زنی که «بانوی کوسه» لقب گرفت!

کد خبر: ۸۳۴۱۷۸

تاریخ: ۱۴ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۳:۱۶

به گزارش ایران اکونومیست؛ امروز زادروز زن دانشمندی است که نقش بزرگی را در بیشتر شناساندن کوسه‌ها به مردم بر عهده داشت و کلیشه‌های جنسیتی را درباره حضور زنان در این حوزه از بین برد.

اندکی پس از جنگ جهانی دوم، تعداد کمی از زنان در حوزه زیست‌شناسی دریایی که تحت سلطه مردان بود، کار می‌کردند، اما دکتر «یوجین کلارک»(Eugenie Clark) این وضعیت را تغییر داد. او یک پیشگام علمی بود که سهم بسزایی را در افزایش دانش مردم پیرامون کوسه‌ها و سایر ماهی‌ها داشت. یوجین با اثبات این که زنان می‌توانند سهم قابل توجهی را در جامعه علمی داشته باشند، کلیشه‌های پیرامون زنان در علم را به چالش کشید.

به نقل از اوشن سرویس، یوجین در روز چهارم مه ۱۹۲۲ در شهر نیویورک به دنیا آمد. پدرش «چارلز کلارک»(Charles Clark) وقتی او تقریباً دو ساله بود، درگذشت و مادرش «یومیکو موتومی»(Yumico Motomi) بعدها با «ماساتومو نوبو»(Masatomo Nobu) رستوران‌دار ژاپنی ازدواج کرد. یوجین دوران دبستان را در محله وودساید منطقه کوئینز شهر نیویورک گذراند و از «دبیرستان برایانت»(Bryant High School) فارغ‌التحصیل شد. او تنها دانش‌آموز ژاپنی‌تبار در مدارس خود بود.

یوجین از سنین پایین به علوم دریایی علاقه زیادی داشت و بسیاری از گزارش‌های مدرسه‌اش را پیرامون موضوعات زیست‌شناسی دریایی می‌نوشت. اولین بازدید یوجین از «آکواریوم نیویورک»، او را ترغیب کرد تا هر شنبه به آنجا بازگردد و مجذوب حیوانات دریایی شود.

یوجین شنا را پیش از دو سالگی آموخت. مطالعه آثار «ویلیام بیبه»(William Beebe) دانشمند حوزه طبیعت‌شناسی، کلارک را بیشتر به اقیانوس‌شناس شدن ترغیب کرد.

یوجین که در اوایل دهه ۱۹۴۰ برای تأمین هزینه‌های تحصیلش در «کالج هانتر»(Hunter College) کار می‌کرد، در رشته ماهی‌شناسی تحصیل کرد. ماهی‌شناسی یک شاخه‌ از زیست‌شناسی است که به مطالعه ماهی‌ها اختصاص دارد. یوجین پس از تحقیقات تکمیلی در جنوب اقیانوس آرام، در «موسسه اقیانوس‌شناسی اسکریپس»(Scripps Institution of Oceanography) در کالیفرنیا مشغول به کار شد. او در موسسه اسکریپس، غواصی را آموخت و در طول دوران حرفه‌ای خود در تحقیقات اقیانوسی به طور مداوم از این مهارت استفاده کرد.

پژوهش‌ها و اکتشافات

یوجین در سال ۱۹۵۰ مدرک دکتری خود را از «دانشگاه نیویورک»(NYU) با پژوهش پیرامون تولید مثل زنده‌زا در ماهی‌های «پلاتی»(Platy) و «دم‌شمشیری»(Xiphophorus) دریافت کرد. او در همان سال پژوهشی را در آب‌های تقریباً ناشناخته دریای سرخ از «ایستگاه زیست‌شناسی دریایی الغردقه»(Al-Ghardaqah Marine Biological Station) در مصر انجام داد. خاطرات یوجین از دوران حضورش در آنجا، در کتاب پرفروش بین‌المللی «بانویی با نیزه» گردآوری شد.

یوجین چندین گونه ماهی را کشف کرد؛ از جمله «تریکونوتوس نیکی»(Trichonotus nikii)، غواص شن و ماسه دریای سرخ که به نام پسرش «نیکولاس»(Nikolas) نامگذاری شده است و «کفال موسی دریای سرخ» یا «کفشک بی‌باله»(Pardachirus marmoratus) که یک دافع طبیعی کوسه را تولید می‌کند.

کفشک بی‌باله در حال استتار در طبیعت

اشتیاق یوجین، مطالعه کوسه‌ها و از بین بردن افسانه‌ها و ترس‌ها درباره آنها از طریق آموزش بود. او کشف کرد که برخی از گونه‌های کوسه برای تنفس نیازی به مداوم شنا کردن ندارند. کار او با «کوسه‌های خواب‌آلود» در مکزیک، پیشرفت چشمگیری در درک رفتار و زیست‌شناسی کوسه‌ها بود. تلاش‌های یوجین، نام غیررسمی اما پرکاربرد «بانوی کوسه» را برای او به ارمغان آوردند.

