اسموک‌شاپ‌ها تجارت مرگ آغار کرده‌اند

نخ فروشی سیگار با طعم شراب قرمز و قیمت‌های بالا و مرگ

کد خبر: ۸۳۵۴۸۵

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۳:۱۸

به گزارش ایران اکونومیست؛ بازار محصولات دخانی نوپدید با ظاهری جذاب و ادعاهای فریبنده هرروز گسترده‌‌تر می‌شود و جریمه‌ها بازدارنده نیست.

تسنیم، صنعت دخانیات سال‌هاست که از سودآورترین تجارت‌های جهان محسوب می‌شود؛ صنعتی که برای حفظ گردش مالی چندین میلیاردی خود، هر روز با چهره‌ای تازه ظاهر می‌شود. زمانی سیگارهای سنتی نماد این صنعت بودند اما امروز ویپ‌ها، پادها و ده‌ها محصول جدید جای آن‌ها را گرفته‌اند؛ محصولاتی که بیش از آن که شبیه کالایی آسیب‌رسان باشند، به لوازم دیجیتال یا کالاهای فانتزی شباهت دارند.

محصولات دخانی نوپدید، راه جدید نفوذ صنعت دخانیات به بازار

صنعت دخانیات برای حفظ این سودهای کلان ناگزیر است همواره مصرف‌کنندگان جدیدی را به خود جذب کند؛ به‌ویژه در دوره‌ای که آگاهی عمومی درباره مضرات سیگار و فرآورده‌های سنتی دخانی افزایش یافته است و بسیاری از جوانان نسبت به مصرف سیگار نگاه منفی‌تری پیدا کرده‌اند، شرکت‌ها و شبکه‌های فروش، مسیرهای تازه‌ای برای نفوذ به بازار، به‌ویژه میان نوجوانان و جوانان، پیدا کرده‌اند، یکی از مهم‌ترین این روش‌ها، جذاب‌سازی ظاهری محصولات است؛ کافی است وارد یکی از اسموک‌شاپ‌های شهر شوید تا گوشه‌ای از این جذابیت را بهتر درک کنید؛ نورهای رنگی، ویترین‌های پرزرق‌وبرق، بسته‌بندی‌های چشم‌نواز، عطرهای میوه‌ای و دستگاه‌هایی با طراحی مدرن، فضایی ایجاد می‌کنند که بیشتر به فروشگاه لوازم دیجیتال یا محصولات فانتزی شباهت دارد تا مرکز عرضه مواد دخانی. فندک‌هایی با طرح‌های خاص، ویپ‌هایی با رنگ‌های متنوع و محصولاتی که با نام‌های فریبنده عرضه می‌شوند، به‌گونه‌ای چیده شده‌اند که مشتری حتی اگر برای خرید هم وارد نشده باشد، بعید است دست‌خالی از این مغازه‌ها خارج شود.

ترفند دیگر، بی‌خطر نشان دادن این محصولات است، ادعاهایی مانند «فاقد نیکوتین بودن»، «اعتیادآور نبودن» یا «کم‌ضرر بودن نسبت به سیگار» سال‌هاست در تبلیغات رسمی و غیررسمی این بازار تکرار می‌شود؛ ادعاهایی که متخصصان سلامت بارها نسبت به گمراه‌کننده بودن آن‌ها هشدار داده‌اند.

همزمان با هفته ملی بدون دخانیات، گشت مشترکی با حضور مهندسین و بازرسان وزارت بهداشت و وزارت صنعت، معدن و تجارت و فرمانداری شمیرانات برای نظارت بر مراکز عرضه محصولات دخانی در شمال تهران برگزار شد، خبرنگار تسنیم نیز برای بررسی میدانی بخشی از پشت‌پرده‌های این بازار پرسود با این تیم همراه شد.

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

نخ‌فروشی سیگار با طعم شراب قرمز!

