طنین صدای مخاطبان در راهروهای دیجیتال؛ نمایشگاه مجازی کتاب

عدالت توزیعی یا غروب شور فرهنگی؟

کد خبر: ۸۳۴۸۴۵

تاریخ: ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۰:۳۰

به گزارش ایران اکونومیست؛ هفتمین گام نمایشگاه مجازی کتاب تهران در میانه پساجنگ، جامعه مخاطبان را به سه طیف متمایز تقسیم کرده است؛ گروهی که آن را ویترین عدالت‌محور برای شهرستان‌ها می‌دانند، دسته‌ای که از وداع با پیاده‌روی‌های مصلی دلتنگ‌اند و مردمی که زیر سایه سنگین گرانی، کتاب را از سبد معیشت خود حذف شده می‌بینند.

هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایطی کار خود را آغاز کرده که به دلیل الزامات و اقتضائات امنیتی و لجستیکی پساجنگ، مصلای تهران سوت و کور مانده و بار بزرگ‌ترین رویداد فرهنگی کشور به طور کامل بر دوش سامانه‌های برخط و شبکه توزیع پستی افتاده است.

بررسی دقیق و موشکافانه ده‌ها دیدگاه ثبت‌شده، نشان‌دهنده یک مرزبندی آشکار و سه‌گانه در میان بدنه جامعه است؛ از یک سو لایه‌های اقتصادی جامعه از گرانی افسارگسیخته کاغذ و کتاب گلایه دارند، از سوی دیگر اهالی شهرستان‌ها این بستر را تجلی عدالت فرهنگی می‌دانند و در نهایت، نوستالژی‌بازان و قشر دانشجو از افت کیفیت خدمات و حذف بن‌های حمایتی دل‌نگران‌اند. در ادامه، نگاهی به دیدگاه دریافتی از مخاطبان خبرآنلاین خواهیم پرداخت.تازیانه تورم بر پیکر فرهنگ؛ وقتی شکم بر کتاب مقدم می‌شود

بخش قابل‌توجهی از مخاطبان، بدون توجه به فرمت برگزاری نمایشگاه (مجازی یا حقیقی)، به نقد ساختار اقتصادی، بهای سرسام‌آور کتاب و اولویت‌بندی نیازهای حیاتی زندگی پرداخته‌اند. از نظر این گروه، کتاب عملا به یک کالای لوکس تبدیل شده است.

در همین راستا، کاربری با دیدگاه منتقد به وضعیت اقتصادی و کیفیت تخفیف‌ها گفت: «مفت نمی ارزد. تخفیف فروشگاه‌های آنلاین بیشتر است.»

سپس کاربر دیگری با نگاهی کنایه‌آمیز به بهای سنگین اوراق چاپی و تحلیل قدرت خرید مردم اظهار داشت: «با توجه به قیمت سرسام آور کتاب، خرید مجازی به هیچ عنوان مقرون به صرفه نیست. هنگام خرید حضوری کتاب، می توان با توجه به بودجه ای که داریم، یک مشت یا دو مشت از اوراق کتاب رو جدا کرد و معادلش نسبت به قیمت کل کتاب پول پرداخت کرد. ولی در خرید مجاز ی یا باید کل کتاب رو خرید که پولش وجود ندارد، یا بخشی از کتاب رو خرید که امکانش نیست. در نتیجه محروم از علم و دانش و خواهیم شد و همچنان بی سواد می‌مانیم.»

همچنین کاربری با انتقاد از قیمت‌گذاری کتاب‌های الکترونیکی و هزینه‌های نشر گفت: «وقتی کتاب کاغذی نیست، هزینه چاپ و کارگر و حمل‌ونقل و کاغذ و... در میان نیست، چرا این‌همه گران است؟ نشر محترم سخن، چند صفحه پی دی اف چرا باید نزدیک به یک میلیون قیمت بخورد؟!»

