جنگنده‌ای که از گرمای خودش آسیب می‌بیند

بحران پنهان در اف-۳۵

کد خبر: ۸۳۵۲۳۹

تاریخ: ۰۹ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۶

به گزارش ایران اکونومیست؛ جنگنده اف-۳۵ سال‌هاست به عنوان پیشرفته‌ترین پروژه نظامی آمریکا شناخته می‌شود؛ اما حالا مشکلی عجیب و در عین حال پرهزینه، دوباره این برنامه چندصد میلیارد دلاری را زیر ذره‌بین برده است.

اف-۳۵ قرار بود نماد نسل جدید نبردهای هوایی باشد؛ جنگنده‌ای پنهان‌کار، فوق‌پیشرفته و مجهز به پیچیده‌ترین سامانه‌های الکترونیکی جهان. اما هرچه این پروژه بیشتر وارد خدمت عملیاتی شد، مشکلات فنی آن نیز بیشتر خود را نشان دادند. حالا تازه‌ترین دردسر این هواپیما به موضوعی برمی‌گردد که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد: گرمای بیش از حد تولیدشده هنگام ترمزگیری.

همین مشکل ظاهرا کوچک، حالا به چالشی جدی برای آمادگی رزمی ناوگان اف-۳۵ تبدیل شده؛ مسئله‌ای که نه‌ تنها هزینه‌های نگهداری را بالا برده، بلکه تعداد زیادی از این جنگنده‌ها را برای مدت طولانی از چرخه عملیات خارج کرده است.

ترمزهایی که به قلب الکترونیکی جنگنده آسیب می‌زنند

براساس گزارش militarywatchmagazine، وزارت دفاع آمریکا برای مقابله با این مشکل، سفارش تولید ۱۴۵۹ هیت‌سینک یا گرماگیر جدید را به لاکهید مارتین داده است. هدف اصلی این قطعات، کنترل حرارتی مجموعه ترمز اف-۳۵ و جلوگیری از انتقال گرمای شدید به بخش‌های حساس اطراف آن است.

بررسی‌ها نشان داده‌اند، حرارتی که هنگام ترمزگیری ایجاد می‌شود، در برخی شرایط به سیم‌کشی‌ها و حسگرهای سامانه‌های اویونیک مجاور منتقل می‌شود؛ سامانه‌هایی که عملا مغز الکترونیکی جنگنده محسوب می‌شوند. در نتیجه، آسیب به این بخش‌ها می‌تواند هواپیما را برای مدت طولانی راهی تعمیرات سنگین پایگاهی کند.

این قرارداد نسخه‌های F-۳۵A و F-۳۵B را پوشش می‌دهد و تحویل تجهیزات جدید تا سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت.

وقتی طراحی فوق‌پیشرفته به دردسر تبدیل می‌شود

مشکل اصلی اف-۳۵ فقط به ترمزها محدود نیست. معماری فشرده و پیچیده این جنگنده باعث شده تا مدیریت حرارت به یکی از سخت‌ترین چالش‌های مهندسی آن تبدیل شود.

در اف-۳۵ تقریبا همه چیز گرما تولید می‌کند؛ از موتور عظیم F۱۳۵ گرفته تا رادارها، حسگرها، سامانه‌های جنگ الکترونیک و حتی تجهیزات پردازشی داخل کابین. تمام این مجموعه نیز در بدنه‌ای قرار گرفته که برای حفظ ویژگی پنهان‌کاری، فضای محدودی برای تهویه و خنک‌سازی دارد.

در عمل، هر ارتقای جدید نرم‌افزاری و سخت‌افزاری فشار بیشتری به سیستم خنک‌کننده وارد می‌کند. به‌ ویژه بسته ارتقای «بلاک ۴» که قابلیت‌های رزمی بیشتری به اف-۳۵ اضافه می‌کند، بار حرارتی جنگنده را از قبل هم سنگین‌تر کرده است.

موتور F۱۳۵؛ نقطه‌ضعف بزرگ پروژه

مشکلات حرارتی اف-۳۵ در حالی ادامه دارد که موتور F۱۳۵ نیز سال‌هاست به یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های این پروژه تبدیل شده است.

پنتاگون در سال ۲۰۲۳ تایید کرد هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده تعمیر و نگهداری این موتور در طول عمر ناوگان اف-۳۵ به حدود ۳۸ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که حتی برای بزرگترین پروژه نظامی جهان هم نگران‌کننده است.

همین مسئله باعث شد تا وزارت دفاع آمریکا بودجه توسعه یک موتور جدید را در دستور کار قرار دهد تا بخشی از مشکلات فعلی برطرف شود. با این حال، تا عملیاتی شدن چنین برنامه‌ای، ناوگان فعلی همچنان باید با موتورهای موجود به خدمت ادامه دهد.

نرخ زمین‌گیری اف ۳۵

یکی از مهم‌ترین پیامدهای این مشکلات فنی، کاهش شدید آمادگی رزمی اف ۳۵ است. گزارش‌های پنتاگون نشان می‌دهند این جنگنده‌ها با نرخی بسیار بالاتر از دیگر هواپیماهای رزمی زمین‌گیر می‌شوند.

مقامات آمریکایی بارها اعلام کرده‌اند که ماژول قدرت موتور F۱۳۵ یکی از عوامل اصلی افت توان عملیاتی این جنگنده است. در کنار آن، مشکلات مربوط به خنک‌کاری و مدیریت حرارتی نیز باعث شده حتی نقص‌هایی نسبتا ساده، به تعمیرات زمان‌بر و پرهزینه منجر شوند.

در واقع، اف-۳۵ نمونه‌ای از این واقعیت است که در پروژه‌های فوق‌پیچیده نظامی، حتی یک زیرسیستم به ظاهر عادی مثل ترمز می‌تواند کل چرخه عملیاتی را تحت تاثیر قرار دهد.