اولویت صادراتی در پساتحریم

احیای بازارهای آسیب‌دیده با «تولید صادرات‌محور»

در حالی‌که بسیاری از بازارهای کشور به علت ارسال کالاهای بی‌کیفیت یا کم‌کیفیت ایرانی، آسیب‌دیده یا از دست رفته است، کارشناسان بر احیای این بازارها در پساتحریم با تکیه بر «تولید صادرات‌محور» تاکید می‌کنند.

کد خبر: ۸۶۱۹۱

تاریخ: ۰۹ شهريور ۱۳۹۴ - ۱۰:۳۵

در بازاریابی بین المللی مبحثی به نام «تعصب تجاری» وجود دارد. این مبحث دو کارکرد دارد؛ کارکرد اول مربوط به حفظ اعتبار، نام و وجهه کشورها در یک بازار است که از طریق ارسال محصولات با کیفیت محقق شده و تداوم می یابد.
در این بخش، رگولاتور یا دستگاه ناظر و تنظیم کننده مقررات تجاری، مراقب است کالایی از کشور به بازار هدف صادر شود که واجد شاخص های کیفی و تامین کننده وجهه و آبروی صادرکننده باشد تا نام آن کشور که ضامن بقای کل محصولات آن کشور در بازار است، همچنان خوشنام باقی بماند. از این رو مقررات دشواری برای صادرات گذاشته می شود.

این گزارش می افزاید: اما کارکرد دوم «تعصب تجاری» حفظ و گسترش بازارهای صادراتی است. کشور صادرکننده که به اهمیت بازاری که در آن نفوذ دارد، واقف است تمام سعی خود را می کند که با استفاده از این نفوذ، بازارش را گسترش دهد. این چنین است که تعصب تجاری به یکی از اصلی ترین اصول بازاریابی بین المللی تبدیل شده و بدقت توسط کشورها رعایت می شود.

عملکرد برعکس ایران

با وجود این، عملکرد ایران در عمل به «تعصب تجاری» برعکس بوده است، یعنی نه تنها رگولاتوری برای رعایت این اصل در بدنه تجاری کشور وجود ندارد، بلکه خود تجار نیز به این اصل اهتمام نداشته و بازارهای حساس صادراتی ایران را از کالاهای بی کیفیت و فله ای پر کرده اند.

این چنین است که اکنون ایران یا در این بازارها حضور ندارد یا سهمی اندک از آن به خود اختصاص داده است.

این در حالی است که نفوذ سیاسی و فرهنگی ایران در بسیاری از این بازارها وجود داشته و حتی شهروندان آن، خواستار استفاده از کالاهای باکیفیت ایرانی هستند، اما شاید به خاطر نبود «پیوست اقتصادی»، ایران از نفوذ سیاسی و فرهنگی اش در بسیاری بازارهای کشورهای همسایه یا متحدانش، استفاده درست نمی کند. مثال های زیادی در این خصوص قابل ذکر است.

پس از حمله آمریکا به همسایگان ایران، فرصت مناسبی ایجاد شد تا بازار آن کشورها روی کالاهای ایرانی باز شود.

افغانستان و عراق نمونه بارز این بازارها هستند که متاسفانه به خاطر عملکرد نامناسب و حتی طمعکارانه برخی تجار و ارسال کالای درجه چهارم، بی کیفیت، فاقد خدمات پس از فروش مناسب، فله و فاقد بسته بندی و حتی در پاره ای موارد فاقد شاخص های بهداشتی و ایمنی لازم، از دست رفته است.

جالب اینجاست که به دلیل روشن نبودن سیاستگذاری ها، کالاهای چینی یا دیگر رقبا که برای تسخیر بازار همسایگان ایران ارسال می شد، از خاک ایران ترانزیت می شد، اما باز هم سیاستگذاران تجاری توجهی به آن نداشته و با خوشحالی از افزایش آمار ترانزیت از ایران سخن می گفتند.

کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، لبنان، سوریه، برخی کشورهای آفریقایی چون سنگال، الجزایر، نیجریه و کشورهای آسیای میانه چون ترکمنستان، تاجیکستان، ارمنستان و قزاقستان نمونه ای از بازارهای آسیب دیده ایران از محل ارسال کالای بی کیفیت را تشکیل می دهند.

تاجر یعنی سفیر

دکتر احمد روستا، کارشناس ارشد بازاریابی در این باره به خبرنگار جام جم گفت: تاجری که با کالاهایش نام کشوری را یدک می کشد، در واقع سفیر اقتصادی آن کشور است، از این رو باید بر نام کشورش تعصب داشته باشد.

