خورشید مصنوعی در شب؛ آینه‌های غول‌پیکری که خواب شما را می‌دزدند

کد خبر: ۸۳۴۰۵۷

تاریخ: ۱۲ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۱۴

در هفته‌های اخیر نگرانی‌های عمیقی درباره برنامه‌های طرح «آینه‌های ماهواره‌ای» ایجادشده و محققان معتقدند که از بین بردن تاریکی شب با استفاده از آینه‌هایی برای بازتاب دادن نور خورشید، باعث مختل شدن خواب و اکوسیستم‌های جهان خواهد شد.

غزال زیاری- این روزها صحبت درباره برنامه‌های فناوری برای افزایش بی‌سابقه تعداد آن‌ها در مدار پایین زمین بیش‌ازحد داغ شده و حتی صحبت درباره استفاده از ماهواره‌هایی مجهز به آینه در مدار زمین برای بازتاب دادن نور خورشید به نقاط مشخصی روی زمین ، در هنگام تاریکی شب بیش از هرزمان دیگری مطرح است.

هدف از استفاده از این فناوری، افزایش تولید انرژی خورشیدی در شب و کاهش وابستگی به منابع انرژی دیگر است. بدین ترتیب حتی این امکان وجود دارد که دیگر تاریکی شب تدریجاً از بین برود.

اعتراض دانشمندان حوزه خواب

در این میان، پژوهشگران حوزه خواب و ریتم‌های شبانه‌روزی با ابراز نگرانی از پیشنهادهای ارائه‌شده، برای استقرار آینه‌های بازتابنده و پرتاب یک‌میلیون ماهواره دیگر به مدار پایین زمین، اعلام کردند که این تصمیم‌ها، پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت انسان و اکوسیستم‌ها خواهد داشت.

در بین این افراد نام رؤسای چهار انجمن علمی بین‌المللی که نماینده حدود ۲۵۰۰ محقق از بیش از ۳۰ کشور هستند، دیده می‌شود. از سوی دیگر، کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) در حال بررسی طرح‌های استارتاپ «Reflect Orbital»  برای روشن کردن بخش‌هایی از زمین در شب با استفاده از ماهواره‌های بازتابنده و درعین‌حال درخواست‌های شرکت اسپیس‌ایکس برای افزایش تعداد ماهواره‌ها در مدار پایین زمین است.

اما رؤسای انجمن ریتم‌های بیولوژیکی اروپا، انجمن تحقیق در مورد ریتم‌های بیولوژیکی، انجمن کرونوبیولوژی ژاپن و انجمن کرونوبیولوژی کانادا دراین‌باره گفتند: «مقیاس پیشنهادی برای استقرار در مدار، نشان‌دهنده تغییر قابل‌توجهی در محیط طبیعی نور شبانه در مقیاس سیاره‌ای است.»

به گزارش ایران اکونومیست؛ طبق گفته این محققان تغییر چرخه نور و تاریکی، ساعت‌های بیولوژیکی که تنظیم‌کننده خواب و ترشح هورمون‌ها در انسان و حیوانات هستند را مختل خواهد کرد. این اتفاق درعین‌حال بر مهاجرت گونه‌های شبگرد جانوران، چرخه‌های فصلی گیاهان و ریتم فیتوپلانگتون‌های دریایی که زیربنای شبکه‌های غذایی اقیانوس هستند، تأثیر می‌گذارد.

درخواست برای اعمال محدودیت‌ها

این محققان از نهادهای نظارتی خواستند تا با انجام بررسی کامل محیط زیستی، محدودیت‌هایی برای بازتاب ماهواره‌ها و روشنایی تجمعی آسمان شب تعیین کنند. پروفسور شارالامبوس کریاکو، متخصص ژنتیک در دانشگاه لستر و رئیس EBRS دراین‌باره گفت: «لطفاً قبل از اجرای این طرح فکر کنید؛ چراکه این کار پیامدهای جهانی برای مواردی ازجمله امنیت غذایی خواهد داشت. گیاهان به شب نیاز دارند؛ شما نمی‌توانید به‌سادگی آن را حذف کنید.»

شرکت Reflect Orbital امیدوار است با استفاده از ماهواره‌های مجهز به آینه‌های بازتابنده بزرگ، نور خورشید را به مناطقی با عرض حدود ۵ تا ۶ کیلومتر (در صورت تقاضا) هدایت کند؛ به‌نحوی‌که میزان روشنایی از ماه کامل تا ظهر کامل، قابل تنظیم باشد. طبق گفته مقامات این شرکت، این سیستم می‌تواند تولید انرژی خورشیدی را تا عصر ادامه دهد و روشنایی پروژه‌های ساخت‌وساز، واکنش به بلایا و کشاورزی را تأمین کند؛ البته به شرطی که نوردهی فقط به مکان‌های تأییدشده توسط مقامات محلی ارائه شود.

تلاش اسپیس ایکس برای پرتاب ماهواره‌های بیشتر

از سوی دیگر شرکت اسپیس‌ایکس هم پیشنهاد داده تا برای ایجاد یک شبکه محاسباتی غول‌پیکر با انرژی خورشیدی در مدار، ۱ میلیون ماهواره را به فضا پرتاب کند. این طرح برای پردازش بارهای کاری هوش مصنوعی طراحی‌شده است. طبق ادعای این شرکت، چنین سیستمی می‌تواند تقاضای انرژی و سرمایش مراکز داده زمینی را کاهش دهد.

