از پوست‌اندازی سینمای مستند تا لزوم عبور از مدیران تکراری

«سینماحقیقت» در آستانه تحول یا تکرار؟

کد خبر: ۸۳۵۱۳۹

تاریخ: ۰۶ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۵:۴۰

به گزارش ایران اکونومیست؛ بیستمین دوره جشنواره «سینماحقیقت» در حالی آذرماه امسال برگزار می‌شود که پس از دو دهه فعالیت، این رویداد مهم سینمای مستند ایران با چالش‌هایی چون تغییر ذائقه مخاطب، گسترش پلتفرم‌ها، لزوم عبور از مدیران تکراری و ارتقای کیفی مستندهای بحران‌محور روبه‌روست؛ و حالا این پرسش مطرح است که آیا «سینماحقیقت» می‌تواند با تحولی واقعی، همچنان مهم‌ترین تریبون مستندسازان ایران باقی بماند؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، جشنواره «سینماحقیقت» که مهم‌ترین رویداد سینمای مستند ایران به شمار می‌رود، آذرماه امسال بیست ساله می‌شود. تأثیر این جشنواره بر روند تولید فیلم‌های مستند، معرفی مستندسازان و شکل‌دهی به جریان‌های فیلمسازی در ایران، در ادوار مختلف با فراز و فرودهایی همراه بوده، اما همچنان مهم‌ترین رخداد سینمای مستند این سرزمین باقی مانده است.

ورود به دهه سوم؛ نیاز به تحول

ورود به بیست‌سالگی برای یک جشنواره تخصصی، رخدادی مبارک است، اما سینمای مستند ایران در این دو دهه پوست انداخته است. فعالیت پلتفرم‌ها و دسترسی راحت‌تر به جشنواره‌ها و فضاهای عمومی داخلی و بین‌المللی برای نمایش مستند، انحصارهای دولتی را به چالش کشیده است. امروز «سینماحقیقت» به عنوان یک جشنواره دولتی باید فراتر از امکان‌های دیگر، محلی برای دیده شدن سینمای مستند ایران و شنیده شدن صداهای تازه باشد.

جلب اعتماد بخش مهمی از جامعه مستندسازان، تعامل با سینماگران فعال در این حوزه، بها دادن به فکرهای نو و فاصله گرفتن از نام‌های تکراری در هیأت‌های مشاوره و داوری، می‌تواند به تحولی واقعی و نه «ظاهری» در این جشنواره بینجامد.

در سالی که جنگ تحمیلی رمضان در آن رخ داد و جنگ دوازده‌روزه بسیار به آن نزدیک بود، توجه به سینمای استراتژیک و موضوعات ملی، حتماً یکی از اولویت‌های مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به عنوان متولی برگزاری این رویداد است. اما «چگونه گفتن»، «به چه شکل گفتن» و «از چه گفتن» در این نوع آثار مهم است. صرف نمایش این مستندها در «سینماحقیقت» کمکی به ارتقای مستندسازی بحران در ایران نمی‌کند.

عبور از بحران‌ها

جشنواره «سینماحقیقت» در بیست دوره گذشته، مسائل اجتماعی مختلفی را تجربه کرده و از همه آنها به سلامت عبور کرده است. رخدادهای سیاسی سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۸ و حتی حوادث سال ۱۴۰۱ باعث تعطیلی این جشنواره نشد و تیم‌های برگزاری کوشیدند با وفاداری به معیارهای حرفه‌ای، مسیر خود را ادامه دهند.

امسال و پس از ماجراهای دی‌ماه ۱۴۰۴ و دو جنگ سخت، انتظار می‌رود شورای برگزاری جشنواره با مسائلی تازه روبه‌رو باشد. دبیران جشنواره پیشتر در نشست‌های خبری توضیح داده‌اند که مستند شاخص با توجه به مضامین و رویدادهای ملتهب، تولید نشده و به دبیرخانه ارسال نشده است. اما نمایش مستندهایی با نگاه‌های یک‌سویه درباره مسائل اجتماعی می‌تواند اهمیت و کارکرد «سینماحقیقت» را تحت‌الشعاع قرار دهد.

مشکلات مکانی و ساختاری

جشنواره «سینماحقیقت» مانند دیگر جشنواره‌های ایران با مشکل فضای برگزاری مواجه است. پردیس‌های لوکس بخش خصوصی به دلیل فضای خاصشان محل مناسبی برای برگزاری جشنواره‌ای با رویدادهای پرشمار نیستند. پس از خارج شدن پردیس «چارسو»، نوزدهمین دوره در پردیس «ملت» برگزار شد و با توجه به تعداد سالن‌ها و فضاهای جانبی مناسب، احتمالاً بیستمین دوره نیز در این پردیس برگزار شود.

محمد حمیدی مقدم

آفت حضور مدیران تکراری

در پنج سال گذشته، «سینماحقیقت» کوشیده شکاف میان اصناف سینمای مستند و تیم برگزاری را کاهش دهد. اما همکاری صنوف، اگرچه اقدامی پسندیده است، آفت‌هایی نیز دارد. ترکیب حاضران در جشنواره‌های ایران بسیار قابل‌پیش‌بینی و تکراری است. نام‌هایی آشنا پشت پرده و مقابل دوربین، سال‌هاست که در همه جشنواره‌ها حضور دارند. پرسش این است: آیا سینمای ایران در حوزه مستند، هیچ چهره جوان و مستعدی ندارد؟ آیا همچنان مدیران هفتادساله باید برای این سینمای درگیر بحران تصمیم بگیرند؟

به نظر می‌رسد «سینماحقیقت» می‌تواند پیشقراول نوآوری و هوای تازه باشد و نباید فرصت حضور چهره‌های تازه را از سینماگران مستند دریغ کرد.

دبیری با سابقه

در بیست سال گذشته، محمد حمیدی‌مقدم، مهدی طباطبایی‌نژاد، شفیع آقامحمدیان و محمد آفریده دبیری «سینماحقیقت» را بر عهده داشته‌اند. حمیدی‌مقدم از دوره سیزدهم دبیر این رویداد بوده و کوشیده از نظر ساختار حرفه‌ای و شکل اجرا، جشنواره را چند گام به جلو ببرد. او که گاه محل انتقاد بوده، با تقویت رابطه بین جشنواره و صنف تهیه‌کنندگان و کارگردانان، مشارکت آنان را پررنگ کرده است. حمیدی‌مقدم با حذف هیأت انتخاب و استفاده از گروه مشاوران در چند دوره اخیر، تلاش کرده به داوری منطقی‌تری دست یابد.

با توجه به اراده سازمان سینمایی برای جداسازی جشنواره‌ها از مراکز دولتی برگزارکننده، شاید بیستمین دوره «سینماحقیقت» پایانی بر دبیری محمد حمیدی‌مقدم باشد. این دانش‌آموخته سینما که در دهه ۷۰ و ۸۰ با ساخت و اجرای برنامه‌های تخصصی سینمایی به شهرت رسید، کارنامه قابل قبولی در «سینماحقیقت» دارد تا آنجا که جامعه مستندسازان از حضور او روی صندلی دبیری بیستمین دوره استقبال می‌کنند.