تولید ملی و تیغ دولبه فضای مجازی

در حالی که فضای مجازی اکنون به یکی از ابزارهای تعیین‌کننده در معادلات اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده، کارشناسان می‌گویند تولیدکنندگان ایرانی باید به اثرات این تیغ دو لبه توجه کافی داشته باشند.

کد خبر: ۸۵۳۶۶

تاریخ: ۲۸ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۰:۱۰

گسترش نفوذ رسانه های مجازی ـ چه رسانه های رایانه ای و چه شبکه های مجازی موبایلی ـ و دیکته کردن خود به عنوان یک رسانه جدید با محدودیت کم و ضریب نفوذ بالا، یک اصل انکارناپذیر است.
رسانه های فضای مجازی محدودیت رسانه های رسمی اعم از دیداری و شنیداری را ندارند، هزینه بر نیستند و کافی است که یک فرد عادی که نفوذ یا تخصصی هم در امر رسانه ندارد، از هر نقطه جغرافیایی داخل یا خارج کشور نسبت به راه اندازی یک فراخوان، نظرخواهی یا کمپین بر له یا علیه یک محصول یا کالا و خدمات اقدام کرده و این کمپین به سرعت با استقبال دیگر کسانی که از همان کالا یا محصول استفاده می کنند ـ صرف نظر از موافقت یا عدم موافقت با آن کالا ـ مواجه شود.

در این حالت موج های غیرقابل پیش بینی اتفاق خواهد افتاد که ممکن است در سرنوشت تولید یک کالا از نظر کیفیت، قیمت، خدمات پس از فروش و دیگر جنبه های آن اثرگذار باشد. این اثرگذاری ممکن است مثبت یا منفی باشد و یک تولیدکننده یا کالایش را به عرش برده یا آن را فرش نشین کند.

رسانه های مجازی و تولید ایرانی

بدیهی است با گسترش حیرت آور رسانه های مجازی ـ بخصوص از نوع موبایلی یا تبلتی ـ در ایران، تولیدکنندگان ایرانی نیز باید روی تاثیر این رسانه ها بر کیفیت، قیمت و خدمات پس از فروششان مطالعه کرده و حساس باشند؛ چرا که نوع دیگری رسانه در حال ظهور است که می تواند به گونه ای جدید از تولید یک کالا حمایت کرده یا برعکس، آن را تا مرز تحریم خرید، بایکوت کند.

هر چند ممکن است تولیدکنندگان اکنون به این پدیده جدید که به طور خزنده ای در حال پیشروی و اثرگذاری بر افکار عمومی است، کم توجه بوده و حتی اثر آن را انکار کرده و آن را به تمسخر بگیرند، اما این دیدگاه، چیزی از واقعیت کم نمی کند.

اکنون در گوشه و کنار شبکه های مجازی در ایران شاهد شکل گیری کمپین های مختلفی درباره تولیدات ایرانی هستیم.

در یکی از این کمپین ها که به هشتک تولید ملی معروف شده است، از افراد عادی خواسته می شود رده های کالایی را که از کیفیت یا قیمت آن راضی هستند قید کنند.

بدیهی است قضاوت های صریح، بی پرده، انبوه و بی سانسوری که در این باره اعلام می شود، می تواند صدها مشتری را به خرید آن کالا ترغیب کرده و یا برعکس از آن رویگردان کند.

در مورد دیگر کمپین تحریم خرید خودروهای نو ایرانی در اینترنت و شبکه های مجازی موبایلی دست به دست می شود که حتی ممکن است کمترین اثر را بر تولید و فروش خودرو در کشور بگذارد، اما روشن است که این امر راهی را باز می کند که هر زمان ممکن است باعث بروز یک جریان یا سیل ویرانگر یا برعکس، باران رحمت شود.

به این ترتیب کارشناسان اقتصادی به تولیدکنندگان هشدار می دهند قدرت اثرگذاری فضای مجازی در تولید ملی را دست کم نگیرند.

شاید بسیاری از فعالیت های انجام شده در فضای مجازی به جایی نرسیده یا به اصطلاح «گرم» نشود، اما ظرفیت قدرتمند فضای مجازی برای ایجاد موج سازی تجاری قطعا قابل انکار نخواهد بود.