در ادامه، کاربر دیگری با تأکید بر بی‌اطلاعی عموم و مقایسه کتاب کاغذی با نسخه‌های دیجیتال معتقد بود: «انگار از هر اتفاقی که  در مملکت می‌افتد مردم بی اطلاع هستند یا فقط کسانی که درگیر کتاب هستند متوجه می‌شوند. کتاب‌ها به قدری گران هستند که عملا باید بخشی از خورد و خوراک بزنی که بتوانی کتاب بخری. بعد هم با وجود نرم افزارهایی که می‌شود با آن‌ها کتاب الکترونیکی ارزان تر خواند، کتاب کاغذی خیلی جاذبه ندارد. بهتر است دولت هم برای چنین نمایشگاه‌هایی هزینه نکند. دیگر شور و شوقی باقی نمانده است.»

از سوی دیگر، کاربری با گلایه از وضعیت معیشتی جوانان و دستمزدهای ناچیز گفت: «در این گرانی  چه کسی کتاب می‌خرد؟ جوانان که ماهی ۱۰ میلیون تومن حقوق می‌گیرند باید بین نان و کتاب یکی را انتخاب کنند. بذارید خرج خانه و دارو دربیاید بعد برویم سراغ کتاب.»

در نهایت، کاربر دیگری با مقایسه هزینه‌های سفره عید و اقلام اساسی بازار تصریح کرد: «مردم که نتوانستند شب عید سفره عید بچینند، حالا کتاب بخرند؟ گوشت و مرغ به این گرانی شده، برنج گران شده. بگذارید اول شکم مردم سیر بشود بعد برویم سراغ کتاب. این‌قدر الکی شعار ندهید.»

نمایشگاه کتاب

طنین عدالت فرهنگی؛ ویترینی برخط برای دورافتاده‌ترین نقاط کشور

در سوی دیگر بازار آراء، بخش مهمی از مخاطبان ساکن در شهرستان‌ها و مناطق محروم، این مدل برگزاری را یک فرصت طلایی و نعمتی بزرگ برای توزیع عادلانه فرصت‌های فرهنگی می‌دانند که هزینه‌های گزاف سفر به پایتخت را حذف کرده است.

در این بخش، کاربری با تمرکز بر حذف هزینه‌های جانبی سفر برای شهرستانی‌ها گفت: «من ساکن شهرستانم، هر سال برای نمایشگاه مجبور بودم کلی هزینه سفر و اقامت بدم. حالا با چند کلیک کتاب‌هایم را خریداری می‌کنم به دستم می‌رسد.»

همین‌طور کاربر دیگری در تایید حذف مصائب سفرهای استانی اظهار داشت: «برای ما که شهرستان هستیم، نمایشگاه مجازی یک نعمت است. قبلا باید کلی هزینه سفر و اقامت می‌دادیم تا بتوانیم دوتا کتاب بخریم، الان با چند تا کلیک کتاب در خانه‌ست.»

علاوه بر این، کاربری با پیوند زدن این رویداد به مفهوم حقیقی عدالت توزیعی گفت: «قطعا بخش مجازی عدالت فرهنگی رو برقرار می‌کنه. عدالت یعنی اینکه یک جوان در سیستان و بلوچستان یا کردستان همون کتابی رو بتونه بخرد که یک پایتخت‌نشین بهش دسترسی دارد. دم همشان گرم.»

بستر دیجیتال؛ راحتی، تمرکز و مقایسه در برابر تفریح و سرگرمی

موافقان توسعه فناوری‌های نوین معتقدند که پلتفرم‌های مجازی امکان جستجوی دقیق، مطالعه نقدها و خرید در فضایی آرام و به دور از هیاهو و ترافیک مصلای تهران را فراهم می‌آورد.

در این میان، کاربری با رویکردی فناورانه و نقد کارکرد سنتی نمایشگاه گفت: «با توجه به تحولات فناورانه به نظرم دیگر نمایشگاه فیزیکی کتاب به صرفه نیست البته فقط شاید موجبات سرگرمی و تفریح عده ای باشد.»

همچنین کاربر دیگری با مقایسه شلوغی غرفه‌ها و راحتی خرید در منزل بیان داشت: «من طرفدار مجازی هستم. نه ترافیک، نه هزینه رفت‌وآمد و نه خستگی. تازه در مصلی بعضی غرفه‌ها خیلی شلوغ بود و آدم نمی‌توانست درست ورق بزند. الان راحت در خانه نشسته می‌توانم جستجو  و مقایسه کنم.»