روز هنوز به نیمه نرسیده بود که خودروهای بازرسی راهی نخستین مقصد شدند، آدرس از قبل مشخص شده بود؛ یکی از اسموک‌شاپ‌های شناخته‌شده در شمال تهران اما وقتی تیم به محل رسید، کرکره مغازه پایین بود، چند مغازه اطراف فعال بودند اما واحد موردنظر تعطیل شده بود، یکی از بازرسان گفت: «هر بار که سرزده می‌آییم، انگار چند دقیقه زودتر از ما خبر می‌رسد و مغازه را می‌بندند.»

بسته بودن اولین واحد صنفی باعث شد مسیر تیم بازرسی به‌سمت فرشته ادامه پیدا کند. مقصد بعدی، مغازه‌ای پررنگ‌ولعاب بود که در نگاه اول، حجم محدودی از کالاها در آن دیده می‌شد اما بازرسان تجربه کافی داشتند تا بدانند آنچه در ویترین دیده می‌شود، معمولاً تمام ماجرا نیست، در انتهای مغازه درب کوچکی وجود داشت که به طبقه پایین راه داشت، با باز شدن آن، ابعاد واقعی فعالیت این واحد مشخص شد. آسانسور تعبیه‌شده در این بخش مغازه، به انباری منتهی می‌شد که تقریباً تمام فضای آن با کارتن‌ها و قفسه‌های مملو از محصولات دخانی پر شده بود، صدها قلم کالا از ویپ و پاد گرفته تا انواع سالت و جویس‌های خارجی که همگی محصولات قاچاقی حساب می‌شدند.

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران , وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

با آن که حتی فروش نخی سیگارهای دارای مجوز و ایرانی نیز ممنوع است، در این واحد صنفی سیگارهای نخی و با اسانس مختلف از جمله اسانس شراب قرمز(!) به فروش می‌رسید، فروشنده مدعی است که قیمت هر نخ از این سیگارها فقط 50 هزار تومان است.

کنار این سیگارها، انواع مختلف سیگار برگ نیز داخل یک جعبه شیشه‌ای نگهداری می‌شود؛ جعبه‌‌ای که ظاهراً از امکان کنترل رطوبت برخوردار است و باعث می‌شود سیگارهای برگ خشک نشوند. فروشنده قیمت این سیگارها را نیز از نخی 500 هزار تومان تا نزدیک به 2 میلیون تومان اعلام می‌کند.

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

بازرس بهداشت در جریان این بازدید به تسنیم گفت: «تنها قفسه دارای مجوز در این واحد، قفسه سیگارهای ایرانی است که 50 درصد حجم بسته را علائم هشداردهنده نسبت به عوارض مصرف سیگار پر کرده است، مابقی کالاها همگی قاچاق هستند که بدون هیچ مجوزی در این واحد صنفی توزیع شده‌اند.»

اغماض عجیب در برخورد با سیگار قاچاق

بیشتر بخوانید

دارو تحریم است، سیگار نه؛ سود دخانیات برای خارجی‌ها

با وجود این، همه اقلام موجود در مغازه جمع‌آوری نمی‌شوند، بازرس صمت هنگام ثبت اقلام کشف‌شده به تسنیم می‌گوید: «اگر قرار باشد همه کالای قاچاق اینجا را جمع کنیم، باید کل مغازه را تخلیه کنیم به همین دلیل در بازدیدهای دوره‌ای هر بار تعدادی از اقلام را جمع‌آوری می‌کنیم، اقلام جمع‌آوری‌شده همگی صورت‌جلسه و به نهادهای ذی‌ربط ارجاع داده می‌شوند و صاحب واحد صنفی نیز حداقل به‌اندازه سه برابر ارزش اقلام جمع‌آوری‌شده جریمه می‌شود.»

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

میزان اقلام قاچاق کشف‌شده از این واحد صنفی به‌ظاهر کوچک، حدود 400 میلیون تومان بود که ارزش ریالی آن‌ها محاسبه و در صورت‌جلسه رسمی ثبت شد. مالک واحد صنفی نیز علاوه بر ضبط کالاها، مشمول جریمه‌ای معادل سه برابر ارزش اقلام توقیف‌شده خواهد شد.