چرا که این رسانه جدید، به تمام معنی رسانه مردم است که در مقام خریدار و مصرف کننده، قدرت متقاعدکنندگی بسیار بالایی برای همنوایان خود خواهند داشت؛ قدرتی که مانند یک تیغ دو لبه می تواند به ضرر یا نفع یک کالا یا خدمات عمل کند.

اهمیت آرای مردم در فضای مجازی

در این باره مجیدرضا حریری، نایب رئیس اتاق ایران و چین به اهمیت آرای مردم در رسانه های مجازی برای تولید ملی اشاره کرد و گفت: اثر رسانه های مجازی بر تولید، بر مبنای آرای مردم و تجربه شخصی خریداران و مصرف کنندگان کالاست که باید برای این موضوع خوب فکر کرده و برای آن برنامه ریزی کنیم؛ در حالی که هنوز در ایران هیچ مبنایی برای ارزیابی آنچه در فضای مجازی موافق یا مخالف تولیدات ملی عنوان می شود، نداریم.

وی با تاکید بر عادت نظارت در فرهنگ ایران تصریح کرد: براساس فرهنگ جامعه ایران از گذشته های دور مردم عادت کرده اند نسبت به نشر و بازنشر نظرات خود همواره نگران بازرسی ها و نظارت های دولتی باشند و برای هر اظهارنظری نیازمند مجوز باشیم، اما این فرهنگ در دنیای مجازی کمتر اثر گذاشته و لذا ممکن است بتوانیم از مزیت قابل قبول فضای مجازی در حمایت یا عدم حمایت از تولیدات ملی ایران استفاده کنیم.

چالش فرهنگ فضای مجازی

وی به نبود فرهنگ استفاده از فضای مجازی در کشورمان نیز اشاره کرد و افزود: فرهنگ استفاده از فضای مجازی در کشورمان جاافتاده و پخته نیست و باید بدانیم این کمبود فرهنگ می تواند خطرآفرین باشد. به این صورت که اکنون در کشورمان هویت افرادی که کمپینی علیه یا موافق تولیدات کشور راه انداخته اند، معلوم نیست در حالی که در کشورهای پیشرفته این کمپین ها از سوی گروه یا نهادهای مشخصی مانند ان جی اوها هدایت می شوند و می توانیم نسبت به صداقت گفتار آنها اطمینان داشته باشیم، در حالی که اکنون در کشورمان مثلا درباره کمپین معروف خودرو هیچ کس نمی داند این کمپین با چه هدفی و با چه نیتی از سوی کدام افراد راه اندازی شده است.

نگرانی های قابل توجه

به عقیده این عضو اتاق بازرگانی، تیغ دولبه فضای مجازی به این معنی است که حتی می توانیم نگران برخی سوءنیت ها باشیم؛ هرچند اکنون در کشورمان بسیاری از کمپین های ایجاد شده در جهت هدایت افکار مردم به کالاهای خوب یا بد است، ولی باید درباره این مهم که ممکن است مشکلاتی برای تولیدات ملی کشورمان نیز ایجاد شود، نگران باشیم.

حریری با تاکید بر اهمیت بیداری وجدان اجتماعی در این زمینه تصریح کرد: اساس تمام انتقادها یا حتی پیشنهادها درباره یک محصول در فضای مجازی وجدان منتقدان یا موافقان است، اما با توجه به شواهد موجود، در کشورمان براساس شایعه پراکنی و همچنین ایجاد موج های غیرواقعی درباره برخی موارد رواج دارد و مردم هنوز به نحوه استفاده صحیح از فضای مجازی عادت نکرده اند، بنابراین نباید فراموش کنیم از این تیغ دولبه به گونه ای استفاده کنیم که به خودمان صدمه نزنیم و اجازه فعالیت به کالاهای مناسب و باکیفیت را بدهیم.

