زندگی 18 میلیون حاشیه‌ نشین

تریبون که به رضا محبوبی، مدیرکل اجتماعی وزارت کشور رسید او از هر دری گفت، از این که فکر نکنیم آمار یک میلیون و 350 هزار مصرف کننده الکل در کشور غیرواقعی است و از این که اعتیاد به حدی در جامعه ریشه دوانده که معتادان جلوی خودروی پلیس هم موادمصرف می کنند.

کد خبر: ۸۵۶۰۳

تاریخ: ۰۱ شهريور ۱۳۹۴ - ۰۹:۵۴

ایران 18 میلیون نفر زاغه‌ نشین دارد؛ این خبر دیروز به ما رسید، از مجرای خبرگزاری مهر؛ این‌که اعضای کارگروه اجتماعی استان تهران یکبار دیگر دور هم نشستند و ساعت‌ها بحث کردند و با وجود اطلاعاتی که رد وبدل کردند و مشکلات ریز و درشتی که از دل استان تهران بیرون کشیدند، اما نه مصوبه‌ای داشتند و نه تصمیمی قطعی گرفتند؛ گویی مدعوین آمده بودند بیشتر، اطلاعاتی ارائه دهند، خودی سبک کنند و آیینه تمام نمای مشکلات ریز و درشت استان تهران باشند.

تریبون که به رضا محبوبی، مدیرکل اجتماعی وزارت کشور رسید او از هر دری گفت، از این که فکر نکنیم آمار یک میلیون و 350 هزار مصرف کننده الکل در کشور غیرواقعی است و از این که اعتیاد به حدی در جامعه ریشه دوانده که معتادان جلوی خودروی پلیس هم موادمصرف می کنند و برای جورکردن خرج اعتیادشان خود را زیر چرخ های خودروهای عبوری می اندازند، حتی جلوی در دانشگاه ها.

تریبون که دست به دست شد و به دکتر چیت چیان، از استادان دانشگاه شریف رسید بحث باز هم بر همین محور گشت، حتی آتش بحث تندتر شد؛ سخنرانی که طرحی 9 جلدی درباره وضع مناطق حاشیه ای استان تهران تهیه کرده و به اذعان خودش مجبور شده برای نگارش فصل هایی از آن چند شبی میان کارتن خواب ها زندگی کند و شاهد یک تجارت کثیف باشد. او خرید و فروش نوزادان را دیده، از محله عودلاجان تا دروازه غار، حتی دیده جنینی را در شکم مادرش می فروشند، به قیمت یک میلیون و 750 هزار تومان.

معجون این بحث ها باعث شد تا در جلسه کارگروه اجتماعی، به قضاوت مدیرکل اجتماعی وزارت کشور، ایران نمره 14 و تهران نمره 10 بگیرد از بابت بی توجهی به سرمایه های اجتماعی اش، یعنی مردم.

رشد عجیب سکونتگاه های غیررسمی

خبرنگارها همه اینها را نوشتند به انضمام یک عدد 18 که راوی یک پدیده رو به رشد بود. رضا محبوبی، مدیرکل اجتماعی وزارت کشور کنار این عدد 18 واژه میلیون گذاشت و آدرس داد که این 18 میلیون نفر تعداد افرادی است که در سکونتگاه های غیررسمی کشور زندگی می کنند.

سکونتگاه غیررسمی را اگر ترجمه کنیم، می شود همان حلبی آبادهای قدیم و پدیده زاغه نشینی کهنه. زندگی در هرکدام از این واژه ها وقتی که عینی شود به معنای زیست در مکان هایی است که مهاجران روستایی و محرومان شهری در آن جمع شده اند و خارج از برنامه ریزی های رسمی و قانونی توسعه شهری، برای خود آلونک هایی ساخته اند و محلاتی خودرو رسم کرده اند. این سکونتگاه های غیررسمی، سند مالکیت ندارد و از خدمات و زیرساخت های شهری محروم است، به همین دلیل است که وقتی یک مقام رسمی در وزارت کشور اعلام می کند این محلات بی ریشه، 18 میلیون نفر را در خود جا داده است باید نگران احوال ساکنان این مناطق و این جمعیت انبوه بود.

