دست‌خط شما می‌تواند از وضعیت مغزتان خبر بدهد

نشانه‌ای اولیه از زوال شناختی و کاهش عملکرد مغز

کد خبر: ۸۳۵۵۲۸

تاریخ: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۹:۴۸

به گزارش ایران اکونومیست؛ تغییرات جزئی در دست‌خط، به‌ویژه هنگام نوشتن دیکته، می‌تواند نشانه‌ای اولیه از زوال شناختی و کاهش عملکرد مغز در سالمندان باشد.

این روزها، بسیاری از ما در دنیایی که ارتباطات را زیر سلطه پیام‌رسان‌ها، ایمیل و ابزارهای دیجیتال قرار داده است، به‌ندرت چیزی روی کاغذ می‌نویسیم. بااین‌حال، پژوهشی تازه از دانشگاه اوورای پرتغال نشان می‌دهد تغییرات دست‌خط می‌تواند یکی از نخستین نشانه‌های هشداردهنده از افت شناختی مرتبط با افزایش سن باشد.

نوشتن، برخلاف ظاهر ساده‌اش، فرایندی پیچیده است که هماهنگی دقیق میان مغز، حافظه، پردازش حسی و شبکه‌ای از عضلات دست را می‌طلبد. پژوهشگران می‌گویند اهمیت اصلی فقط در محتوای نوشته‌ها نیست، بلکه نحوه‌ی نوشتن نیز اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد مغز ارائه می‌دهد.

افت شناختی اولیه گاهی در شیوه‌ی قرار گرفتن کلمات روی کاغذ دیده می‌شود؛ زمانی که مغز دیگر نمی‌تواند تعامل‌های پیچیده حسی و حرکتی لازم برای نوشتن روان و سریع را به‌خوبی مدیریت کند. در چنین شرایطی، مغز برای پردازش اطلاعاتی که قبلاً به‌صورت خودکار انجام می‌داد، به زمان بیشتری نیاز پیدا می‌کند و همین مسئله روی ریتم و هماهنگی دست‌خط اثر می‌گذارد.

افت شناختی در میزان کارآمدی و انسجام حرکات نوشتاری در طول زمان بازتاب پیدا می‌کند

آنا ریتا ماتیاس، نویسنده‌ی ارشد پژوهش و استادیار دانشگاه اوورا، می‌گوید: «نوشتن فقط فعالیتی حرکتی نیست، پنجره‌ای به درون مغز است.» سالمندان دارای اختلال شناختی الگوهای متفاوتی در زمان‌بندی و سازمان‌دهی حرکات دست هنگام نوشتن نشان می‌دهند. او توضیح می‌دهد: «وظایفی که به پردازش شناختی بیشتری نیاز داشتند، نشان دادند افت شناختی در میزان کارآمدی و انسجام حرکات نوشتاری در طول زمان بازتاب پیدا می‌کند.»

به‌گزارش رفراکتور، تیم پژوهشی دست‌خط ۵۸ سالمند ۶۲ تا ۹۲ ساله ساکن مراکز نگهداری سالمندان را بررسی کردند. پژوهشگران روی ویژگی‌هایی مانند سرعت نوشتن و نحوه سازمان‌دهی حرکات قلم تمرکز داشتند؛ شاخص‌هایی که معمولاً در افراد دارای افت شناختی تغییر محسوسی پیدا می‌کنند. از میان شرکت‌کنندگان، ۳۸ نفر در سوابق پزشکی خود اختلال شناختی داشتند.

تمام افراد شرکت‌کننده دو وظیفه ساده را با قلم دیجیتال روی تبلت انجام دادند. آن‌ها باید طی ۲۰ ثانیه، ۱۰ خط افقی روی صفحه رسم می‌کردند و در همان بازه زمانی حداقل ۱۰ نقطه می‌گذاشتند. سپس پژوهشگران دو تمرین رونویسی و دو تمرین دیکته برگزار کردند و سرعت و الگوی نوشتن افراد را ثبت کردند.

ماتیاس توضیح می‌دهد: «زمان‌بندی و سازمان‌دهی حرکات قلم ارتباط مستقیمی با نحوه برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌ها در مغز دارد؛ فرایندی که به حافظه کاری و کنترل اجرایی وابسته است. با افت این سامانه‌های شناختی، نوشتن آهسته‌تر و تکه‌تکه‌تر می‌شود و هماهنگی کمتری دارد.» او می‌افزاید برخی ویژگی‌های دیگر، به‌ویژه در مراحل ابتدایی افت شناختی، ممکن است تا حد زیادی حفظ شوند و به همین دلیل شاخص‌های حساسی برای تشخیص زودهنگام نباشند.

نتایج پژوهش نشان داد وظایف ساده‌ای مانند کشیدن خط و گذاشتن نقطه، معیار قابل اعتمادی برای تشخیص افت شناختی نیستند. تمرین رونویسی نیز فقط نشانه‌هایی محدود و نه‌چندان واضح از وضعیت مغز ارائه کرد. اما تمرین دیکته، تصویر متفاوتی داشت. تمرین دیکته از شرکت‌کنندگان می‌خواست هم‌زمان به جمله گوش دهند، آن را پردازش کنند و سپس بنویسند؛ فرایندی که فشار شناختی بیشتری به مغز وارد می‌کند.

ماتیاس می‌گوید: «وظایف دیکته حساسیت بیشتری دارند، زیرا مغز باید چند کار را هم‌زمان انجام دهد؛ گوش‌دادن، پردازش زبان، تبدیل صداها به نوشتار و هماهنگ‌کردن حرکت دست. جمله‌های طولانی‌تر یا پیچیده‌تر نیز فشار بیشتری بر منابع شناختی وارد می‌کنند.»

در میان ۳۸ فرد دارای سابقه اختلال شناختی، زمان شروع نوشتن و تعداد حرکات قلم در تمرین دیکته با جمله‌های کوتاه با سایر افراد تفاوت داشت. زمانی که جمله‌ها پیچیده‌تر شدند، سه شاخص بیش از همه تفاوت ایجاد کردند: اندازه عمودی دست‌خط، زمان شروع نوشتن و مدت‌زمان نوشتن.

پژوهشگران تأکید می‌کنند تشخیص افت شناختی بسیار پیچیده‌تر از چند آزمایش ساده است، اما نتایج مطالعه می‌تواند راهی کم‌هزینه و غیرتهاجمی برای پایش سلامت مغز در اختیار متخصصان قرار دهد. البته آن‌ها به محدودیت‌های پژوهش نیز اشاره می‌کنند؛ از جمله تعداد کم شرکت‌کنندگان و درنظرنگرفتن عواملی مانند مصرف دارو که می‌تواند بر سرعت و کیفیت نوشتن اثر بگذارد.

ماتیاس در پایان می‌گوید: «هدف بلندمدت ما ساخت ابزاری است که اجرای آن ساده، سریع و مقرون‌به‌صرفه باشد و بتوان بدون نیاز به تجهیزات تخصصی یا گران‌قیمت، از آن در فرایندهای روزمره مراقبت سلامت استفاده کرد.»