این فعال اقتصادی به وظایف آن سوی معادله یعنی تولیدکنندگان کالا نیز تاکید کرد و گفت: یکی از مهم ترین بخش های این موضوع، بحث نبود فضای رقابتی صحیح و سالم در اقتصاد کشورمان میان بخش خصوصی و دولتی است و در بسیاری از موارد بخش های دولتی با توجه به رانتی که در اختیار دارند، به این نوع تبلیغات در فضای مجازی اهمیت نداده و زیاد آنها را جدی نمی گیرند؛ چون رانتی در اختیار آنهاست که قدرت رقابت دیگران با این تولیدکنندگان را گرفته و یکه تازی آنها در بازار جای نگرانی برایشان ندارد، در حالی که تولیدکنندگان و اصناف خارجی کاملا به صورت خصوصی و بر مبنای مشتری مداری فعالیت می کنند و تاثیر این فضای مجازی می تواند برایشان مهم باشد. به عنوان مثال درباره کمپین خودرو آیا واقعا می توان گفت تاثیری در بازار داشته است یا خیر؟

تولیدکنندگان فضای مجازی را جدی بگیرند

در همین حال رضا الفت نسب، دبیر انجمن صنفی کسب و کار اینترنتی به خبرنگار جام جم گفت: یکی از مهم ترین مواردی که می تواند اهمیت دنیای مجازی را در تولیدات داخلی ایران به نمایش بگذارد، بحث تعداد کاربران اینترنت است که کشورمان را جزو یکی از کشورهای مطرح از نظر تعداد کاربران در سطح بین المللی تعیین کرده است. بنابراین، این امتیاز در موضوع حمایت یا عدم حمایت از تولیدات کشورمان بسیار تاثیرگذار است.

وی در ادامه به قدرت ایجاد موج رسانه ای از این طریق اشاره کرد و افزود: همان طور که اشاره شد تعداد کاربران فضای مجازی کشورمان قابل توجه است و ضریب نفوذ اینترنت در زندگی اجتماعی ما بسیار قابل توجه است، بنابراین با این موضوع باید در نظر داشته باشیم که در صورت راه افتادن موجی چه موافق و چه مخالف برای کالای صنعتی یا غیرصنعتی، این موج بسرعت گسترده شده و باعث ایجاد حساسیت در مخاطبان خواهد شد. چون مثل گذشته نیازی به انتقال تجربیات سینه به سینه نیست و کافی است در دورترین نقطه از ایران تجربه ای غیرمطلوب از یک محصول داشته باشیم تا با انتشار آن در فضای مجازی، آن سوی دنیا نتیجه آن را دریابیم.

این مقام صنفی خاطرنشان کرد: اما یکی از مهم ترین مشکلات فضای مجازی و توانایی آن در هدایت کیفیت تولیدات کشورمان، بحث نبود فرهنگ مناسب استفاده از این امکانات است، چون به تجربه دیده ایم حتی زمانی که کمپینی کاملا مفید مثلا برای حفظ محیط زیست در دنیای مجازی به راه افتاده پس از گذشت مدتی این کمپین به بیراهه رفته و از مسیر اصلی خود خارج شده است.

وی با تاکید بر تغییر عادت خرید بسیاری از ایرانیان در انتخاب محصولات تصریح کرد: اگر امروز به افراد خانواده خود توجه کرده باشید بسیاری از آنها قبل از این که به قصد خرید محصولی از منزل خارج شوند ابتدا رایانه خود را روشن کرده و در دنیای مجازی به دنبال مزیت ها و اشکالات کالای موردنظرشان هستند و بر مبنای نظرات کاربران محصولشان را انتخاب می کنند.

بنابراین باید به این موضوع توجه کنیم که این نقطه نظرات می تواند بسرعت در حمایت یا عدم حمایت از محصولی تاثیرگذار بوده و باعث نگرانی تولیدکنندگان شود. از این رو بهترین سیاست برای تولیدکنندگان این است که برای تولیدات خود به نوعی برنامه ریزی کننند که کیفیت مطلوب تولیداتشان باعث ایجاد موج مثبت در دنیای مجازی باشد نه منفی.