البته جمعیت 18 میلیون نفری برای این زاغه ها کمی بزرگ است. اگر آمارهای پیشین را با این عدد مقایسه کنیم، آخرین عددی که از جمعیت سکونتگاه های غیررسمی و حاشیه ای منتشر شده بود مربوط به زمستان 1393 و شخص مدیرکل دفتر توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی کشور است که 91 شهر کشور را درگیر این آسیب دانسته بود و جمعیت ساکن در این مناطق را 11 میلیون نفر . نریمان مصطفایی گفته بود که مساحت این سکونتگاه ها در 77 شهر کشور 54 هزار هکتار است یعنی 540 میلیون متر، یک عرصه وسیع پرآسیب.

سال پیش هم این عددها بزرگ بود و هضم کردنشان دشوار، اما امسال که مدیر کل اجتماعی وزارت کشور هفت میلیون نفر روی جمعیت قبلی زاغه نشین می گذارد باید نگران بود، بیشتر از پارسال و بیشتر از هر زمان دیگر.

سند توانمندسازی و حرکت لاک پشتی اش

زاغه نشینی، زندگی در آلونک، حاشیه نشینی، زندگی در حلبی آباد، همه این واژه ها مترادف است با زندگی در سکونتگاه های غیررسمی. پر و پوشال این واژه دهان پرکن را که بچینیم، ته اش همان کلمات قدیمی آشنا می ماند، سندی بر اثبات این نقص که در سال هایی که بر ما گذشت به جای چاره سازی برای این سکونتگاه های بی هویت و ریشه، واژه سازی کرده ایم، شاید با این نیت که قبح ماجرا پشت واژه ای ناآشنا مخفی شود و مثل حلبی آباد یا آلونک توی ذوق نزند.

البته تا آنجا که از گزارش عملکردهای دستگاه های مسئول برمی آید همه چیز تحت کنترل است، طوری که براساس این گزارش ها، کار مطالعاتی حاشیه نشینی در نزدیک به 80 شهر کشور انجام شده و برای ساماندهی این سکونتگاه ها بویژه برای ارتقای سرانه خدمات در 24 شهر از محل اعتبارات ملی و بانک جهانی بیش از 130 میلیارد تومان هزینه شده است. (دی1393، مدیرکل دفتر توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی، ایسنا)

اما قطعا این فقط یک گام از ده ها گامی است که باید برای ارتقای کیفیت زندگی در سکونتگاه های غیررسمی برداشته شود؛ بویژه این که براساس مصوبه هیات دولت تا سال 1404 باید سرانه خدماتی در این محدوده ها به متوسط شهرها برسد، بویژه این که نزدیک به 12 سال است سند ملی توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی تدوین شده ولی با این حال توانمندسازی در این محدوده ها هنوز حرکتی لاک پشتی دارد .

طبق این سند ملی باید خدمات پایه و زیربنایی برای این مناطق ایجاد شود، طوری که امکانات شهری به سکونتگاه های غیررسمی نیز برسد و با تامین زیرساخت ها برای کاهش فاصله کالبدی از پیکره اصلی شهر، مقدمات رفع تبعیض بخصوص برای گروه های کم درآمد آسیب پذیر فراهم شود. با این حال جدیدترین قضاوت درباره این که ایران امروز با محتوای این سند چقدر فاصله دارد، فعلا مدیرکل اجتماعی وزارت کشور انجام داده، او که می گوید در این لحظه 18 میلیون ایرانی همچنان در سکونتگاه های غیررسمی پرآسیب زندگی می کنند و با این گفته خیلی از ادعاها را به چالش می کشد.