به نقل از وب‌سایت رسمی موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان، یوجین از کودکی شیفته همه چیزهای مربوط به اقیانوس بود و آرزو داشت که بتواند با کوسه‌ها در مخازن شیشه‌ای شنا کند. او در بزرگسالی به رویای خود جامه عمل پوشاند و ۷۲ غواصی زیر آب و تعداد بی‌شماری غواصی دیگر را انجام داد و در آنجا به بررسی زندگی دریایی از جمله کوسه‌ها پرداخت. او یکی از معدود ماهی‌شناسان زمان خود بود که نمونه‌های زنده را به این روش مطالعه می‌کرد.

به نقل از اوشن سرویس، دوران حرفه‌ای کلارک که نیم قرن به طول انجامید، شامل همکاری با «انجمن جانورشناسی نیویورک»(New York Zoological Society) یا «انجمن حفاظت از حیات وحش»(Wildlife Conservation Society) کنونی، «موزه تاریخ طبیعی آمریکا»(American Museum of Natural History) در نیویورک و «موسسه اقیانوس‌شناسی وودز هول»(Woods Hole Oceanographic Institution) در ماساچوست بود.

یوجین در سال ۱۹۵۵ «آزمایشگاه دریایی کیپ هیز»(Cape Haze Marine Laboratory) را در شهر ساراسوتای ایالت فلوریدا تأسیس کرد. این آزمایشگاه که امروزه با نام «آزمایشگاه دریایی موته»(Mote Marine Laboratory) شناخته می‌شود، تمرکز خود را از پژوهش درباره کوسه‌ها به شیلات وحشی، احیای صخره‌های مرجانی، پستانداران دریایی، پژوهش‌های زیست‌پزشکی دریایی و حوزه‌های مرتبط گسترش داده است.

به نقل از وب‌سایت رسمی موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان، یوجین در آزمایشگاه خود توانست توجه عموم را بیشتر جلب کند. او زمان زیادی را برای آموزش درباره کوسه‌ها صرف کرد و سعی داشت بدنامی را از آنها پاک کند. او برای اثبات ادعای خود، حتی بر پشت یک کوسه ۵۰ فوتی سوار شد.

به نقل از اوشن سرویس، یوجین در سال ۱۹۶۸ به هیئت علمی «دانشگاه مریلند»(UMD) پیوست و تا زمان بازنشستگی‌ در سال ۱۹۹۲، در آنجا زیست‌شناسی دریایی را تدریس می‌کرد. کلارک در سراسر جهان سخنرانی می‌کرد تا درک بیشتری را درباره کوسه‌ها و محیط زیست دریایی ترویج دهد و همچنین، مطالب بسیاری را برای «نشنال جئوگرافیک»(National Geographic) و سایر نشریات نوشت.

میراث ماندگار دکتر کلارک

دکتر یوجین کلارک آخرین غواصی خود را در ژوئن ۲۰۱۴ انجام داد. او در ۲۵ فوریه ۲۰۱۵ در ۹۲ سالگی درگذشت.

او میراثی از خود به جا گذاشته است که نسل‌های آینده دانشمندان و دوستداران اقیانوس را آگاه خواهد کرد. کنگره آمریکا در ۱۶ مارس ۲۰۱۵ پس از مرگ دکتر کلارک، او را به خاطر تلاش‌هایش برای درک و حفظ قلمرو اقیانوس مورد تجلیل و تقدیر قرار داد.

به نقل از وب‌سایت رسمی موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان، کنجکاوی دوران کودکی یوجین به یک حرفه پربار مادام‌العمر ختم شد. او که در دوران کودکی در اطراف آکواریوم پرسه می‌زد، نمی‌دانست که قرار است بیشتر عمرش را زیر آب بگذراند، اعماق دریای سرخ را کاوش کند یا به گفته خودش، با «گانگسترهای اعماق» روبه‌رو شود.

پژوهش‌های یوجین امروزه نحوه نگاه ما را به کوسه‌ها تغییر داده‌اند و غواصی‌های عمیق او به ما اطلاعاتی را نسبت به دنیای اطرافمان داده‌اند. اکنون دختران جوان سراسر جهان می‌توانند بینی خود را به آکواریوم‌های شیشه‌ای فشار دهند و به چندین گونه ماهی که به نام یوجین کلارک نام‌گذاری شده‌اند، خیره شوند.

کتاب‌هایی که توسط کلارک یا درباره او نوشته شده‌اند، به شرح زیر هستند.

۱. بانوی کوسه؛ داستان واقعی چگونگی تبدیل شدن یوجین کلارک به نترس‌ترین دانشمند اقیانوس. نوشته «جس کیتینگ»(Jess Keating)

۲. شنا با کوسه‌ها؛ اکتشافات جسورانه‌ یوجین کلارک. نوشته «هدر لانگ»(Heather Lang)

۳. بانوی کوسه؛ ماجراهای واقعی اوژنی کلارک. نوشته «آن مک‌گاورن»(Ann Mcgovern)

۴. بانو و کوسه‌ها. نوشته یوجین کلارک

۵. بانویی با نیزه. نوشته یوجین کلارک