با نگاهی به پنجره جمعیتی بررسی شد:

توسعه یافتگی مساوی با کاهش باروَری؟

میزگرد "گفت و گوی سیاسی" با نگاهی به روند کاهشیِ افزایشِ جمعیت، به بررسی توسعه اقتصادی و سیاسی آینده کشور پرداخت.

کد خبر: ۸۵۰۴۰

تاریخ: ۲۴ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۴:۱۲

شهلا کاظمی پور، جامعه شناس اظهار کرد: «پیش بینی ها نشان می دهند که کاهش رشد جمعیت رو به فزونی خواهد داشت؛ اما هم اینک شاهد کاهش جمعیت نیستیم.»
وی با استناد به آمار گفت: «هر سال یک میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه شده؛ چراکه مرگ و میر کمتر از موالید است و شاهد کاهش جمعیت نیستیم.»
کاظمی پور این رقم در سال 60 را چیزی حدود 2 میلیون نفر تخمین زد و افزود: «به تدریج باروری کاهش یافت و میزان فوت در کشور تغییر نکرد؛ اما چون جمعیت رو به سالخوردگی می رود، این میزان افزایش خواهد یافت.»
این استاد دانشگاه در عین حال تاکید کرد که رشد جمعیت رو به کاهش است و در بخشی دیگر از این برنامه اظهار کرد: «ابتدا باید علل کاهش باروری را بررسی کنیم تا به تناسب آن مشوق ها را تبیین کنیم.»
کاظمی پور افزود: «تنها مشوقی که جواب داده، مرخصی زایمان بوده که از شش ماه به نه ماه افزایش یافته است.»
وی ادامه داد: «اگر قانونی را تصویب می کنیم، اجرا نشدن آن بهتر از بد اجرا شدن اش است؛ کاهش باروری رابطه ای تنگاتنگ با شاخص های توسعه دارد و هر جامعه ای به این شاخص ها دست یابد، بارویِ آن کاهش می یابد.»
کاظمی پور گفت: «اگر در جامعه دو بازوی کار بکار گرفته شود، جمعیت بعنوان رحمت تلقی می شود؛ اما اگر تنها دهان خورنده بکار گرفته شود، جمعیت زحمت خواهد بود.»
این جامعه شناس با اعلام اینکه کاهش سرعت توسعه امکان پذیر نیست، اظهار کرد: «در برخی کشورها مسائل اقتصادی علاوه بر حوزه توسعه بر روند کاهش جمعیت موثر است و بنظر بنده عملا مسائل اقتصادی، بر این روند تاثیر گذار هستند.»
کاظمی پور گفت: «در جامعه شهری با هزینه های بالای زندگی می خواهیم همه مراسم هزینه بر ازدواج که در سطح جامعه روستایی مطلوب است را اجرا کنیم؛ این ها مسائلی است که به مرور انباشت می شود و باید درباره آن اقدامات فرهنگی صورت گیرد.»
وی در این راستا به کاهش هزینه ازدواج، جهیزیه و... اشاره کرد و گفت: «ازدواج آسان تنها در حد حرف مطرح است؛ با وام ازدواج نیز مسئله حل نمی شود. در این راستا تاخیر در ازدواج نیز در قشر تحصیل کرده دیده می شود.»
کاظمی پور در خصوص راهکارها بر لزوم تلاش دولت مردان به منظور سوق دادن چرخ های اقتصادی به سمت صنعت تاکید کرد و افزود: «هر نوع وام یا یارانه به غیر از تورم عایدی دیگری برای مردم ندارد؛ اما اگر این پول تجمیع شود و امنیت اقتصادی و سیاسی فراهم شود، زیربنا برای چرخه اقتصادی و تولید کار فراهم می آید.»
مشوق های جمعیتی مناسب شرایط روز جامعه نیست
در ادامه حجیه بی بی رازقی، مدیر پژوهش موسسه مطالعات و مدیریت جمعیت شرایط کنونی پنجره جمعیتی را مثبت ارزیابی کرد و افزود: «مشوق های جمعیتی بر مردم اثر نداشته؛ چراکه مناسبت شرایط فعلی جامعه ما نیست.»
وی ادامه داد: «اگر از این شرایط مثبت در حوزه تولید استفاده کنیم، بسیار به نفع کشور خواهد بود و دولت نیز باید از این شرایط استفاده کند.»
رازقی گفت: «کارشناسان معتقدند اگر می خواهیم با افزایش جمعیت روبرو شویم، باید ناامنی اقتصادی و بیکاری را کاهش دهیم که همراه با توسعه اقتصادی و اجتماعی جامعه رخ می دهد.»
این جمعیت شناس با بیان اینکه جمعیت خود را متعادل می کند، افزود: «هم اینک اکثر افراد به ازدواج و فرزندآوری تمایل دارند و کافی است شرایط فراهم شود.»