راسکن هارتلی، مدیر اجرایی انجمن بین‌المللی DarkSky، یک سازمان غیرانتفاعی که بر حفاظت از آسمان شب متمرکز است دراین‌باره گفت: «گرچه ایده‌هایی مثل آینه‌های ماهواره‌ای که "نور خورشید درخواستی" را به زمین می‌تابانند یا ابر منظومه‌های ۱ میلیون ماهواره‌ای برای مراکز داده هوش مصنوعی، ممکن است شبیه یک داستان علمی تخیلی به نظر برسند، اما این پیشنهادها کاملاً واقعی هستند. مطالعات علمی پیش‌ازاین نشان داده‌اند که تعداد فعلی ماهواره‌ها در مدار، روشنایی پراکنده آسمان شب یا همان "هاله نوری" را تقریباً ۱۰ درصد افزایش داده است.»

طبق توضیح دکتر میروسلاو کوسیفاج از آکادمی علوم اسلواکی، ماهواره‌ها به دو روش اصلی بر آسمان شب تأثیر می‌گذارند: ماهواره‌های منفرد خطوطی را در تصاویر تلسکوپی ایجاد ‌می‌کنند و نور خورشید منعکس‌شده توسط ماهواره‌ها و زباله‌های فضایی، آسمان را روشن‌تر می‌کند. مدل‌سازی‌های او نشان می‌دهد که این اشیاء در حال حاضر بین ۳ تا ۸ میکروکاندلا بر مترمربع به روشنایی آسمان شب اضافه می‌کنند و طبق پیش‌بینی او، تا سال ۲۰۳۵، این رقم به ۵ تا ۱۹ میکروکاندلا خواهد رسید که نزدیک به آستانه تعیین‌شده توسط اخترشناسان برای حفظ آسمان‌های تاریک طبیعی خواهد بود.

کوسیفاج در ادامه به این نکته اشاره کرد که در حالی که این روشنایی اضافی هنوز بسیار کمتر از نور ماه است، اما این پدیده واقعی و جهانی است و با جابه‌جایی به مکان‌های دورتر نمی‌توان از آن گریخت و اگر روند کنونی پرتاب ماهواره‌ها و تولید زباله‌های فضایی ادامه پیدا کند، در دهه آینده به‌طور قابل‌توجهی افزایش خواهد یافت.

پروفسور تامی مارتینو از دانشگاه گوئلف و رئیس انجمن کرونوبیولوژی کانادا گفت: «وقتی صحبت از تأثیر بر حیات روی زمین به میان می‌آید، سؤال اصلی میزان روشنایی در مقایسه با نور ماه نیست، بلکه این است که آیا سیستم‌های بیولوژیکی می‌توانند تغییر را تشخیص دهند یا خیر. سیستم‌های شبانه‌روزی به سطوح نوری بسیار پایین‌تر ازآنچه انسان معمولاً به‌عنوان نور روشن درک می‌کند، حساس هستند. اگر آسمان شب به‌طور دائمی روشن‌تر شود، پیامدهای آن می‌تواند در کل اکوسیستم به روش‌هایی که هنوز به‌طور کامل درک نمی‌کنیم، پخش شود.»

نگرانی‌ها در مورد زندگی انسان‌ها

رؤسای انجمن جهانی خواب، انجمن تحقیقات خواب اروپا، بنیاد سلامت خواب، انجمن خواب استرالیا و انجمن کرونوبیولوژی استرالیا هم دراین رابطه با ابراز نگرانی نوشته‌اند: «اختلال در ریتم شبانه‌روزی صرفاً یک مزاحمت ساده نیست؛ بلکه مکانیسم فیزیولوژیکی است که منجر به پیامدهایی جدی برای سلامت افراد می‌شود. ما مخالف نوآوری‌های فضایی نیستیم، اما با تغییر در آسمان شب باید با همان جدیتی برخورد شود که با سایر تغییرات محیط زیستی در مقیاس سیاره‌ای مانند تغییرات اقلیمی و اسیدی شدن اقیانوس‌ها برخورد می‌شود. تغییر نور و تاریکی یکی از قدیمی‌ترین اصول سازمان‌دهنده حیات روی زمین است.»

هارتلی با اشاره به اینکه با افزایش تعداد ماهواره‌ها، اشیاء مصنوعی سریع‌السیر می‌توانند به ویژگی غالب آسمان شب تبدیل شوند، گفت: «ممکن است زمان‌ها و مکان‌هایی فرا برسند که تعداد ماهواره‌ها از ستاره‌های قابل‌رؤیت بیشتر شوند. باید این را در نظر داشت که خیلی از پرنده‌ها و حشرات با استفاده از ستاره‌ها جهت‌یابی می‌کنند و تجربه انسانی از آسمان شب نیز می‌تواند عمیقاً دستخوش تغییر شود. »

هارتلی درعین‌حال یادآوری کرد که برنامه‌های Reflect Orbital شکل جدیدی از آلودگی نوری از جمله خطرات احتمالی برای ایمنی عمومی را با پیامدهای عمدتاً مطالعه نشده معرفی می‌کنند: «با حرکت این پرتوها در چشم‌انداز، احتمال درخشش شدید یا فلاش‌های کورکننده وجود دارد، به‌ویژه اگر سیستم‌ها دچار نقص شوند یا از هدف منحرف شوند. این‌ها دقیقاً همان نوع ریسک‌هایی هستند که نیاز به مطالعه دقیق دارند و به همین دلیل است که انجمن آسمان تاریک پیش از پیشرفت چنین پیشنهادهایی، خواستار بررسی کامل محیط زیستی است.»