قواعد انحصار و بازار خودروی ایران

در قواعد اقتصاد خرد و در فصل مطالعه بازارها، بیشترین سود برای فروشنده زمانی محقق خواهد شد که این اتفاق در یک بازار انحصاری رخ دهد و در مقابل، سود زمانی به حداقل ممکن می‌رسد که بازار در شرایط رقابت کامل باشد.

کد خبر: ۸۴۶۴۰

تاریخ: ۱۸ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۰:۲۰

گرچه یافتن نمونه‌های عینی برای یک بازار با شرایط رقابت کامل، کاری بسیار دشوار و شاید نشدنی باشد، اما نمونه‌های نزدیک به بازار انحصاری را به وفور می‌توان یافت.

در علم اقتصاد، انحصار زمانی به وجود می آید که یک شخص ویژه یا یک سرمایه گذار، کنترل کافی روی تولید یا خدمتی خاص دارد و به طور معنی داری برحسب این که افراد دیگر باید به آن دسترسی داشته باشند، تعیین می شود. در ابعاد خفیف تر، انحصار ـ که تنها یک فروشنده در آن حضور دارد ـ می تواند جای خود را به بازار چندقطبی بدهد. در این حالت نیز گرچه سود فروشندگان نسبت به دیگر بازارها در سطح بالاتری قرار دارد، اما در مقایسه با انحصار کامل کمتر است.

به دلیل اجحافی که در بازار انحصاری نسبت به حقوق مصرف کننده می شود، دولت ها همواره سعی دارند قوانین و دستورالعمل های ضدانحصار را عملی کنند تا بتوانند شرایطی برای مصرف کنندگان کالاهای خاص فراهم آورند که قدرت انتخاب بالاتر و هزینه کمتری به آنها تحمیل شود. در بعضی شرایط نیز به منظور حمایت از تولیدکنندگان داخلی، قوانینی وضع می شود که درجاتی از انحصار را برای آنها ایجاد می کند.

این شرایط را می توان بوضوح در صنعت خودروی ایران دید. بازاری که زمانی به صورت شبه انحصاری و صرفا با حضور دو خودروساز اداره می شد، امروز با حضور چند مونتاژکار دیگر بزرگ تر شده و به صورت یک بازار چندقطبی درآمده است.

در بازار انحصاری، فروشنده تعیین کننده قیمت و مصرف کننده صرفا پذیرنده قیمت است و باید در صورت تمایل به خریداری کالا، همان قیمتی را بپردازد که تولیدکننده تعیین کرده است.

در بازار خودروی ایران نیز مصرف کنندگان گرچه نسبت به کیفیت بسیاری از خودروهای موجود در بازار انتقاد دارند، اما از آنجا که بازار در انحصار چند تولیدکننده است باید قیمت های بالا را پذیرفت و در صورت تمایل به تملک خودرو، از تولیدات همین خودروسازان بخرند.

کاهش نیافتن قیمت به رغم وجود نشانه های اقتصادی فراوان مبنی بر ضرورت رخداد این اتفاق نیز ازجمله دیگر شرایط بازار انحصاری یا چندقطبی است.

در شرایطی که پس از قرائت بیانیه مشترک ایران و کشورهای 1+5 و قوت گرفتن احتمال لغو تحریم ها، قیمت های خودرو در بازار کشور روز به روز در حال کاهش است؛ اما خودروسازان اعلام کرده اند حاضر نیستند قیمت را کاهش دهند.

این یعنی سلطه خودروسازان بر بازار به اندازه ای شده که اطمینان کافی از فروش محصولاتشان با هر شرایطی را دارند ولو این که خودروهای خود را در شرایط سیر نزولی قیمت ها در بازار آزاد، همچنان با قیمت هایی بالا به فروش برسانند.

راستی آیا وقت آن نرسیده که فکری به حال بازار خودروی کشور و هدایت خودروسازان به سمت یک بازار رقابتی شود تا هم کیفیت خودروها افزایش یابد و هم قیمت ها با رعایت انصاف بیشتری تعیین شود؟