آنچه بیش از همه در این واحد صنفی جلب توجه می‌کرد، نه حجم کالاها، بلکه اطمینان فروشندگان از تداوم این تجارت بود؛ تجارتی که ظاهراً سود آن آن‌قدر زیاد است که حتی خطر جریمه نیز مانع فعالیتش نمی‌شود. مهندس بهداشتی که همراه این تیم بازرسی به اینجا آمده است، می‌گوید: «دو هفته پیش نیز به این واحد متخلف بابت عرضه مواد دخانی قاچاق هشدار و تذکر دادیم که در صورت ادامه این روند، کالاهای عرضه‌شده جمع‌آوری خواهند شد اما به‌نظر می‌رسد سود این بازار آن‌قدر برای عرضه‌کنندگان این اقلام چشمگیر است که حاضرند جریمه‌های فعلی را نیز متحمل شوند و باز هم کسب‌وکار خود را ادامه دهند.»

از ویپ یا پیپر، آزادانه پشت ویترین مغازه‌ای در تجریش

مقصد بعدی تیم بازرسی، پاساژی در محدوده تجریش بود. در طبقه دوم پاساژ، اسموک‌شاپ کوچکی روبه‌روی یک کافی‌شاپ فعالیت می‌کرد؛ فروشنده‌های آن نیز یک زوج جوان حدود 30 تا 35 ساله بودند؛ ویترین مغازه پر از محصولات وارداتی از جمله فندک‌های خاصی بود که باعث می‌شد مشتریان جوان گاه‌وبیگاه مقابل آن توقف کنند. پس از بررسی مدارک مشخص شد این واحد حتی پروانه کسب هم ندارد و سه چهار روزی است که کار خود را شروع کرده است. وقتی از علت ورود فروشنده به این شغل پرسیدم گفت که بسیاری از دوستانش این کار را پیشنهاد کرده‌اند و از سود بالای آن گفته‌اند و همین امر باعث شده است شغل قبلی خود را که لباس‌فروشی بوده است، رها کند و به‌سوی بازار پرسود دخانیات‌فروشی روی بیاورد.

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

در قفسه‌های مغازه تقریباً هیچ کالای مجازی دیده نمی‌شود؛ انواع ویپ، پاد، سالت و جویس به‌دروغ و به‌عنوان کالاهای بدون نیکوتین، به فروش می‌رسند و فضای فروشگاه را پر کرده‌اند. در گوشه‌ای از این واحد صنفی، اقلامی با بسته‌بندی‌هایی شبیه به آدامس دیده می‌شود که نظرم را جلب می‌کند.

فروشنده می‌گوید: «جوانها بهش می‌گن پیپر، گل را رول می‌کنند و داخل این می‌پیچند و می‌کشند، گیاهیه و از الیاف طبیعی ساخته شده است.»، همین ادعای گیاهی بودن کافی است تا ذهن مخاطب از آن فضای وحشتناک اعتیاد به مواد مخدر فاصله بگیرد و این اقلام در ذهن جوانها، مثبت جلوه کند.

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

اصرار فروشنده به این که فقط چند روز است این کسب‌وکار را راه انداخته و از قوانین اطلاع کافی نداشته است و خواهش او برای جلوگیری از متضرر شدن، مانع از این نمی‌شود که بازرسان دست از جمع کردن بخشی از وسایل پرزرق‌وبرق مغازه بکشند اما به‌عنوان هشدار اولیه، تنها بخش محدودی از اقلام جمع‌آوری و صورت‌جلسه شد.

بیشتر بخوانید

اسموک‌شاپ‌ها دنیای اغواکننده برای اعتیاد جوانان به دخانیات!

تجهیزات سِرو مشروب پشت ویترین اسموک‌شاپ‌ها!

