سیاه و سفید مثل ماه، رنگی مثل زمین

رازی که عکس جدید ناسا فاش کرد / زمین دیگر شبیه قبل نیست

کد خبر: ۸۳۳۸۱۸

تاریخ: ۰۵ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۳۸

به گزارش ایران اکونومیست؛ با مقایسه عکسی که فضاپیمای آپولو ۸ در سال ۱۹۶۸ از زمین ثبت کرد با تصویری که اخیرا آرتمیس از کره خاکی مان ثبت کرده به وضوح می‌توان به بررسی این موضوع پرداخت که زمین در ۵۸ سال اخیر چقدر تغییر کرده است؟

در سال ۱۹۶۸ میلادی و با ارسال فضاپیمای آپولو ۸ به فضا، یک اتفاق جالب توجه رقم خورد؛ خدمه این فضاپیما، در آن سفر تاریخی موفق شدند تا تصویر معروف «طلوع زمین» را ثبت کنند.

حالا و بعد از گذشت بیش از ۵۰ سال از آن عکس تاریخی، فضانوردان مأموریت آرتمیس، توانستند تا بار دیگر تصویر مشابهی را ثبت نمایند؛ اما بررسی این عکس و مقایسه آن با تصویر نیم‌قرن پیش مشخص می‌کند که سیاره آبی و شکننده ما در طول این بازه زمانی چقدر تغییر کرده است.

تصویر جادویی طلوع زمین

فرانک بورمن، فرمانده آپولو ۸، در سال ۱۹۶۸ میلادی موفق شد تا از پنجره فضاپیمایش، نمای پشتِ ماه را مشاهده کند و از دیدن وجه متروکه و بی‌روح آن جا خورد.

او در سال ۲۰۱۸ میلادی در گفتگویی با بی‌بی‌سی با یادآوری آن لحظات گفت: «سطح ماه با چاله‌های شهاب‌سنگی و بقایای آتش‌فشانی، خیلی درب‌وداغان به نظر می‌رسید. همه‌چیز یا خاکستری بود، یا سیاه و سفید. اصلاً هیچ رنگی در سطح ماه وجود نداشت؛ فراتر از چیزی که فکرش را بکنید به‌هم‌ریخته بود.»

اما وقتی فضاپیما چهارمین دورش را به دور ماه تمام کرد، ناگهان یک منظره کاملاً متفاوت ظاهر شد. بورمن در توصیف آن لحظه گفت: «سرمان را بلند کردیم و دیدیم که در پس‌زمینه، زمین تدریجاً از بالای سطح ماه بالا می‌آید. بیل اندرس همان لحظه عکسی گرفت که احتمالاً به یکی از مهم‌ترین عکس‌های تاریخ بشر تبدیل شد. زمین تنها چیز در کل جهان بود که رنگ داشت. منظره عجیبی بود؛ ما خیلی خوش‌شانس هستیم که روی این سیاره زندگی می‌کنیم.»

این عکس که خیلی زود «طلوع زمین» نام گرفت، به یکی از پربازتاب‌ترین تصاویر تاریخ تبدیل شد. نشان دادن سیاره ما در کنار برهوت ماه و فضای خالی و بیکران، باعث شد جنبش‌های محیط‌زیستی جان بگیرند و در سال ۱۹۷۰ روزی به نام روز زمین نام‌گذاری شد.

تکرار این عکس تاریخی

حالا و بعد از ۵۸ سال، فضانوردان ناسا موفق شدند تا عکس خیره‌کننده دیگری را ثبت کنند که در آن زمین در حال پایین رفتن پشتِ منظره خشک ماه است و می‌توان آن را «غروب زمین» نامید.

این تصویر توسط خدمه مأموریت آرتمیس ۲ در سفر اخیرشان به دور ماه ثبت شد.

ازنظر زمین‌شناسی، نیم‌قرن حتی به‌اندازه یک چشم‌بهم‌زدن هم نیست؛ اما تغییرات اقلیمی در همین ۶ دهه اخیر، چهره زمین را حسابی عوض کرده. طبق توضیح کارشناسان به بی‌بی‌سی، تفاوت‌های ظاهری بین عکس قدیمی (طلوع زمین) و عکس جدید (غروب زمین)، حرف‌های زیادی درباره گذشته و حال سیاره‌مان دارد.

نکته عجیب اینجاست که هیچ‌کس در ناسا فکرش را نمی‌کرد که چنین صحنه‌ای شکار شود. سیان پراکتور، فضانورد آمریکایی دراین‌باره توضیح داد: «آن‌ها کاملاً تصادفی این صحنه را دیدند. آپولو ۸ نگاه ما را به سیاره‌مان عوض کرد و این دقیقاً همان چیزی است که الآن به آن نیاز داریم: الهام‌بخش بودن.»

در کنفرانس خبری بعد از پرتاب آرتمیس هم خبرنگاری درباره احتمال تکرار عکس طلوع زمین سؤال کرد و لوری گلیز، یکی از مدیران ارشد ناسا، گفت: «ما هر کاری می‌کنیم تا این اتفاق دوباره بیفتد.»