وی افزود: وقتی تاجری کالایی نامناسب به بازاری می فرستد، ممکن است برای مدتی کوتاه و به خاطر ناچار بودن آن کشور سود کند، اما این سود بلندمدت نیست و پس از مدتی هم بازار از دست می رود و هم کل کالاهای آن کشور بدنام می شود.

وی اظهار کرد: نمونه بارز این موضوع بازار افغانستان بود. زمانی که این کشور در اوج جنگ بود، بسیاری از تجار ایرانی هر چه ته انبار داشتند به این کشور صادر کردند و آن کشور هم به خاطر شرایط جنگی، خرید؛ اما بعد از پایان جنگ و پیدا شدن سر و کله رقبای دیگر، کالاهای ایرانی به کنار زده شد و کل نام تجاری ایران نیز شبهه ناک شد.

روستا گفت: در بازار عراق و سوریه هم همین اتفاق افتاد. حتی در مقطعی کالاهای ایرانی در حال تسخیر بازار عربستان هم بودند؛ اما آنجا کمی به خاطر مسائل سیاسی و تا حدودی هم رفتار کوتاه مدت و غیرحرفه ای تجار، کالاهای ایرانی کنار زده شد.

وی افزود: تجار ایرانی مانند بسیاری از کشورها باید بدانند بازار چیزی نیست که به سادگی به دست آید و در ضمن چیزی است که به سادگی از دست می رود. از این رو فعالان بازار صرفا نباید به فکر سود کوتاه مدت و مقطعی خود باشند؛بلکه باید بدانند تاجر به نوعی سفیر آن کشور نیز محسوب می شود.

این استاد بازاریابی تصریح کرد: یکی از اولویت های تجاری کشور در پساتحریم باید احیای تولید صادرات محور برای بازارهای آسیب دیده باشد، زیرا با وجود کاهش نفوذ تجاری و اقتصادی ایران، مشترکات مذهبی و فرهنگی قوی وجود دارد که در صورت صادرات کالای باکیفیت می تواند خیلی زود دوباره بسترساز گسترش نفوذ تجاری ایران شود.

افزایش کیفیت؛ رمز بازارگشایی

در همین حال مجیدرضا حریری، عضو اتاق بازرگانی در این باره به جام جم گفت: بازار و بازیگران بازار باهوشمند و کالایی را انتخاب می کنند که در کنار مزیت قیمتی، کیفیت داشته باشد.

وی افزود: حتی اگر کیفیت، منحصربه فرد باشد براحتی می تواند مزیت قیمتی را کنار بزند. به عنوان مثال کالاهای خوراکی ایرانی و صنایع غذایی و لبنیات، باوجود آن که قیمتی همطراز قیمت دیگر کشورها دارد، اما در بازارهایی چون حاشیه خلیج فارس یا آسیای میانه، خریدار دارد.

وی خاطرنشان کرد: به پسته، زعفران یا فرش ایرانی نگاه کنید. کیفیت، قیمت را کنار زده و بازارهای از دست رفته تحت تحریم ها، براحتی قابل احیا هستند.

نایب رئیس اتاق مشترک ایران و چین اظهار کرد: واقعیت این است که تولیدکنندگان و تجار ما در پساتحریم باید چند نکته را مدنظر قرار دهند. اولین نکته، تولید صادرات محور است؛ یعنی کیفیت تولیدات ایرانی طوری باشد که چه بخواهد به اروپا و آمریکا برود و چه به افغانستان، عراق و آسیای میانه، کیفیتش تفاوت نکند؛ یعنی چالش کیفی تولیدات از بین برود.

وی افزود: دومین نکته این است که تولیدات ایرانی شاید بازاریابی عجیب و غریبی نخواهد. بازارهای ما در دسترس هستند: همسایگان ما مشترکات فرهنگی، ملی، مذهبی و حتی سیاسی متعددی با ما دارند، به نظر من اگر ما تولیدات صادرات محورمان را فقط به بخشی از همین بازارها بفرستیم، تا مدت ها منافع کشور تامین خواهد شد.

حریری گفت: ما فقط باید به یک سیاستگذاری و مدیریت تجاری دست یابیم که در چارچوب آن اولا اجازه صادرات هر کالایی به بازارهای حساس داده نشود و روی کیفی کاری صادراتمان کار کنیم و ثانیا یک مرکز سیاستگذار و ناظر قوی، مزیت های تجاری بازارهای هدف، با اولویت همسایگان را شناسایی کند و در اختیار تجار قرار دهد.

وی افزود: حتی می توان تجار را به لحاظ خوشنامی و نوع صادراتی که دارند، درجه بندی کیفی کرد و به این ترتیب جلوی صادرات کالاهای بی کیفیت به بازارها را سد کرد.