی با شهرت و اسم و رسم به تئاتر می آید با فروتنی و تواضع بیاید و بگوید که آمده ام خودم را بسازم، خودم را تربیت کنم . شرایطی که الان می بینیم شرایط خوبی نیست. اینکه یک نمایش 3 ساعته اجرا می شود و فلان بازیگر صاحبنام 4 دقیقه در نمایش حضور دارد توهین به مخاطب است.

- شما از ابتدا به دنبال یک سوژه معنوی بودید و بالاخره نمایشنامه ملاقات را انتخاب کردید، چرا حتما می خواستید با چنین موضوعی به روی صحنه بروید؟

من فکر می کنم اصلی ترین بافت در درون هر انسان این است که تکلیف خودش را با خودش روشن کند. همه ادیان آسمانی آمده اند که بگویند همه وجود و هستی آن چیزی نیست که با حواس پنچ گانه احساس می کنیم. همه ی حقیقت این نیست اما می توانیم به بخشی از حقیقت وجود دست یابیم.

واقعا علت این همه جنگ و خونریزی و اینهمه ظلم و خبرهایی که خیلی راحت در مورد کشته شدن آدم ها در جهان هر روز می شنویم چیست؟ایا به غیر از اینکه ما همیشه وجود یک ناظر و یک افریدگار را فراموش می کنیم و وجودش را پیش خودمان نادیده می گیریم؟ در این شرایط خودمان تصمیم می گیریم و وضعیت جهان اینگونه می شود. پس ریشه بسیاری از مشکلات و یا همه مشکلات همین موضوع است.

به نظر من زیبایی این نمایش نامه این است که در واقع اتفاقات بین یک شخصیتی و دکتر زیکموند فروید روی داده و فروید پیشگام اندیشه مادی گرایی و تسلسل تصادفی زنجیره مولوکولی است اما شما در کتاب اخرش سایه تردید بر تمام افکار گذشته او را می بینید. احساس می کنید که خودش هم شک کرده به چیزی که گفته وشاید اشمیت این حس را گرفته و باعث شده از آن کتاب این نمایش نامه را بنویسد. معجزه فقط این نیست که آسمان شکفته بشود و اتفاق خاصی بیافتد همین که یک اندیشمند ملحد و منکر خدا از یک جایی به اندیشه و فکر خودش شک می کند و حتی به خدا اعتقاد پیدا می کند و می بیند باورها و تفکراتش نادرست بوده یک معجزه است. حالا فکر کنید همان انسان هایی که به دنبال این شخص بوده اند می بینند در اندیشه ها و تفکراتش دچار تردید شده است. اینجا بازیگر و هنرمند رسالت دارد که این اتفاق را به تصویر بکشد و این چالش را نمایش بدهد. چالشی میان روحانیت و وجود جسمانی انسان. فروید به مادی گرایی اعتقاد دارد اما شخصی می آید و حقایقی را به او می گوید که متحول می شود. امروز نسل جوان به خوراک فکری نیاز دارد که در همین آثار هنری باید جست و جو کند.

- با این وجود مقاومت هایی در برابر آثار و کارهای معنوی اینچنینی دیده می شود، اینطور نیست؟

به نظر من این حاصل نوعی عناد و لجاجت است، کاش این عناد ورزیدن ریشه در تفکر عمیق داشته باشد اما واقعا اینطور نیست ، این موضوع به یک پز روشنفکری تبدیل شده اما باید واقعیت را بپذیریم. در دنیای موسیقی ، در اوج شکوفایی موسیقی غرب آقای کت استیونس در قرآنی که یک دوست بهش هدیه میدهد چه میبیند که معروفیت و شهرت را میگذارد کنار و مسلمان می شود و اسمش را می گذارد یوسف اسلام .

متاسفانه بعض از ما سطحی نگر شده ایم. هیچ وقت فکر نمی کنیم به اینکه همیشه سریعترین راه بهترین راه نیست . بعضی از ما هم اینطور فکر می کنیم که خدا هم یک پادشاهی است که در آن بالا نشسته و جهان را اداره می کند. به نظر من اشمیت اگر مسلمان بود و از او در مورد نمایش ملاقات سوال میکردید می گفت این اثر در راستای همان اعتقادی که در اسلام گفته می شود خدا نزدیکتر از رگ گردن است. خدایی که در وجود انسان است.

- شخصیت غریبه که در این نمایش شما بازی می کنید چه کسی است؟ این سوال تا آخر نمایش از ذهن بیننده بیرون نمی رود.