رؤیایی که به واقعیت پیوست

درنهایت در ساعت ۱۱:۴۱ شب ۶ آوریل ۲۰۲۶ این اتفاق رخ داد و تصویر «غروب زمین»، از پنجره فضاپیمای اوریون گرفته شد. ناسا در توضیح این عکس نوشته: «بخشِ رو به آفتابِ زمین، ابرهای سفید و آب‌های آبی منطقه اقیانوسیه را نشان می‌دهد، درحالی‌که مناطق تاریک در حال سپری کردن شب هستند. این تصویر همچنین جزئیات فوق‌العاده‌ای از سطح ماه و چاله‌های روی‌هم افتاده‌اش را نشان می‌دهد.»

برخلاف سال ۱۹۶۸، حالا هزاران ماهواره هرروز از زمین عکس می‌گیرند و اقیانوس‌ها، خشکی‌ها و یخ‌ها را با دقت بالا زیر نظر دارند. حتی از ایستگاه فضایی بین‌المللی پخش زنده ویدیویی هم داریم؛ اما چیزی که عکس «غروب زمین» را خاص می‌کند، این است که یک انسان آن را ثبت کرده.

کریگ دانلون از آژانس فضایی اروپا معتقد است که عکس‌هایی که انسان‌ها می‌گیرند، زاویه دید متفاوتی دارد: «وقتی یک فضانورد دکمه شاتر را فشار می‌دهد، یعنی چیزی در ذهنش بوده. این کار باعث ایجاد احساس می‌شود؛ حسی که می‌گوید:" ببین زمینِ کوچک ما چقدر تنهاست، اما اینجا خانه ماست، همه‌چیزِ ماست."»

تغییرات زمین در نیم قرن

اما موضوع فقط احساسات نیست. این دو عکس که با فاصله ۵۸ سال گرفته‌شده‌اند، نشان می‌دهند زمین در این بازه نسبتاً کوتاه زمانی چقدر تغییر کرده. ریچارد آلن، استاد علوم اقلیمی دراین‌باره گفت: «از زمان عکس اول تا الان، سطح دی‌اکسید کربن هوا حدود یک‌سوم زیاد شده و دمای زمین خیلی سریع حداقل یک درجه گرم‌تر شده است.

فعالیت‌های انسانی چهره زمین از فضا را عوض کرده: شهرها بزرگ‌تر شده‌اند، جنگل‌های در هم تنیده و تاریک از بین رفته و جایشان را زمین‌های کشاورزی روشن گرفته. مثلاً دریاچه آرال حالا به کمتر از ۱۰ درصد اندازه واقعی‌اش در دهه ۶۰ میلادی رسیده و تقریباً خشک شده است.»

حتی با وجود ابرها، بعضی از این تغییرات در عکس‌ها معلوم است. بنجامین والیس، کارشناس یخ‌شناسی هم دراین‌باره توضیح داد: «در هر دو عکس، قطب جنوب و اقیانوس منجمد جنوبی دیده می‌شوند. قطب جنوب یکی از جاهایی است که با سرعت وحشتناکی در حال گرم شدن است و از زمان عکس اول تا الان، حدود ۲۸ هزار کیلومترمربع از قفسه‌های یخی آن فروریخته است.»

تحقیقات نشان می‌دهند این تغییرات در یخ‌های قطب جنوب در ۱۰ هزار سال اخیر بی‌سابقه بوده؛ پترا هیل، دانشمند دیگری است که دراین‌باره صحبت کرده: «شاهد تغییرات دراماتیکی هستیم؛ پوشش یخی در هر دو نیم‌کره زمین کم شده و کمتر برف می‌بارد و به‌سرعت هم آب می‌شوند؛ ۹۰ تا ۹۵% این تغییرات تقصیر فعالیت‌های انسان است.»

البته نباید فراموش کرد که در سال ۱۹۶۸ هم زمین کاملاً پاک و ایده آل نبود. کاتلین راجرز، رئیس شبکه روز زمین، می‌گوید: «در سال ۱۹۶۸ هم در ساعت‌های شلوغیِ لوس‌آنجلس، به خاطر دود و آلودگی حتی نمی‌شد آن‌طرف خیابان را دید و آلودگی رودخانه‌ها بیداد می‌کرد. زمین از دور خیلی کامل و زیبا به نظر می‌رسد، اما هرچه نزدیک‌تر می‌شوید، آسیب‌های ۱۵۰ سال پیشرفتِ انسانی را بیشتر می‌بینید. به هر ترتیب، آن عکس قدیمی الهام‌بخش یک نسل شد تا به جنبش محافظت از زمین بپیوندند.»

گرچه فرانک بورمن در سال ۲۰۲۳ درگذشت، اما میراث او هنوز زنده است و حرف‌هایش برای نسل جدید فضانوردان صدق می‌کند: «فکر نمی‌کنم هیچ‌کدام از ما فکرش را می‌کردیم که این همه راه تا ماه برویم، اما درنهایت دیدنِ خودِ "زمین" برایمان جذاب‌تر باشد.»