کاربر دیگری نیز با اشاره به ویژگی تمرکز و بررسی نقدها در خرید برخط گفت: «اتفاقا من خرید آنلاین را ترجیح می‌دهم. در شلوغی مصلی آدم اصلا تمرکز ندارد که چه می‌خواهد بخرد. در سایت با آرامش سرچ می‌کنی و نقدها را می‌خونی و انتخاب می‌کنی.»

لکنت زیرساخت‌ها؛ اینترنت ضعیف و هراس از کرش کردن سرورها

بزرگ‌ترین دغدغه فنی مخاطبان، به کیفیت پهنای باند، قطعی‌های اینترنت و ضعف سرورهای خانه کتاب بازمی‌گردد که در ادوار گذشته نیز خریداران را به ستوه آورده بود.

در همین رابطه، کاربری با یادآوری اختلالات دوره‌های گذشته و ابراز امیدواری برای بهبود زیرساخت‌ها گفت: «دفعات قبل که مجازی برگزار شد، سایت پر از اختلال و کندی بود. چند بار کتاب رو سبد خرید گذاشتم، موقع پرداخت ارور خورد. امیدوارم این بار زیرساختش قویتر شده باشد. ولی از نظر تنوع و تخفیف، واقعا عالی بود.»

از طرفی، کاربری با اعتراض شدید به وضعیت شبکه ارتباطی اظهار داشت: «نمایشگاه کتاب کیلویی چند؟ اینترنت را وصل کنید.»

همچنین کاربری از مناطق روستایی با به چالش کشیدن شمولیت نمایشگاه برای تمام مردم گفت: «شما از نمایشگاه مجازی حرف می‌زنید، اینترنت به زور بالا می‌آید. در روستای ما حتی اینترنت ملی به خستی بالا می‌آید. این نمایشگاه برای چه کسی هست؟ برای مردم شهر خودتان؟»

کاربر دیگری نیز با انتقاد از پایداری سایت‌های دولتی عنوان کرد: «اینترنت که قطع و وصل می‌شود. شما ابتدا یک سایت درست حسابی راه بی‌اندازید بعد از نمایشگاه مجازی بگویید. الکی مردم را سرکار نگذارید.»

نمایشگاه کتاب

دلتنگی برای بوی کاغذ؛ نمایشگاه مجازی یا یک فروشگاه اینترنتی ساده؟

طیف وسیعی از مخاطبان بر این باورند که روح نمایشگاه کتاب، در تبادل فرهنگی، دیدارهای چهره به چهره، نشست‌های ادبی و شور و هیجان راهروهای مصلای تهران زنده می‌ماند و بستر مجازی، این رویداد را به یک فروشگاه اینترنتی ساده تقلیل داده است.

در این خصوص، کاربری با توصیف زیبایی‌های حسی و فیزیکی محیط نمایشگاه حضوری گفت: «به نظرم هیچ چیزی به زیبایی فیزیکی محیط کتاب و کتابخوانی نیست تورق، دیدار دوستان و ملاقات صاحبان قلم و ده‌ها نکته دیگر از زیبایی های نمایشگاه واقعی است اما حیف که نمی شود که نمی شود»

همین‌طور کاربر دیگری با تأکید بر جنبه‌های اجتماعی و فرهنگی رویداد مصلی خاطرنشان کرد: «نمایشگاه کتاب فقط خریدن کتاب نیست، یک رویداد اجتماعی و فرهنگی بزرگ بود. دیدن ناشرها، نشست‌های ادبی، گپ و گفت با اهل قلم... روح نمایشگاه با مجازی شدن گرفته می‌شود.»

در ادامه، کاربری با مرور خاطرات نوستالژیک و حس زندگی در راهروهای مصلی ابراز داشت: «وای چقدر دلم برای پیاده‌روی‌های طولانی توی مصلی و ساندویچ‌های سرد وسط سالن‌ها تنگ شده. نمایشگاه مجازی اصلا آن حس زندگی را ندارد.»