شخصیت غریبه که در نمایشنامه هست هیچ وقت هویتش کامل نمیشود و همه جوره تصور می شود اما بهترین هویتی که ما باید اجرا بکنیم این است که این غریبه همان وجه خدا جوی فروید است. فروید برای اینکه روی ارای خودش پابرجا بماند آن بخشی از خودش را که به او الهاماتی میداده خاموش می کند، سرکوب می کند و به آن توجهی ندارد. ما فکر می کنیم این همان چیزی است که در طول زندگی انکارش کرده و حالا می آید به او می گوید که من حقیقت دارم و تو در همه این دوران اشتباه کردی. حتما یک چیزی وجود داشته که تو آن را انکار می کردی، اگر چیزی نبود پس تو در همه این سال ها چه چیزی را انکار می کردی؟

- با همه تلاشی که برای ساده ساختن نمایش شده باز هم به نظر می رسد نمایش سنگینی است و مخاطب نباید تمرکز خودش را حتی برای یک لحظه از دست بدهد ، اینطور نیست؟

اگر این اتفاق واقعا افتاده باشد خوشحالیم. امیدواریم تماشاگر ترغیب بشود که این کار را چند بار ببیند تا همه ابعاد نمایشنامه را به درستی احساس کند. در عین حال ما از عناصری مثل روانی، سادگی، باور پذیر میزانسن ها ، ملموس بودن شخصیت ها بهره میگیریم که بتوانیم این ارتباط سنگین را ملموس تر و شیرین تر و قابل هضم تر برای تماشاگر داشته باشیم.

- ممکن است خیلی ها برای تماشای هنرنمایی شهاب حسینی ترغیب شوند و به تماشای این نمایش بنشینند، شما اینطور فکر نمی کنید؟

اگر این اتفاق بیافتد و کسی برای دیدن شهاب حسینی بیاید بازنده من هستم و به آنچه که می خواستهم نرسیده ام. خدا همه رفتگان را مورد رحمت قرار بدهد و به خصوص استاد سمندریان را که واقعا هرچی داریم از ایشان داریم. استاد سمندریان یک جمله بسیار خوب داشت که می گفت شما زمانی موفق خواهید بود که تماشاگر در مرتبه اول که با شما مواجه می شود

طبیعتا ابتدا شخصیت ظاهری شما را می بیند ولی بعد از گذشت زمانی نقش را ببیند و بعد از گذشت سی دقیقه دیگر نقشی را هم نبیند و خودش را در نقش ببیند .

من ترجیح می دهم از این موقعیت خدادادی و از این بستر مناسب در جهت جذب مخاطب استفاده کنم ولی مخاطبی که از در می رود بیرون و خوشحالیش صرفا دیدن یک بازیگر سینما نبوده حتی اصلا یادش برود که چه کسی را دیده و بیشتر عمق مطلب ذهنش را مشغول کرده باشد. ما باید از این بستر اینطور استفاده کنیم.

- چه چشم انداز و هدفی را در اجرای این نمایش برای خودتان ترسیم کرده اید؟

امیدوارم که خدا به ما این توانایی را بدهد که صداقت را سر لوحه کارمان قرار بدیم چون کار صادقانه به هر حال اقبال پیدا می کند ، امیدوارم بتوانیم خاطره ای را اینجا به وجود بیاوریم که برای سال ها از آن به نیکی یاد شود و امیدواریم که این فرایند را بتونیم به خصوص در فرهنگسرای نیاوران تداوم ببخشیم و نگذاریم وقفه ای در آن ایجاد شود. سالن تئاتر این فرهنگسرا بستر مناسبی است برای اجرای کارهایی از جهان اندیشه ، کارهایی که با آثار و نمایش های دیگر متفاوت باشد. کارهایی که در آن به بعد مادی فعالیت هنری توجه نشود بلکه موضوع اصلی محتوا باشد.

- سوال پایانی، چرا فرهنگسرای نیاوران را برای اجرای این نمایش انتخاب کردید؟

دلایل متعددی داشت، به دلیل اینکه مراکزی که مرکزیت تئاتر را دارند و در واقع به عنوان میعادگاه تئاتر شناخته میشوند قطعا همیشه حواشی را هم به طور کلی همراه خودشان دارند که روی کار تاثیر می گذارد. دلیل انتخاب فرهنگسرای نیاوران این بود که من این فرهنگسرا را به خاطر موقعیت جغرافیایی آن دوست داشتم. خدای نکرده ماجراهای طبقاتی و غیره و ذلک و این حرفا نیست بلکه برخی حواشی و مسائل در مراکز دیگر ایجاد می شود که روی کار تاثیر می گذارد، ما به این کنج دنج فرهنگسرای نیاوران برای پردازش این ایده بیشتر نیاز داریم. این بود که شخصا بنا بر شناختی که از رییس محترم فرهنگسرا داشتم این موضوع را با ایشان مطرح کردم ، خیلی استقبال و همراهی شد و ما هم این انگیزه را پیدا کردیم که بیاییم و این اثر را در این مکان اجرا کنیم. من اسم اینجا را می گذارم کنج دنج معنی و اندیشه!
منبع:سايت فرهنگسراي نياوران