آخرین مقصد گشت، مجتمع تجاری دیگری در حوالی زعفرانیه بود. هنگامی که تیم به محل رسید، مغازه بسته بود؛ بازرسان اما چندان غافلگیر نشدند و یکی از آن‌ها گفت: «تقریباً هر بار که برای بازرسی می‌آییم، مغازه تعطیل است.»، رایزنی برای گفت‌وگو با صاحب پاساژ هم به نتیجه نرسید و نتوانستیم وارد این واحد تجاری شویم،

البته نیازی به ورود به آن هم نبود تا نوع فعالیت آن مشخص شود، پشت شیشه ویترین، انواع ویپ، پاد و محصولات دخانی قاچاق در معرض دید قرار داشت، کنار آن‌ها، لوازمی که برای سرو مشروبات الکلی استفاده می‌شوند، یخ‌های فلزی و بطری‌های حمل مشروبات الکلی نیز به‌راحتی قابل مشاهده بود، ویترینی که عملاً بخشی از فعالیت غیرقانونی واحد را به نمایش گذاشته بود.

وزارت بهداشت , بهداشت و درمان , دخانیات , شرکت دخانیات ایران ,

آنچه این واحد صنفی را از سایر واحدها متمایز می‌کرد، تبلیغ صفحه مجازی فروش محصولات دخانی بود، آدرس صفحه اینستاگرامی مغازه روی درِ آن نوشته شده بود و فقط یک اسکن ساده با تلفن همراه کافی بود تا بتوانیم وارد دنیایی از محصولات جدید و نوپدید دخانی شویم، صفحه‌ای با بیش از 10 هزار نفر دنبال‌کننده که در آن انواع سیگارهای الکترونیک، با عنوان جعلی «بدون نیکوتین» به فروش می‌رسیدند و بدون هیچ محدودیتی و تنها با ارسال یک فیش واریز وجه، با پیک به دست مصرف‌کنندگان می‌رسیدند(!)، مصرف‌کنندگانی که ممکن است زیر 18 سال سن داشته باشند و حتی اطلاعات کافی از مضرات این مواد دخانی نداشته باشند.

پایان گشت بازرسی و یک سؤال مهم

با پایان گشت، یک پرسش مهم همچنان بی‌پاسخ باقی ماند، این‌که؛ چگونه چنین حجم گسترده‌ای از محصولات دخانی قاچاق به‌سادگی وارد بازار می‌شود و در نقاط مختلف شهر به فروش می‌رسد؟

آن‌چه می‌توان از چنین بازرسی‌هایی دریافت این واقعیت است که برخورد با خرده‌فروشان و توقیف کالاهای کسب‌وکارهای کوچک در سطح شهر، هرچند اقدامی ضروری و شاید تا حدودی نیز بازدارنده است، اما تنها بخش کوچکی از مسئله را حل می‌کند، ریشه اصلی ماجرا در مبادی ورود، شبکه‌های تأمین و زنجیره توزیع این محصولات قرار دارد؛ زنجیره‌ای بسیار گسترده و با گردش مالی چندین میلیارد دلاری و چندبرابر جریمه‌هایی که وضع می‌شود؛ که تا زمانی که فعال باشد، ویترین‌های جدید یکی پس از دیگری جایگزین واحدهای صنفی پلمب‌شده خواهند شد.

شاید همین نکته را بتوان مهم‌ترین مشاهده این گشت چندساعته دانست، این‌که؛ پشت چراغ‌های رنگی اسموک‌شاپ‌ها و بسته‌بندی‌های جذاب محصولات نوظهور دخانی، بازاری قرار گرفته است که سودهای کلان آن، بسیاری از فعالانش را نسبت به جریمه‌ها و برخوردهای نظارتی بی‌اعتنا کرده است، بازاری که مقابله مؤثر با آن، بیش از هر چیز نیازمند خشکاندن ریشه‌های تأمین و ورود کالاست؛ نه صرفاً جمع‌آوری محصولاتی که هر روز دوباره راه خود را به ویترین مغازه‌های شهر پیدا می‌کنند.