از دزدی ابرها تا رودهای اتمسفری و سرقت باران

آیا رابطه ای بین جنگ و تغییرات اقلیمی ناگهانی در منطقه وجود دارد؟

کد خبر: ۸۳۴۹۱۵

تاریخ: ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۱۴

به گزارش ایران اکونومیست؛ از ابتدای امسال، شاهد بارندگی‌های زیادی هستیم و همزمان با این بارش‌های دلنشین، شایعات زیادی درباره دلیل این تغییر در آب‌وهوا پس از یک دوره طولانی خشکسالی مطرح شده است.

در ماه‌های اخیر، یکی از جنجالی‌ترین سوژه‌های مطرح‌شده، رابطه متقابل بین فعالیت‌های نظامی و تغییرات ناگهانی در الگوهای بارندگی است. در اکثر مواقع، افکار عمومی وقتی پاسخی برای پدیده‌های پیچیده پیدا نمی‌کند، به سراغ روایت‌های ساده و گاهی تخیلی می‌رود. اصطلاح «دزدی ابرها» یا «سرقت باران» که در سال‌های اخیر در ایران و کشورهایی مثل عراق شنیده می‌شود، مثالی از واکنش‌های اجتماعی به بحران‌های زیست‌محیطی است. این شایعات مدعی هستند که کشورهای رقیب یا دشمن، با استفاده از فناوری‌های پیشرفته، توده‌های ابری را پیش از ورود به مرزهای ایران بارور کرده و رطوبت آن‌ها را تخلیه می‌کنند.

به روایت فیزیک اتمسفر، ابرها توده‌های ساکنی نیستند که بتوان آن‌ها را مثل محموله‌های فیزیکی جابجا کرد یا در نقطه‌ای مشخص ثابت نگه داشت. سامانه‌های بارشی در مقیاس‌های چندهزار کیلومتری حرکت می‌کنند و تحت تأثیر جریان‌های بادهای جت‌ها و مراکز فشار تراز میانی جو قرار دارند. انرژی لازم برای تغییر مسیر یک سامانه بارشی بزرگ، معادل انفجار چندین بمب اتمی در هر ساعت است که در حال حاضر چنین قدرتی در توان فناوری‌های بشری نیست.

در شرایطی که رطوبت و دمای ابر در مطلوب‌ترین وضع ممکن باشد، بارورسازی ابرها که ابزار اصلی این شایعات است، بازدهی بارش را حداکثر بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش می‌دهد که این افزایش بارش کاملاً محلی است و تأثیری بر محتوای کلی رطوبت در پایین‌دست سامانه ندارد. به‌بیانی ‌دیگر، تخلیه بخش کوچکی از رطوبت یک ابر در کشور همسایه، مانع از بارش همان سامانه در مناطق داخلی ایران نمی‌شود، چرا که ابرها در طول مسیرشان دائماً از منابع رطوبتی سطحی تغذیه می‌شوند. سازمان‌های هواشناسی ایران و کارشناسان بین‌المللی بارها تأکید کرده‌اند که خشک‌سالی‌های اخیر ریشه در تغییر اقلیم جهانی، گرمایش زمین و سوء مدیریت منابع آب دارد و نه مداخله با ابزارها یا دستگاه‌ها توسط کشورهای همسایه.

از هارپ تا دزدی ابرها

ادعاهای اخیر درباره دزدی ابرها، در واقع نسخه مدرن‌تری از شایعه قدیمی پروژه «هارپ» (HAARP) است که دهه‌هاست به‌عنوان توضیحی برای پدیده‌های اقلیمی غیرمنتظره مطرح می‌شوند.

هارپ یک برنامه تحقیقاتی در آلاسکا برای مطالعه لایه‌های فوقانی جو (یونوسفر) است که برخلاف باورهای رایج در فضای مجازی، ابزاری برای تغییرات آب‌وهوایی یا ایجاد بلایای طبیعی نیست. از نظر فیزیک اتمسفر، امواج رادیویی این پروژه بر لایه‌ای در ارتفاع بالای ۷۰ کیلومتری زمین اثر می‌گذارند، درحالی‌که ابرها و سامانه‌های بارشی در لایه «تروپوسفر» (زیر ۱۲ کیلومتری) تشکیل می‌شوند و هیچ مکانیسم فیزیکی شناخته‌شده‌ای برای ایجاد هرگونه ارتباط بین این دو لایه به‌منظور کنترل یا هدایت بارندگی‌ها وجود ندارد.

طبق تأکید کارشناسان، دزدی ابرها به دلیل انرژی خیره‌کننده مورد نیاز برای جابجایی یا قفل‌کردن توده‌های عظیم جوی، از نظر علمی غیرممکن است و این روایت‌ها معمولاً در زمان‌های بحران و تنش‌های سیاسی، برای ساده‌ کردن فرآیندهای پیچیده اقلیمی در افکار عمومی ایجاد می‌شوند.

ترسالی: تغییرات بزرگ آب‌وهوا در سطح وسیع

گرچه دخالت‌های انسانی در مقیاس کوچک می‌تواند تغییراتی در بارش ایجاد کند، اما طبق گزارش researchgate، عامل اصلی تغییر وضعیت ایران از خشک‌سالی به ترسالی در سال جدید را باید در الگوهای چرخشی جو زمین جستجو کرد. ازجمله مهم‌ترین این عوامل می‌توان به این موارد اشاره کرد:

رودخانه‌های اتمسفری؛ معماران سیل و باران

نوارهای باریک و طویلی از بخار آب غلیظ که رطوبت را از عرض‌های جغرافیایی استوایی به سمت مناطق خشک هدایت می‌کنند. در اسفند ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵، استقرار یک مرکز کم‌فشار در شرق مدیترانه و هم‌زمانی آن با جریان‌های گرم و مرطوب اقیانوس هند، مسیری را برای ورود این رودخانه‌های اتمسفری به سمت کوه‌های زاگرس فراهم کرد که هیچ ارتباطی با فعالیت‌های نظامی یا فناوری‌های باروری ندارد.

تغییرات شاخص‌های جهانی (ENSO و IOD)

تغییر فاز شاخص‌های اقیانوسی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیش‌بینی‌های ترسالی ۱۴۰۵ ایفا می‌کند: اول نوسان جنوبی ال‌نینو (ENSO): که فاز ال‌نینو با افزایش بارش‌های پاییزه و بهاره در جنوب غرب و مناطق مرکزی ایران همراه است؛ و دوم دوقطبی اقیانوس هند (IOD) که پیش‌بینی‌ها حاکی از مثبت شدن این شاخص است که منجر به تقویت نفوذ سامانه‌های سودانی و افزایش رطوبت‌رسانی از دریای سرخ به ایران می‌شود.