نگرانی تولیدکنندگان

دبیر انجمن صنفی کسب و کار اینترنتی درباره نگرانی های تولیدکنندگان از تاثیرگذاری دولبه فضای مجازی نیز افزود: فضای مجازی و نبود محدودیت در آن می تواند در واقع ابزاری برای ارتقای کیفیت تولیدات در هر صنفی باشد؛ اگر تولیدکنندگان نسبت به رصد کردن انتقادات و پیشنهادات مصرف کنندگانشان برنامه ریزی کرده و با در نظر گرفتن اشکالات مطرح شده نسبت به برطرف کردن آنها در محصول خود اقدام کنند.

الفت نسب به اهمیت تجربه فرهنگ تعامل میان فضای مجازی و تولیدات ملی ایران اشاره کرد و گفت: به طور کلی این تجربه در کشورمان باید انجام شود تا در نهایت پخته شده و با رفع مشکلات و گرفتاری ها بتوانیم ارتقای کیفیت محصولات ایرانی را ببینیم. بنابراین با توجه به تمام امتیازات و امکانات دنیای مجازی، تولیدکنندگان کشورمان از این پس باید به دقت نسبت به آن حساسیت داشته و برای آن برنامه ریزی کنند، چون نظرات مصرف کنندگان می تواند بسرعت در میان افراد منتشر شده و تولیدات موردنظر را در موضوع بازاریابی با شکست مواجه کند در حالی که همین کمپین ها می تواند برای ارتقا و پرفروش شدن محصولات ملی هم هم مفید باشد؛ اما شرط آن کابران بی سانسور فضای مجازی هستند.

به احترام ساخت ایران

مستوره برادران نصیری - دبیر گروه جامعه

کم پیش می آید که در فضای مجازی بحث و موضوعی داغ شود که ارزشش را داشته باشد، این بار اما بحثی به میان آمده که نه فقط برای مخاطبانش که به نظر می رسد برای تولیدات ایرانی قابل توجه باشد. هشتک ساخت ایران، فراخوان ابتکاری جدید با استفاده از ظرفیت های فراوان، اما ناشناخته فضای مجازی به عنوان یک رسانه نوپا و غیرقابل سانسور است.

پیشنهاد اولیه اش این بوده که هر کسی پنج محصول ایرانی باکیفیت و بی کیفیت را براساس تجربیات خودش معرفی کند. جستجو کنید، نظرات مسلما متفاوت است، گاهی غلط به نظر می رسد، گاهی کسی از محصولی بد گفته که اغلب موافق نیستند و برعکس، اما نتیجه جالب است، از این نظر که هر چند مردم در مورد محصولات باکیفیت پایین اغلب نظرات مشترکی دارند، اما در مورد محصولات خوب ایرانی اطلاعاتی به دست می آورید که تا پیش از این به چشمتان نیامده، مثلا وقتی می بینی که اغلب ایرانی ها از محصولات بهداشتی و شوینده های ایرانی احساس رضایت دارند یا اغلب نسبت به پیشرفت تولیدکنندگان ایرانی در صنایع شکلات سازی متفق القول هستند، نه تنها نمی توانی مخالفت کنی، بلکه حس خوبی پیدا می کنی.

علاوه بر اینها صنایع فرش، چوب، شیرآلات، چرم و حتی برخی از ناشران از سوی مصرف کنندگان نمرات قابل قبول و خوبی گرفته اند. در مورد بدها هم سرآمدشان برخی خودروسازان داخلی و محصولات پروتئینی است. از این فهرست بلندبالای محصولات خوب و بد ایرانی که بگذریم، بی تردید به این نتیجه می رسیم که محصول خوب، بهترین مبلغ برای خودش محسوب می شود. به قول آن ضرب المثل قدیمی که می گوید، پول پول می آورد، مسلما مشتری هم مشتری می آورد و خوشبختانه مدت هاست که برخی از تولیدکنندگان ایرانی بخوبی به این مساله پی برده اند که یک محصول، صرفا کالایی در دست مشتری نیست، یک محصول می تواند به اندازه یک اثر هنری جذاب و تاثیرگذار باشد، چیزی که در برخی صنایع مانند خودرو یا چوب یا حتی بسته بندی یک محصول غذایی بخوبی مشهود است.

با این حال می توان امیدوار بود که روزی این بحث در فضای مجازی بین محصولات خوب و خوب تر ایرانی برقرار باشد و همه به احترام محصول ایرانی تمام قد بایستیم.