رازقی مسائل اقتصادی و اجتماعی را از جمله علل کاهش باروری خواند و ادامه داد: «تغییر نگرش اتفاق افتاده؛ ولی نه تا این حد که زنان به جای شش بچه تمایل دارند دو فرزند داشته باشند؛ اما تغییر در مورد نگرش ازدواج اتفاق نیفتاده است.»
وی با تاکید بر اینکه نباید از زنان انتظار داشت همچون دو نسل قبل خود فکر و زندگی کنند، گفت: «اگر انتظار داشته باشیم فرزند آوری به چهار فرزند برسد، هدفی محال است... علی رغم اینکه سن ازدواج در ایران افزایش یافته، هنوز در مقایسه با کشورهای خارجی کمتر است.»
رازقی ازدواج را بعنوان یک واحد مستحکم در کشورمان خواند و افزود: «در این راستا نباید کشورمان را با کشوری چون اسکاندیناوی مقایسه کنیم و تنها باید کمک کرد تا خانواده ها به افزایش خواست در حوزه فرزندآوری برسند و در این راه هدفی دست نیافتنی را متصور نباشیم.»
مدیر پژوهش موسسه مطالعات و مدیریت جمعیت طلاق را واقعیتی همچون کاهش باروری عنوان کرد و گفت: «این پدیده بسیار بدیهی است؛ منتها باید روی بحث تحکیم خانواده کار شود.»
رازقی افزود: «دولت باید بخشی از حوزه اقتصادی ازدواج را بر عهده گیرد؛ در این راستا مهم ترین علت طلاق ها شناخت بسیار کم طرفین از یکدیگر است.»
وی گفت: «فرهنگ ما چقدر اجازه می دهد که دختر و پسر یکدیگر را بشناسند؛ بخشی از طلاق ها در دوران عقد اتفاق می افتد؛ چراکه دو طرف شناخت کافی از یکدیگر ندارند.»
رازقی همچنین کاهش باروری و طلاق را بحثی چند بعدی دانست که کمک افراد جامعه، اقتصاد دانان، جامعه شناسان و سیاست مداران را می طلبد.
وی خاطرنشان ساخت: «مهریه بعنوان پشتوانه اقتصادی خانواده مطرح است؛ ولی اگر مهریه را حذف کنیم، نهادهای مختلف باید کمک نمایند که جایگزینی برای آن در نظر گیرند.»
پیاده سازی سیاست های جمعیتی نیازمند صرف زمان است
همچنین محمدجلال عباسی، استاد دانشگاه در ادامه این گفت و گوی رادیویی را از طریق خطوط ارتباطی تلفن پی گرفت.
وی در پاسخ به این سوال که شرایط فعلی جمعیتی کشور تهدید است یا فرصت، گفت: «جمعیت مقوله ای پیچیده است که باید به همه ابعاد آن نگریست. به نظر بنده سیاست های جمعیتی از سوی مقام معظم رهبری چند جانبه است که به ابعاد کمی و کیفی نگاه کرده است.»
عباسی ادامه داد: «اگر بخواهیم جمعیت را تغییر دهیم همه نهادها باید همفکری کنند و این روند بایستی زمان بر باشد؛ چراکه این کار با شعار میسر نیست.»
وی با انتقاد از اغراق ها در حوزه سالخوردگی جمعیت کشور، افزود: «ما واقعا در شرایط بحرانی قرار نداریم؛ بلکه در شرایط استثنایی و دارای جمعیتی رشد کرده هستیم.»
عباسی بر لزوم نگاه انعطافی به سیاست های جمعیتی اشاره کرد و گفت: «این موضوعات در طول زمان ایجاد می شود و بحثی نسلی است؛ بنابراین دید ما باید دراز مدت باشد.»
وی در عین حال شرایط موجود را مطلوب ندانست و افزود: «نباید تصور شود که اگر امروز مجلس شورای اسلامی قانونی تصویب نکند، خانواده فرو می پاشد. ما نمی توانیم سرمایه های کشور را با ایده هایی این چنینی صرف کنیم.»
عباسی حل مسائل جمعیتی را دارای پیچیدگی و مستلزم مشارکت مردم، دولت و نظام دانست و تصریح کرد: «نباید یک شبه تصور کنیم که جمعیت سقوط کرده و باز هم یک شبه سیاست هایی را اجرایی کنیم که شتاب زده باشد.»
وی اذعان اشت: «هم اینک در شرایط بحرانی قرار نداریم و نباید نگران بود که اگر امروز قانونی تصویب نشد، فردا جمعیت سقوط خواهد کرد.»
فایل صوتی "گفت و گوی سیاسی" که با اجرای محمدساجدی روانه آنتن شد، از طریق سایت شبکه نیز قابل دریافت است.
علاقمندان برای مشارکت در مباحث این برنامه می توانند هر روز از ساعت 17:30 تا 18:45 نظرات خود را از طریق سامانه 300001035 با "گفت و گوی سیاسی" در میان بگذارند.