کاربر دیگری نیز با انتقاد از سردی فضای وب و حذف شور جامعه کتابخوان تصریح کرد: «. متاسفانه نمایشگاه مجازی کتاب را تبدیل به یک فروشگاه اینترنتی ساده کردند. آن شور و هیجان جامعه کتابخوان کلا حذف شده است. کاش حداقل به صورت ترکیبی (محدود) حضوری هم بود.»

مطالبات صنفی و ساختاری؛ از تاخیر در ارسال تا حذف بن‌های دانشجویی

بررسی ابعاد حمایتی و لجستیکی نمایشگاه نیز از چشمان تیزبین مخاطبان دور نمانده است؛ از ترجیح خرید برای کتاب‌های مشخص تا انتقاد قشر دانشجو از جراحی نظام یارانه‌ای.

در این راستا، کاربری با تفکیک کتاب‌های شناخته‌شده و ناشناخته جهت خرید آنلاین گفت: «نقطه ضعف بزرگ این است که نمی‌شود کتاب را ورق زد و از نزدیک دید. گاهی جلد یا کیفیت چاپ توی عکس معلوم نیست. اما برای کتاب‌هایی که از قبل می‌شناسم و می‌خواهم، خرید مجازی خیلی راحت است.»

سپس کاربری با ارزیابی تاخیرهای پستی و مشوق‌های مالی خرید در دوره قبل گفت: «من سال پیش اولین بار از نمیشگاه مجازی کتاب خریدم. ارسالش خیلی دیر رسید و هزینه‌پستی هم اضافه بود. ولی خوب تخفیف ۲۰ درصد و رایگان بودن پست برای بالای ۵۰۰ هزار تومن عالی بود. امسال هم می‌خرم اگه سایت پایدار باشد.»

در نهایت، کاربری از جامعه دانشگاهی با انتقاد تند از حذف بن‌های اختصاصی دانشجویان گفت: «سالای قبل که نمایشگاه حضوری بود، ما دانشجوها بن کتاب می‌گرفتیم. پارسال مجازی هم به ما بن دادن. امسال خبری نیست. چرا این کار را کردند؟ مگه من دانشجو پول دارم کتاب بخرم؟»

ایده راهگشا؛ مدل ترکیبی، راهی برای خروج از بن‌بست

در این میان، گروهی از کاربران مصلحت را در تلفیق دو روش دانسته و معتقدند حذف کامل بخش حضوری، پایتخت‌نشینان را محروم و بخش مجازی مطلق، شور رویداد را هدایت می‌کند.

در این بستر، کاربری با پیشنهاد مدل هم‌زمان حضوری و مجازی برای پایتخت و ولایات گفت: «به نظر من ترکیب حضوری و مجازی بهترین است. بگذارید کسانی که می‌خواهند از شهرهای دیگر خرید کنند، آنلاین بگیرند. اما آن‌هایی که تهرانی هستند و دغدغه رفتن دارند، بتوانند حضوری بروند. حذف کامل حضوری ناراحت کنندست»

کارزاری در دوراهی بقا و فنا

نظرات مخاطبان خبرگزاری خبرآنلاین نشان می‌دهد که هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، فراتر از یک درگاه فروش کالا، به آینه‌ای برای انعکاس واقعیت‌های روز جامعه بدل شده است.

اگرچه سیستم فروش برخط توانسته مرزهای جغرافیایی را بشکند و کتاب را به دورترین روستاها برساند، اما تا زمانی که چالش‌های زیرساختی اینترنت مرتفع نگردد، نظام یارانه‌ای دانشجویان احیا نشود و مهم‌تر از همه، سایه سنگین تورم نهاده‌های تولید و قیمت نجومی کتاب بر گرده خانوار سنگینی کند، این رویداد بزرگ عملاً بخشی از مخاطبان اصیل و فرهیخته خود را از دست خواهد داد. پایداری این کارزار فرهنگی در دوران پساجنگ، بیش از بسترهای مجازی، نیازمند بازنگری در ساختارهای اقتصادی نشر است.